گروه نرم افزاری آسمان






ایران


خلاصه:

ایران ( به معنی: سرزمین آریاییان) کشوری در جنوب غربی آسیا و در منطقه خاورمیانه با ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربع وسعت (هجدهم درجهان) و بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۲ دارای جمعیتی حدود ۷۷٬۱۸۹٬۶۶۹تن است.
ایران از شمال با جمهوری آذربایجان، ارمنستان و ترکمنستان، از شرق با افغانستان و پاکستان و از غرب با ترکیه و عراق همسایه‌است و همچنین از شمال به دریای خزر و از جنوب به خلیج فارس و دریای عمان محدود می‌شود، که دو منطقهٔ نخست از مناطق مهم استخراج نفت و گاز در جهان هستند.
پایتخت، بزرگ‌ترین شهر و مرکز فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اداری ایران، تهران است. ایران یک قدرت متوسط و منطقه‌ای مهم در خاورمیانه است که بواسطه ذخایر بزرگ سوخت فسیلی‌اش که شامل بزرگترین میدان گاز طبیعی در جهان و چهارمین ذخایر نفتی ‏(en)‏ بزرگ کشف و تأیید شده می‌شود، نفوذ و نقش قابل توجهی در امنیت بین‌المللی انرژی ‏(en)‏ داشته و صنعت نفت، پتروشیمی و گاز طبیعی در ایران پیش‌تاز است. همچنین ایران میراث فرهنگی غنی دارد که بخشی از آن به عنوان ۱۹ میراث جهانی در یونسکو ثبت شده است که به عنوان چهارمین رتبه در آسیا و ۱۲مین رتبه در جهان است. ایران به واسطهٔ قرار گرفتن در منطقهٔ میانی اوراسیا موقعیتی راهبردی دارد.
ایران از اعضای مؤسس سازمان ملل متحد، سازمان اکو، جنبش عدم تعهد، سازمان کنفرانس اسلامی و اوپک است. سیستم سیاسی کنونی ایران بر اساس قانون اساسی ۱۳۵۷ (۱۹۷۹) بنا شده است که ترکیبی از یک دموکراسی نیابتی (دموکراسی پارلمانی یا مجلسی) با یک حاکمیت دینی است که توسط فقهای اسلامی تحت یک مفهوم رهبری برتر ‏(en)‏ (رهبر ایران) حکمرانی می‌شود. پیش از سال ۱۳۵۷ نظام ایران سکولار بود و با انقلاب ۱۳۵۷ اسلام، دین رسمی و مذهب آن تشیّع گشت. حکومت مشروطه سلطنتی دودمان پهلوی در ایران با انقلاب ۱۳۵۷ سرنگون شده و نظام جمهوری اسلامی جایگزین شد. این نظام حکومتی در قانون اساسی مصوّب ۱۳۵۸ (و بازنگری ۱۳۶۸) تشریح شده‌است. مقام رهبری در ایران بالاترین جایگاه رسمی است که از سال ۱۳۶۸ تاکنون در اختیار علی خامنه‌ای قرار دارد.
ایران کشوری با چندگانگی فرهنگیست که از گروه‌های زبانی و نژادی بسیاری تشکیل شده است که به طور رسمی اکثریت شیعه هستند. بسیاری از ایرانیان به زبان‌های فارسی، آذری، کردی، لری، بلوچی، گیلکی و عربی عراقی صحبت می‌کنند اما زبان رسمی در ایران در عصر حاضر زبان فارسی است. ایران به عنوان یک سرزمین و یک ملت، پیشینه‌ای کهن دارد و یکی از تاریخی‌ترین کشورهای جهان به‌شمار می‌رود.
ایران تا سال ۲۰۱۲ بزرگترین تولیدکننده پسته، زعفران، خاویار، زرشک، فیروزه، میوه‌های شفتی (مثل زردآلو) و فرش دستباف در جهان بوده و پس از مصر رتبه دوم تولید خرما را دارد. همچنین بزرگترین ذخیره فلز روی در جهان است.
ایران همچنین هشتمین تولیدکننده میوه، دومین تولیدکننده خیار، نهمین کشور در تعداد پرسنل نیروهای نظامی، دهمین کشور در تعداد تانک‌های نظامی، چهارمین تولیدکننده سیمان، نهمین تولیدکننده آهن، هشتمین تولیدکننده لیمو، دهمین تولیدکننده انگور، دومین تولیدکننده زردآلو، هشتمین تولیدکننده مرغ، سومین تولیدکننده گاز طبیعی، ششمین تولیدکننده نفت، سومین صادرکننده نفت، ششمین تولیدکننده پیاز، دومین تولیدکننده گردو، سومین تولیدکننده هندوانه هفتمین تولیدکننده گوجه فرنگی، هفتمین تولیدکننده مرکبات، چهارمین تولیدکننده بادام و هفتمین تولیدکننده پشم در جهان است.


موضوعات:

1-نام گذاري و اطلاعات کلي
2-تاريخ
3-جغرافيا
4-جامعه و آداب و رسوم
5-اقتصاد
6-فرهنگ و هنر
7-ورزش
8-سياست
9-توان نظامي و نيرو هاي مسلح
10-سطح آموزش و توليد علم
11-پزشکي و سلامت
12-رسانه هاي عمومي
13-راه و ترابري

1-نامگذاري

1-1-معني لغت

واژهٔ «آریا» در زبان‌های اوستایی، پارسی باستان و سانسکریت به ترتیب به شکل‌های «اَئیریه»، «آریه»، و «اَریه» به کار رفته‌است. همچنین در زبان سانسکریت «اریه» به معنی سَروَر و مهتر و «آریکه» به معنی مَردِ شایستهٔ بزرگداشت و حرمت است و آریایی به زبان اوستایی «ائیرین» و به زبان پهلوی و پارسی دری «ایر» خوانده می‌شود.


1-2-نام گذاري در زبان هاي ديگر
انگلیسی:iran

1-3-مساحت,جمعيت,منطقه زماني,واحد پول,دين رسمي,زبان رسمي,پيش شماره,نماد ملي,شعار ملي,مرز خاکي,مرز دريايي,بلندترين نقطه,پرچم

مساحت:
۱٬۶۴۸٬۱۹۵کیلومتر
جمعیت:
۷۸٫۱۴ میلیون در سال ۲۰۱۴ تا بیش از ۸۰ میلیون در سال ۲۰۱۶(هجدهم)
منطقه زمانی:
یوتی‌سی ۳:۳۰+ (ساعت جهانی+۳:۳۰)
واحد پول:
ریال
دین رسمی:
اسلام شیعه
زبان رسمی
:فارسی
پیش شماره:
+98
نماد ملی:




شعار ملي:استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی

مرز خاکی:

مرز دریایی:
از طریق خلیج فارس و دریای عمان مرز آبی در جنوب,
از طریق دریاچه خزر مرز دریای در شمال

بلندترین نقطه:
قله دماوند

مترفع ترین شهر:
شهر کرد

پرچم:






سرود ملی:



2-تاريخ

تاریخ ایران
دوران باستان
نیا-ایلامی ۳۲۰۰–۲۷۰۰ پیش از میلاد
عیلام ۲۷۰۰–۵۳۹ پیش از میلاد
منائیان ۸۵۰–۶۱۶ پیش از میلاد
شاهنشاهی
ماد ۶۷۸–۵۵۰ پیش از میلاد
(سکاها ۶۵۲–۶۲۵ پیش از میلاد)
هخامنشیان ۵۵۰–۳۳۰ پیش از میلاد
سلوکیان ۳۱۲–۶۳ پیش از میلاد
اشکانیان ۲۴۷ پیش از میلاد–۲۲۴ پس از میلاد
ساسانیان ۲۲۴–۶۵۱
سده‌های میانه
خلافت راشدین ۶۵۱–۶۶۱
امویان ۶۶۱–۷۵۰
خلافت عباسیان ۷۵۰–۱۲۵۸
زیاریان
۹۲۸–۱۰۴۳ صفاریان
۸۶۷–۱۰۰۲
آل بویه
۹۳۴–۱۰۵۵ سامانیان
۸۷۵–۹۹۹
غزنویان ۹۶۳–۱۱۸۶
سلجوقیان ۱۰۳۷–۱۱۹۴
خوارزمشاهیان ۱۰۷۷–۱۲۳۱
ایلخانان ۱۲۵۶–۱۳۳۵
چوپانیان
۱۳۳۵–۱۳۵۷ مظفریان
۱۳۳۵–۱۳۹۳
جلایریان
۱۳۳۶–۱۴۳۲ سربداران
۱۳۳۷–۱۳۷۶
تیموریان ۱۳۷۰–۱۴۰۵
قراقویونلو
۱۴۰۶–۱۴۶۸ تیموریان
۱۴۰۵–۱۵۰۷
آق‌قویونلو
۱۴۶۸–۱۵۰۸
معاصر اولیه
صفویان
۱۵۰۱–۱۷۲۱ هوتکیان
۱۷۰۹–۱۷۳۸
افشاریان ۱۷۳۸–۱۷۵۰
زندیان
۱۷۵۰–۱۷۹۴ افشاریان
۱۷۵۰–۱۷۹۶
قاجاریان ۱۷۹۶–۱۹۲۵
معاصر
دودمان پهلوی ۱۹۲۵–۱۹۷۹
دولت موقت ایران ۱۹۷۹–۱۹۸۰
جمهوری اسلامی ۱۹۸۰–امروز

پس از اسلام


2-1-دوره نياتاريخي(عصر آهن,عصر برنز,عصر مس)


2-2-دوره پيشا تاريخي(نوسنگس,ميان سنگي,پارينه سنگي)


پیش از تاریخ

یافته‌های باستان‌شناسی، نشان از حضور انواع انسان در ایران از دوره دیرینه‌سنگی دارد. ابزارهای متعلق به فرهنگ الدوایی و آشولی در ایران یافته شده‌اند. در دوران میان‌سنگی بقایای انسان‌های نئاندرتال نیز در ایران به ویژه در زاگرس پیدا شده‌است.


2-3-چهار هزار سال قبل از ميلاد مسيح تا ميلاد مسيح(آغاز تمدن,شهر نشيني,تجارت)


انسان خردمند در حدود ۴۰ هزار سال پیش وارد ایران شد. آثار مربوط به دوره نوسنگی در اطراف کرمانشاه، خرم‌آباد، مرودشت، کاشان و هفشجان یافت شده‌است. فرهنگ ابزارسازی این دوره تیغه و ریزتیغه برادوستی است. آثار دوره بعدی فراپارینه سنگی در غرب زاگرس و شمال البرز بدست آمده که فرهنگ زرزی خوانده می‌شود.
پیش از مادها (به‌شکل تمدن)

تمدن جیرفت، تمدن تپه سیلک، تمدن اورارتو، کاسی‌ها، تمدن تپه گیان، شهر سوخته و ایلامیان از تمدن‌ها و حکومت‌های باستانی ایران پیش از دوران مادها هستند.

تمدن جیرُفت در استان کرمان در نزدیکی جیرفت و هلیل‌رود قرار داشته‌است. این تمدن مربوط به ۷۰۰۰ سال پیش (پیش از تمدن بین‌النهرین) است؛ و به این روش به عنوان کهن‌ترین تمدن خاور شناخته می‌شود که در دشت خوش آب و هوا و حاصلخیز هلیل‌رود سکنی داشته‌اند. در این محل چند لوح گلی یافت شده که به خطی هندسی روی آنها مطالبی نوشته شده است. با اینکه این لوح‌ها هنوز رمزگشایی نشده‌اند ولی در کل می‌توانند روایت‌گر آن باشند که این مردم سازنده خط و زبان بوده‌اند نه سومریان. پیش از این پنداشته می‌شد نخستین مخترعین خط، در آغاز سومریان (۳۶۰۰ پ. م) و سپس ساکنان نواحی جنوبی میان‌رودان و تمدن ایلام در خوزستان باشند.
شهر سوخته بقایای شهری باستانی دارای تمدن است که بین شهرهای زابل و زاهدان واقع شده‌است. این شهر در ۳۲۰۰ سال پیش از میلاد پایه‌گذاری شده و مردم این شهر در چهار دوره بین سال‌های ۳۲۰۰ تا ۱۸۰۰ پیش از میلاد در آن سکونت داشته‌اند. به باور برخی باستان‌شناسان این شهر را باید کهن‌ترین شهر جهان دانست چرا که معدود شهرهای پیش از آن، از نظر امکانات و اصول شهرنشینی با آن قابل مقایسه نیستند.
ایلامیان یکی از اقوام سرزمین کنونی ایران بودند که از ۳۲۰۰ تا ۶۴۰ پیش از میلاد، بر بخش بزرگی از مناطق جنوب غربی فلات ایران فرمانروایی می‌کردند. تمدن ایلام یکی از کهن‌ترین تمدن‌های جهان است. ایلام باستان از سواحل خلیج فارس تا جنوب دریاچه ارومیه را شامل می‌شد.
پس از مادها (تا پیش از اسلام)

ماد قومی هندواروپایی و مرتبط با پارسها بود که در سده ۱۷ پیش از میلاد در سرزمینی که بعدها به نام ماد شناخته شد نشیمن گزید.بر پایه برخی منابع مادها میان سده‌های ۹ تا ۷ پیش از میلاد حکومتی یکپارچه برای سرزمین‌های مادی تشکیل ندادند همچنین آنچه از متون آشوری - که اسنادی معاصر با دوران مادها هستند - برمی‌آید، آن است که مادها از سدهٔ نهم تا هفتم پ.م. نتوانسته بودند چنان پیش‌رفتی بیابند که سبب هم‌گرایی و یک پارچگی و سازمان‌یافتگی قبایل و طوایف پراکندهٔ ماد بر محور یک رهبر و فرمانروای برتر و یگانه - که بتوان وی را پادشاه کل سرزمین‌های مادنشین نامید؛ آن گونه که هردوت «دیوکس» را چنین می‌نماید - شده باشد.
پس از مادها، هخامنشیان بودند.

هخامنشیان





پهناوری پادشاهی هخامنشیان (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)

هخامنشیان دودمانی از قوم پارس بودند و تبار خود را به «هخامنش» می‌رساندند که سرکردهٔ طایفه پاسارگاد از طایفه‌های پارسیان بوده‌است. هخامنشیان نخست پادشاهان بومی پارس و سپس انشان بودند ولی با شکستی که کوروش بزرگ بر ایشتوویگو واپسین پادشاه ماد وارد ساخت و سپس فتح لیدیه و بابل پادشاهی هخامنشیان تبدیل به شاهنشاهی بزرگی شد. از این رو کوروش بزرگ را بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی می‌دانند. به قدرت رسیدن پارسی‌ها و سلسله هخامنشی یکی از رویدادهای مهم تاریخ گذشته‌است. اینان دولتی بنیان نهادند که بخش بزرگی از جهان را تحت تسلط خود درآورد. شاهنشاهی هخامنشی را نخستین امپراتوری تاریخ جهان می‌دانند. هخامنشیان ۲۲۰ سال (از ۵۵۰ پیش از میلاد تا ۳۳۰ پیش از میلاد) بر بخش بزرگی از جهان شناخته شده آن روز از رود سند تا دانوب در اروپا و از آسیای میانه تا شمال شرقی آفریقا فرمان راندند. شاهنشاهی هخامنشی به دست اسکندر مقدونی برافتاد. پس از مرگ اسکندر در ۳۲۳ پیش از میلاد فتوحاتش میان سردارانش تقسیم شد و بیشتر متصرفات آسیایی او که ایران هستهٔ آن بود به سلوکوس اول رسید. به این ترتیب ایران تحت حکومت سلوکیان درآمد. سلوکیان میان سال‌های ۳۲ تا ۶۴ ویش از میلاد بر آسیای غربی فرمان می‌راند. پس از مدتی پارتها نفوذ خود را گسترش دادند و سرانجام توانستند عاملی برای نابودی سلوکیان شوند.



2-4-ميلاد مسيح تا جنگ هاي صليبي(تاريخ باستان,تمدن ها,قرون وسطا,پيدايش اسلام)


اشکانیان

اشکانیان (۲۵۰ پ. م تا ۲۲۴ م) که از تیره ایرانی پرنی و شاخه‌ای از طوایف وابسته به اتحادیه داهه از عشایر سکاهای حدود باختر بودند، از ایالت پارت که مشتمل بر خراسان امروزی بود برخاستند. نام سرزمین پارت در کتیبه‌های داریوش پَرثَوَه آمده‌است که به زبان پارتی پهلوی می‌شود. چون پارتیان از اهل ایالت پَهلَه بودند، از این جهت در نسبت به آن سرزمین ایشان را پهلوی نیز می‌توان خواند. قبایل پارتی در آغاز با قوم داهه که در خاور دریای مازندران در آمل می‌زیستند در یک جا سکونت داشتند و سپس از آنان جدا شده در ناحیه خراسان مسکن گزیدند.

این امپراتوری در دوره اقتدارش از رود فرات تا هندوکش و از کوه‌های قفقاز تا خلیج فارس گسترش یافت. در دوران اشکانی جنگ‌های ایران و روم آغاز شد. حاصل عمده فرمانروایی اشکانیان، رهائی کشور ایران از سلطهٔ همه جانبهٔ یونانی که هدف نابودی ایران گرائی رادر سر می‌پروراند و پاسداشت تمدن ایران از یورشهای ویرانگر طوایف مرزهای شرقی و نیز، پاسداشت تمامیت ایران در برابر تجاوز خزنده روم به سوی خاور بود. در هر سه مورد، مساعی آنان اهمیت قابل ملاحظه‌ای برای تاریخ ایران داشت اما جنگهای فرساینده با روم عامل عمده‌ای در ایجاد ناخرسندی میان طبقات جامعه شد.

ساسانیان

ساسانیان خاندان شاهنشاهی ایرانی است که از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی بر ایران فرمانروایی کردند؛ بنیان این شاهنشاهی یکپارچه را «اردشیر» (یا ارتخشتره؛ از «ارت»: مقدس، و «خشتره»: شهریار) بنا کرد. شاهنشاهان ساسانی که ریشه‌شان از استان پارس بود، بر پهنه بزرگی از آسیای باختری چیرگی یافته، گستره فرمانروایی خود؛ کشور ایران (به پهلوی کتیبه‌ای a y r a n sh t r y ) را برای نخستین بار پس از هخامنشیان، یکپارچه ساخته و زیر فرمان تنها یک دولت شاهنشاهی آوردند. پایتخت ایران در این دوره، شهر تیسفون در نزدیکی بغداد در عراق امروزی بود.


در دوران حکومت اعراب

بیشتر ایران در دوران خلیفه دوم، عمر بن خطاب، به تصرف سپاه اسلام درآمد و به مدت حدود ۱۵۰ سال قسمت‌های گسترده‌ای از آن بخشی از خلافت اسلامی شد، البته در طول این دوره نیز حکومت‌های ایرانی کوچک و اغلب در شمال ایران نیز وجود داشتند. پس از خلفای چهارگانه، خلافت به امویان منتقل شد و در ابتدای قرن دوم عباسیان به کمک ابومسلم خراسانی و ایرانیان همیار او (سیاه جامگان)، خلافت را به دست آوردند اما منصور دوانیقی، خلیفه دوم عباسیان، ابومسلم را کشت. بعدها قیام‌هایی از جمله خیزش المقنع نیز علیه عباسیان صورت گرفت که سرکوب شد.
طاهریان



طاهریان(۲۵۹–۲۰۵ه/۸۷۲–۸۲۰م) اولین حکومت مستقل ایران پس از حملهٔ اعراب بودند. در اوایل سده سوم، طاهر بن حسین، یکی از سرداران مأمون عباسی از طرف او امیر خراسان شد و به دلیل آن که عدم اطاعت خود را از مأمون اعلام کرد، اولین حکومت مستقل ایرانی پس از اسلام در ایران تشکیل شد و حکومت او به طاهریان معروف شد. در زمان طاهریان نیشابور به پایتختی برگزیده شد. طاهریان در جنگ با خوارج در شرق ایران به پیروزی دست یافتند و سرزمینهای دیگری مانند سیستان و قسمتی از ماوراءالنهر را به تصرف درآوردند و نظم و امنیت را در مرزها بر قرار کردند. گفته می‌شود که در زمان حکومت طاهریان، به جهت اهمیت دادن آنان به کشاورزی و عمران و آبادی، کشاورزان به آسودگی زندگی می‌کردند. در زمان طاهریان قیامهای بابک و مازیار که به ترتیب در آذربایجان و طبرستان (مازندران) رخ داد باعث شد که آنها از توجه به شرق ایران بازدارد. به همین دلیل خوارج دست به شورش زدند. آخرین امیر طاهری محمد بن طاهر نیز فردی مقتدر نبود. در نتیجه حکومت طاهریان رو به ضعف نهاد و سرانجام در میانه‌های سده سوم هجری به دست یعقوب لیث سرنگون شد.
صفاریان



صَفّاریان از دودمان‌های ایرانی فرمانروای بخش‌هایی از ایران بودند. پایتخت ایشان شهر زَرَنگ بود. یعقوب لیث نخستین امیر این خانواده بود که دولت مستقل اسلامی صفاریان را بنیاد نهاد. لیث سه پسر داشت بنامهای یعقوب و عمر و علی، هر سه پسران لیث حکومت کردند اما دورهٔ حکومتشان چندان نپایید.

سامانیان



سامانیان (۲۶۱–۳۹۵ ق / ۸۷۴–۱۰۰۴ م) یکی از دودمان‌های ایرانی بودند که تقریباً بر تمامی سرزمین‌های خراسان، هیرکان، مکران، سیستان، خوارزم و کرمان حکومت کردند و باعث رشد و شکوفایی زبان پارسی دری شدند.

خاندان سامانی از مردم بلخ بوده و آیین زردشتی داشتند، سامان خدا بنیان‌گذار اعلی خانواده از روشناسان محل و فرمانروای بلخ بود. اسد والی عربی خراسان در میانه سده هشتم با سامان دوست شد. سامان دین اسلام را برگزید و نام پسر خود را اسد گذاشت. پسران اسد اشخاص با کفایتی بودند و در سده نهم عهد مأمون عباسی به حکمرانی محلی ماوراءالنهر و هرات برگزیده شدند. مانند: علی در سمرقند، احمد در فرغانه و الیاس در هرات. ابراهیم پسر الیاس بود که بعدها به سپهسالاری دولت طاهری افغانستان رسید. احمد حاکم فرغانه در ۸۷۴ فوت، و نصر پسرش در سمرقند جانشین او گردید. اسمعیل برادر نصر حاکم بخارا شد و همین شخص است که بعدها دولت حسابی سامانی را در سال ۸۹۲ پس از مرگ نصر گرفت و در سمرقند پایه گذاشت.

زیاریان

زیاریان و آل بویه دو خانواده دیلمی از نواحی دیلمستان بودند که توانستند به حکومت ایران غربی برسند.

در غرب و مرکز ایران دو سلسله دیلمی به نام آل زیار (۳۲۰ ه. ق) و آل بویه که هر دو از مناطق شمال برخاسته‌اند نواحی مرکزی و غربی ایران و پارس را از تصرف خلفا آزاد کردند. دیلمی نام قوم و گویشی در منطقه کوهستانی دیلمستان بود. دیلمیان سخت نیرو گرفتند و مدت ۱۲۷ سال حکومت راندند و چون خلفا در برابر آن‌ها چاره‌ای جز تسلیم ندیدند حکومت بغداد را به آنها واگذاشتند و خود بعنوان خلیفگی و احترامات ظاهری قناعت کردند. در واقع، پس از حکومت نیمه مستقل طاهریان و پس از صفاریان و در ایام امارت امری سامانی در ماوراءالنهر، خانواده‌های از مازندران و سپس گیلان توانستند بر قسمت عمده ایران غربی، یعنی از خراسان تا بغداد تسلط یابند. حکومت این خانواده‌ها به نام دیلمیان شهرت یافته‌است.

بوییان


آل بویه یا بوییان یا بویگان، (۳۲۰–۴۴۷ ق / ۹۳۲–۱۰۵۵ م) از دودمان‌های دیلمیان و شیعهٔ ایران پس از اسلام است که در بخش مرکزی و غربی و جنوبی ایران و عراق فرمانروایی می‌کردند.

بوییان دارای تباری دیلمی بودند و به زبانی ایرانی صحبت می‌کردند. سرزمین بوییان دیلمستان بود. این واژه به همه مازندران و گیلان و سرزمین کوهستانی البرز در جنوب گیلان و مازندران گفته می‌شده‌است.
غزنویان


دولت غزنوی یا غزنویان (۹۷۵–۱۱۸۷ م) (۳۴۴ ه.ق. - ۵۸۳ ه. ق) یک دولت ترک نژاد، نظامی و اسلامی بود. دولت غزنوی خاستگاه نژادی و پایگاه ملی خاصی نداشت، اما به عنوان مروج و ناشر اسلام مورد توجه و تأیید خلافت عباسی بود. زبان رسمی این حکومت فارسی بود. شهرت این حکومت در جهان، بیشتر به خاطر فتوحاتی است که در هندوستان انجام داده‌است.

از آنجا که غزنویان نخستین پایه‌های شهریاری را در شهر غزنین آغاز نمودند به غزنویان نامدار شدند. بنیانگذار این دودمان کسی به نام سلطان محمود غزنوی بود. پدران او بردگان ترکی بودند که در زمان سامانیان خریداری شده و برای این دودمان ایرانی خدمت می‌کردند. کار ایشان کم‌کم گرفت و به شهریاری هم رسیدند. نام‌آورترین شهریاران این دودمان سلطان محمود و پسرش سلطان مسعود بودند. پس از سلطان مسعود این دودمان رو به ناتوانی گذارد و چندی پستر حوزهٔ فرمانروای‌اش به بخش‌هایی از هندوستان و افغانستان کنونی محدود شد. حکومت غزنویان هند از نظر هنردوستی و توجه به شاعران پارسی سرا از اهمیت بالایی برخوردار است.

در اواخر حکومت سامانیان یکی از سپه سالاران ترک به نام الب‌تکین کوشید با همدستی عده‌ای دیگر، یکی از اعضای خاندان سامانی به نام نصربن عبدالملک بن نوح را به حکومت برساند اما نتوانست و پسر عموی وی یعنی منصور بن نوح به جای وی بر تخت نشست. پس از این ماجرا البتکین راهی شهر غزنه در افغانستان شد و در آنجا حکومت را بر دست گرفت.
سلجوقیان





کتیبه نقش رستم

سَلجوقیان یا سَلاجقه، یا آل سلجوق، نام دودمانی است که در سده‌های پنجم و ششم هجری قمری (یازدهم و دوازدهم میلادی) بر بخش‌های بزرگی از آسیای غربی، شامل ایران کنونی، فرمانروایی داشتند.

سلجوقیان در اصل غزهای ترکمان بودند که در دوران سامانی در اطراف دریاچه خوارزم (آرال)، سیردریا و آمودریا می‌زیستند.

سلجوقیان که به اسلام رو آورده بودند، پس از ریاست سلجوق بن دقاق، نام سلاجقه را به خود گرفتند و به سامانیان در مبارزه با دشمنانشان بسیار کمک کردند. پسر سلجوق بنام میکاییل که پس از مرگ او ریاست این طایفه را بعهده داشت، چندین حکم جهاد برای مبارزه با (به قول مورخین) کفار صادر کرد.

میکاییل سه پسر داشت به نامهای یبغو، چغری و طغرل. این قبیله که یک‌بار در زمان سلجوق بن دُقاق به دره سیحون کوچ کرده بودند، بار دگر پس از مرگ سلجوق به سرکردگی سه پسر زاده‌اش به نزدیکی پایتخت سامانیان کوچ کردند. اما سامانیان از نزدیکی این طایفه به پایتخت احساس خطر کردند؛ بنابراین سلاجقه بار دگر از روی اجبار بار سفر بسته و به بغرا خان افراسیابی پناه بردند. این حاکم از سر احتیاط، طغرل پسر بزرگ را زندانی کرد؛ ولی طغرل به کمک برادر خود چغری از زندان رهایی پیدا کرد و با طایفه خود به اطراف بخارا کوچ کردند.

در سال ۴۱۶ هجری ترکان سلجوقی به ریاست اسرائیل بن سلجوق برادر میکاییل دست به شورش زدند. اما سلطان محمود او را گرفت و در هند زندانی کرد. از طرف دیگر گروهی از یارانش دست به شورش زدند.
خوارزمشاهیان

«نوشتکین» نیای بزرگ خوارزمشاهیان، غلامی بود از اهالی غرجستان که توسط سپهسالار کل سپاه خراسان در زمان سلجوقیان خریداری شد. این غلام رفته رفته در دوران فرمانروایی سلجوقیان به سبب استعداد سرشار و کفایتی که از خود نشان داد به زودی مدارج ترقی را طی کرد و به مقامات عالی رسید تا این که سرانجام به امارت خوارزم برگزیده شد. «نوشتکین» صاحب ۹ پسر بود که بزرگ‌ترین آنها، قطب‌الدین محمد نام داشت. پس از «نوشتکین»، فرزندش محمد از جانب برکیارق به ولایت خوارزم رسید «۴۹۱ ق / ۱۰۹۸ م» و سلطان سنجر نیز بعدها او را در آن سمت ابقاء کرد. بدین ترتیب دولت جدیدی بنیانگذاری شد که بیش از هر چیز برآورده و دست پرورده سلجوقیان بود. قطب‌الدین محمد به مدت سی سال تحت قیومیت و اطاعت سلجوقیان امارت کرد. پسرش اتسز هم که پس از او در ۵۲۲ ق / ۱۱۲۸ م به فرمان سنجر امارت خوارزم یافت، از نزدیکان درگاه سلطان سلجوقی بود. هر چند بعدها کدورتی بین وی و سلطان سنجر پدید آمد که به درگیریهای متعددی هم منجر شد، اما تا زمان حیات سلطان سنجر، اتسز نتوانست به توسعه قلمرو خوارزمشاهیان کمک چندانی بکند. چون اتسز پیش از سنجر وفات یافت، پسرش ایل ارسلان «۵۵۱ ق / ۱۱۵۶ م» امیر خوارزم شد. اما در زمان او که سلطان سنجر نیز وفات یافته بود، نزاع داخلی سلجوقیان، امکانی را فراهم آورد تا ایل ارسلان به قسمتی از خراسان «۵۵۸ ق / ۱۱۶۳ م» و ماوراءالنهر «۵۵۳ ق / ۱۱۵۸ م» که هر دو در آن ایام دچار فترت بودند، دست یابد و به این ترتیب نزدیک به پانزده سال به عنوان خوارزمشاه حکومت کند.

ایلخانیان


ایلخانان ایران نام سلسله‌ای است که از سال ۶۵۴ تا ۷۵۰ ه‍. ق. معادل ۱۲۵۶ تا ۱۳۳۵ میلادی در ایران حکومت می‌کردند و فرزندان چنگیزخان مغول بودند. لشکریان چنگیزخان نخستین بار در سال ۶۱۸ ه‍. ق. معادل ۱۲۲۱ میلادی به خراسان حمله نمودند. چنگیزخان سال ۱۲۲۵ میلادی به مغولستان بازگشت و در آنجا درگذشت. سال ۱۲۵۱ م. منگو، خان بزرگ یا قاآن، بر آن شد تا با اعزام برادرانش هولاکو و کوبلای خان (قوبیلای) به ترتیب به ایران و چین پیروزی‌های مغولان را تحکیم و تکمیل کند. هولاکو با فتح ایران سلسله ایلخانیان ایران و قوبیلای با فتح چین سلسله یوان چین را بنیاد گذاردند. ایلخانان یعنی خانان محلی می‌گویند و غرض از این عنوان آن بوده‌است که سمت اطاعت ایلخانان را نسبت به قاآنان می‌رسانند و این احترام همه وقت از طرف ایلخانان ایران رعایت می‌شده‌است. فتح ایران به دست هلاکوخان پیامدهای مهمی چون پایان کار اسماعیلیان و انقراض خلافت عباسیان در پی داشت. ایلخانان در ابتدا دین بودایی داشتند اما به تدریج به اسلام گرویدند. ایلخانان مسلمان خود را سلطان نامیده و نام‌های اسلامی برگزیدند.
در دوران ملوک‌الطوایفی
برگی از کتاب جامی که تاریخ ۱۵۵۳ میلادی کشیده شده، نمونه‌ای از هنر شکوفای دوره تیموریان

با ضعف حکومت ایلخانان مغول حکومت‌های محلی در نقاط مختلف ایران سر برداشتند. حکومت‌های زودگذر سربداران در خراسان، چوپانیان در آذربایجان، مرعشیان در مازندران، کیائیان در گیلان، اتابکان لر در لرستان، و قراقویونلو و آق‌قویونلو در غرب و شمال غربی ایران از جمله این حکومت‌های محلی بودند. تیمور گورکانی نیز که در ماوراءالنهر دولتی قدرتمند تشکیل داده بود به ایران لشکر کشید و بخش‌های شمالی ایران برای مدتی در تصرف حکومت تیموریان بود

2-5-جنگ هاي صليبي تا جنگ هاي جهاني دوم(عصر مدرن)


صفویه

صفویه دودمانی ایرانی و شیعه بودند که از ۹۰۷ تا ۱۱۳۵ ه. ق بر ایران فرمانروایی کردند. بنیانگذار پادشاهی صفوی، شاه اسماعیل یکم است که در تبریز تاجگذاری کرد و آخرین پادشاه راستین صفوی، شاه سلطان حسین است که در سال ۱۱۳۵ از شورشیان افغان شکست خورد.

دوره صفویه از مهم‌ترین دوران تاریخی ایران به شمار می‌آید، چرا که پس از نهصد سال پس از نابودی شاهنشاهی ساسانیان، یک فرمانروایی پادشاهی متمرکز ایرانی توانست بر سراسر ایران آن روزگار فرمانروایی کند. پس از اسلام، چندین پادشاهی ایرانی مانند صفاریان، سامانیان، آل بویه و سربداران ساخته شد، ولی هیچ‌کدام نتوانستند تمام ایران را زیر پوشش خود جای دهند و یکپارچگی میان مردم ایران پدیدآوردند.

صفویان، آیین شیعه را دین رسمی ایران جای دادند و آن را به عنوان عامل همبستگی ملّی ایرانیان برگزیدند. شیوه فرمانروایی صفوی تمرکزگرا و نیروی مطلقه (در دست شاه) بود. پس از ساختن پادشاهی صفویه، ایران اهمیتی بیشتر پیدا کرد و از ثبات و یکپارچگی برخوردار شد و در زمینهٔ جهانی نام‌آور شد. در این دوره روابط ایران و کشورهای اروپایی به (دلیل) دشمنی امپراتوری عثمانی با صفویان و نیز جریان‌های بازرگانی (به ویژه داد و ستد ابریشم از ایران) گسترش فراوانی یافت. در دوره صفوی (به ویژه نیمه نخست آن) جنگ‌های بسیاری میان ایران با امپراتوری عثمانی در باختر و با ازبکها در خاور کشور رخ داد که شوند (علت) این جنگ‌ها جریان‌های زمینی و دینی بود.

افشاریه


نادر شاه رئیس طایفه قرخلو از ایل افشار بود که ابتدا از فرماندهان سپاه صفوی بود. سپس به پادشاهی ایران رسید و بنیانگذار دودمان افشاریه شد. او دوازده سال (از ۱۱۱۴ تا ۱۱۲۶) بر ایران حکومت کرد. پایتخت وی شهر مشهد بود. وی ماوراءالنهر و و هند نیز لشکر کشید اما با مرگ او بیشتر متصرفاتش سر به شورش برداشتند.

زندیه

حکومت زندیان توسط کریم خان زند در سال ۱۱۶۳ ه. ق بنیان نهاده شد و میان فروپاشی افشاریان تا برآمدن قاجار به درازای چهل و شش سال در ایران بر سر کار بودند. کریم خان خود را وکیل الرعایا نامید و از لقب شاه پرهیز کرد. شیراز را پایتخت خود گردانید و در آبادانی آن کوشش نمود. ارگ، بازار، حمام و مسجد وکیل شیراز از کریمخان زند وکیل الرعایا به یادگار مانده‌است.

وقتی جنگ‌های خانگی بازماندگان نادر شاه بی‌کفایتی آنان را برای مملکت‌داری آشکار ساخت و عرصه را برای ظهور قدرت‌های جدید مستعد گردانید، خان زند به همراه علی مردان خان بختیاری و ابوالفتح خان بختیاری اتحاد مثلثی تشکیل دادند و کسی را از سوی مادری از تبار صفویان بود را به نام شاه‌اسماعیل سوم به شاهی برداشتند؛ ولی چون هیچ‌یک از آنان خود را از دیگری کمتر نمی‌شمرد، ناچار به نزاع‌های داخلی روی آوردند. سرانجام کریم خان توانست پس از شانزده سال مبارزه دایمی بر تمامی حریفان خود از جمله محمدحسن خان قاجار و آزاد خان افغان غلبه کند و صفحات مرکزی و شمالی و غربی و جنوبی ایران را در اختیار بگیرد. وی به انگلیسها روی خوش نشان نداد و همواره می‌گفت آن‌ها می‌خواهند ایران را مانند هندوستان کنند. برادر وی، صادق خان، نیز موفق شد در سال ۱۱۸۹ هجری قمری بصره را از حکومت عثمانی منتزع نماید و به این ترتیب، نفاذ اوامر دولت ایران را بر سراسر اروندرود و بحرین و جزایر جنوبی خلیج فارس مسلم گرداند.
قاجاریه

قاجاریان از حدود سال ۱۱۷۰ تا ۱۳۰۴ ه. ش بر ایران فرمان راندند. ایل قاجار یکی از طایفه‌های ترکمان بود که بر اثر یورش مغول از آسیای میانه به ایران آمدند. آنان ابتدا در پیرامون ارمنستان ساکن شدند و در دوران صفویه به سپاه قزلباش حامی صفویان پیوستند. شاه عباس بزرگ یک دسته از آنان را در استرآباد (گرگان) ساکن کرد و حکومت قاجاریه نیز از قاجارهای استرآباد تشکیل یافته‌است. بنیانگذار این سلسله آغامحمد خان است که رسماً در سال ۱۱۷۴ در تهران تاجگذاری کرد و آخرین پادشاه قاجار، احمد شاه است. رضاخان میر پنج با کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ به کمک سید ضیاالدین طباطبایی در سال ۱۳۰۴ احمد شاه را برکنار کرد و رضاشاه پهلوی، جای او را گرفت.


2-6-جنگ جهاني دوم تا پايان جنگ سرد(قرن بيستم)

پهلوی

دودمان پهلوی پس از انحلال سلسله قاجار بر ایران حکومت کردند. رضاخان میر پنج با کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ به کمک سید ضیاالدین طباطبایی و طراحی انگلیس به قدرت رسید. او ابتدا وزیر جنگ سید ضیاء شد و چندی بعد به مقام ریاست الوزرایی احمد شاه قاجار رسید. رضا خان در سال ۱۳۰۴ حکومت قاجار را منحل و حکومت پهلوی را ایجاد کرد.

با حمله متفقین به ایران در شهریور ۱۳۲۰ رضاشاه از قدرت خلع و از ایران تبعید شده و پسرش محمدرضا شاه پهلوی به جای او به قدرت رسید. در سال ۱۳۳۲ در جریان ملی شدن صنعت نفت، محمدرضاشاه از ایران گریخت اما با کودتای ۲۸ مرداد علیه مصدق، به ایران بازگشت و قدرت خود را تحکیم کرد. او با وقوع انقلاب اسلامی ایران برکنار شد و از این رو آخرین شاه نظام ۲۵۰۰ ساله سلطنتی در ایران به حساب می‌آید. ملی شدن صنعت نفت مهم‌ترین رویداد دوران وی محسوب می‌شود. انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، انقلابی بود که با شرکت اکثر مردم و احزاب اسلام‌گرا، ملی‌گرا، سوسیالیستی، و روشنفکران ایران، نظام پادشاهی این کشور را سرنگون، و پیش‌زمینهٔ روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در ایران را فراهم کرد. این انقلاب به رهبری خمینی به پیروزی رسید. سلطنت پهلوی با انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ برچیده شد.



2-7-تاريخ معاصر(قرن 21)


سخنرانی محمد مصدق



توضیحات مصدق در مورد مردم سالاری و نقش ایرانیان در نهضت ملی شدن صنعت نفت


جمهوری اسلامی

نظام جمهوری اسلامی ایران حکومت کنونی ایران است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ و در تاریخ ۱۲ فروردین ۱۳۵۸، طی یک همه‌پرسی با رأی آری ۹۸٫۲٪ درصد از شرکت‌کنندگان تشکیل شد.
کلیه بخشهای حکومتی جمهوری اسلامی ایران، با انتخاب مردم (به صورت مستقیم یا غیر مستقیم) تشکیل می‌شود ساختار سیاسی ایران شامل اشخاص حقیقی و حقوقی زیر است. رهبر در رأس هرم قدرت قرار دارد. پس از رهبر ساختار سیاسی جمهوری اسلامی بر پایه سه قوه مجریه، قضائیه، و مقننه است. مجلس خبرگان وظیفه انتخاب رهبری را برعهده دارد و مجمع تشخیص مصلحت نظام ۸ وظیفه بر عهده دارد که یکی از آنها رسیدگی به اختلافات مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان است.


2-8-فهرست حاکمان(پادشاهان,سلاطين,نخست وزيران و رئيس جمهوران)

2-9-فهرست جنگ ها

2-10-آثار باستاني


گنبد سرخ مراغه
گنبد کبود مراغه
گنبد مدور مراغه
گنبد غفاریه مراغه
تخت جمشید
نقش رستم
شوش
ارگ بم
کتیبه بیستون
چغازنبیل
سی و سه پل


3-جغرافيا

ایران در شرق با افغانستان و پاکستان؛ در شمال شرقی با ترکمنستان، در بخش میانی شمال با دریای خزر، در شمال غربی با جمهوری آذربایجان و ارمنستان؛ در غرب با ترکیه و عراق؛ و سرانجام در جنوب با آب‌های خلیج فارس و دریای عمان همسایه‌است.


3-1-موقعيت جغرافيايي

این کشور در قاره آسیا واقع شده است

3-2-همسايگان

ترکیه
ترکمنستان
عراق
کویت
پاکستان
افغانستان
ارمنستان
جمهوری اذربایجان

3-3-اقيانوس ها,دريا ها,درياچه ها,تالاب ها
دریای عمان
خایج فارس
دریاچه خزر
تالاب بیشه دالان
تالاب آقگل
تالاب آلاگل
تالاب آلماگل
تالاب استیل
تالاب انزلی
تالاب تنگلی
تالاب چغاخور
تالاب زردابه
تالاب سولقان
تالاب شادگان
تالاب کمجان
تالاب کانی برازان
تالاب کیاکلایه
تالاب گاوخونی
تالاب گندمان
تالاب لیپار
تالاب میقان
تالاب‌های لپو و پلنگان
دریا بزرگ
تالاب پریشان
تالاب ساهون
دریاچه هامون
تالاب قوری گؤل
لمبیر ملکی
مانداب عینک
هورالعظیم


3-4-جزاير,بنادر,رود ها,کوه ها,جنگل ها,کوير ها

جزایر:
جزایر مسکونی

قشم (ابرکاوان، جزیره دراز، لافت)
کیش (قیس)
هرمز (زرون)
هنگام (از سال ۱۳۷۸ به نام هنگام جدید نامیده می‌شود)
لارک
لاوان (امرالدوله، نام پیشین شیخ‌شعیب بوده که از ۱۳۴۴ به لاوان تغییر کرده است)
ابوموسی (بوم سبز، گپ سبزو، بوموف)
هندرابی (اندر آبی، هورن )
تنب بزرگ (تنب‌مار)
تنب کوچک (تمبو)
سیری (راز، سری )
فرور بزرگ (پلور)
جزیره فارسی
خارک
خارکو (خویرج، خویری)
جزیره نگین

جزایر غیرمسکونی

فرورگان (فرور کوچک)
شیدور (مارو، شتور، شطور)
عباسک (جزیره کوچکی بین بوشهر و شیف) ، سه‌دندون، مولیات
شیف (شیخ‌سعد، عباسک) و جزیره صدرا
تهمادو (جبرین)
ام‌الکرم (گُرم)
نخیلو (شیخ‌کرامه) ، مُرغی
ام سیله (خان)، خرو
گِرم ، چراغی
بونه
دارا (دیره)
قبر ناخدا
مُطاف (بین جزیره نخیلو و ام‌الکرم، باریکه شنی که در مد زیر آب می‌رود. در اصل برجستگی کف دریا محسوب می‌شود)
جزیره مینو (صلبوخ)
شلحه ثوامر، نزدیک روستای ثوامر داخل اروندکنار
شلحه معاویه، نزدیک روستای معاویه داخل اروندکنار
رُمیله، نزدیک روستای رمیله داخل اروندکنار
شلحه حاج‌حسین، نزدیک روستای رمیله داخل اروندکنار
جزیره میر مُهَنّا (جزیره جنوبی)
جزیره ناز
جزیره آشوراده

بنادر:
بندر شهید رجایی
بندر امام خمینی
بندر امیر اباد
بندر بوشهر
بندر نوشهر
بندر انزلی
بندر شهید بهشتی
بندر خرمشهر
بندر لنگه
بندر شهید با هنر
بندر ابادان

کوه ها:

رود ها:

جنگل ها:

کویر ها:
دشت مغان
دشت لوت

33-5-حيوانات

3-6-گياهان و ميوه ها
زنبق








تصاویر زنبق

زعفران




لاله ی واژگون








سوسن چلچراغ










3-7-آب و هوا(ميزان بارندگي,دماي هواو...)

آب و هوا
نقشه اقلیمی ایران




ایران از لحاظ آب و هوایی یکی از منحصربه‌فردترین کشورهاست. اختلاف دمای هوا در زمستان میان گرمترین و سردترین نقطه گاهی به بیش از ۵۰ درجهٔ سانتیگراد می‌رسد.

داغ‌ترین نقطهٔ زمین در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ میلادی، در نقطه‌ای در کویر لوت ایران بوده‌است.
ایران از لحاظ بارندگی در سطح نیمه‌خشک و خشک است.

آب و هوای ایران متأثر از چندین سامانه‌است:

سامانه پرفشار سیبریایی که با ریزش به عرض‌های جنوبی در نوار شمالی بارش باران و برف و کاهش دما و در سایر نقاط فقط کاهش دما را به همراه دارد.
سامانه باران‌زای مدیترانه‌ای که از سمت غرب وارد ایران می‌شود و موجب ریزش باران یا برف در بسیاری از نقاط غربی و میانی و شرق ایران می‌شود.
سیستم کم فشار جنوبی که در نوار جنوب و جنوب غرب موجب رگبار باران می‌شود.

میزان بارندگی در ایران بسیار متغیر است. در شمال به بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر (رشت، ۱۳۸۳) نیز می‌رسد. در نواحی کویری بارش عمدتاً بسیار کم و در حدود ۱۵ میلیمتر است. بارش نواحی شمال غرب و غرب، دامنه‌های جنوبی البرز و شمال شرق تا حدودی قابل توجه (حدود ۵۰۰ میلیمتر) می‌باشد. در سایر نقاط میزان بارش از ۲۰۰ میلیمتر بیشتر نمی‌شود. ایران با مشکلات کم‌آبی دست و پنجه نرم می‌کند. پیش‌بینی می‌شود ایران در سال ۲۰۲۵ در وضعیت تنش آبی قرار بگیرد.
اختلاف دمای هوا در ایران در نقاط مختلف زیاد است. در حالی که در فصل زمستان دمای شهرکرد در شب به ۳۰- درجه هم می‌رسد، مردم اهواز هوای تابستانی (۵۰ درجه) را تجربه می‌کنند. هوای سواحل شمالی در تابستان گرم و مرطوب و در زمستان معتدل می‌باشد. نواحی شمال غرب و غرب تابستانهای معتدل و زمستان‌های سرد و نواحی جنوبی تابستان‌هایی به شدت گرم و زمستان‌هایی معتدل دارند.
3-8-زمين شناسي(گسل ها و....)

3-9-زيست بوم ها

سازمان حفاظت محیط زیست ایران مناطق با ارزش زیست‌محیطی ایران را در قالب مناطق ۴ گانه به ۱۶ پارک ملی، ۱۳ اثر طبیعی ملی، ۳۳ پناهگاه حیات وحش و ۹۴ منطقه حفاظت‌شده تقسیم کرده است.این کشور دارای شرایط اقلیمی متنوعی است به طوری که از ۱۳ اقلیم شناخته شده در جهان ۱۱ نوع آن در ایران وجود دارد. در عین حال شاخص‌های پایداری محیط زیست ایران در وضعیت نامناسبی قرار دارد و با کسب رتبه ۱۳۲ بین ۱۴۶ کشور در انتهای جدول مربوط قرار گرفته است.
گونه‌های گیاهی
سوسن چلچراغ از گونه‌های گیاهی بومی ایران
شرایط اقلیمی متغیر سبب ایجاد زیست بوم‌های متفاوت در ایران گردیده‌است، این تنوع اقلیمی تنوع زیستی قابل توجهی را در ایران به وجود آورده‌است، نزدیک به ۸۰۰۰ گونه یا واحد تحت‌گونه‌ای گیاهی در این کشور شناسایی شده است که از این تعداد حدود ۱۸۰۰ واحد بومی هستند. این تعداد گونه گیاهی با گونه‌های گیاهی سراسر قاره اروپا برابری می‌کند. شناخته شده‌ترین گونه‌های گیاهی بومی ایران لاله واژگون و سوسن چلچراغ است


3-10-مراکز تفريحي
ارگ راین
باغ شازده ماهان
جزیره قشم
کوه سهند
قله دماوند
پل ورسک و سه خط طلا
آبشار ورسک
سی و سه پل
دریاچه چورت
غار یخی چما
سرعین
منطقه نمونه گردشگری سبلان
کاخ آپادانای شوش
آبشارهای شوشتر ( سیکاها)
پارک جنگلی گیسوم
کویر ریگ جن
دشتهای لاله واژگون
دریاچه گهر
کاخ ساسان
آبشار مارگون

3-11-تقسيمات کشوري






آذربایجان شرقی
آذربایجان غربی
اردبیل
اصفهان
البرز
ایلام
بوشهر
تهران
چهارمحال و بختیاری
خراسان جنوبی
خراسان رضوی
خراسان شمالی
خوزستان
زنجان
سمنان
سیستان و بلوچستان
فارس
قزوین
قم
کردستان
کرمان
کرمانشاه
کهگیلویه و بویراحمد
گلستان
گیلان
لرستان
مازندران
مرکزی
هرمزگان
همدان
یزد






3-12-زير ساخت ها

3-13-مساحت,محيط,مرزآبي,مرز خشکي
مساحت: ۱٬۶۴۸٬۱۹۵کیلومتر مربع
محیط:
مرز ابی:
مرز خشکی:


3-14-جامعه و آداب و رسوم

مردم ایران ما سنتها ی دیرینه ای دارند که علی رغم صدها جنگ ، هنوز با قوت و قدرت تمام به شکوفایی خود ادامه می دهند. این سنت ها ی کهن ، بزرگترین مایه دلخوشی و همبستگی ملتی بزرگ به نام ایران در سراسر گیتی است. این سنتها و مراسم به همراه آثار و سرمایه های درخشان یک تمدن کهن ، تنها چیز های باقی مانده از یک هویت ملی است.

خیلی آثار و دلخوشی های دیگر را جنگ های مختلف از جمله جنگ ایران و اعراب از بین برد و سنتهای نا مأنوس و سراسر ماتم خود را ، جایگزین سنت ها و باور های شاد و سازنده ی ملی و میهنی ما نمودند. در اغلب موارد ما کاسه از آش داغ تر شدیم و در نتیجه آن به سرمان آمد که فاجعه ها ی برآمده از آن را ، در تمام ابعادش شاهدیم. وقتی که فرهنگ مملکتی را سراسر ماتم فرا گیرد ، نتیجه این می شود که می بینید بیشترین بیماری های روحی و روانی ، بیشترین اعتیاد ، بیشترین فرار از خانه ، بیشترین مهاجرت و گریز از وطن ، بیشترین قاچاق انسان ها ، رتبه چهارم طلاق در دنیا و... در این ایران عزیز رخ داده است . بیشتر ما در به وجود آمدن این بحران ها مقصر هستیم. شادی در این ملک از گناهان کبیره شده و غم و اندوه و گریه ، از نشانه های بزرگواری و تشخص و وارسته بودن به شمار می رود. پوشش لباسهای با رنگ های شاد ، از جرم های نابخشودنی به حساب می آید و پوشیدن لباس های تیره و غم آور ، نشانی از انسان های نیک گردیده است.

در یک جامعه پویا و سالم ، اولین چیزی که شهروندان نیاز دارند ، شادی، نشاط و تحرک است. اگر در جامعه ای این عوامل وجود نداشته باشد ، می توان گفت آن جامعه حیات و پویایی خود را از دست داده است ، زیرا در این جامعه محال است که شما حتی یک نشانه و نماد ی از زندگی سالم و هیجان انگیز و پویا را ببینید.

برای حفظ یک انسجام ملی ، برای دمیدن روح انسانی و طراوت به مردم یک مرز و بوم ، ما نیاز به حفظ و گسترش سنت های خوب و دیرینه ی آن دیار را داریم. یکی از این سنت ها عیدهایی مانند نوروز و مهرگان و ... است. از دیگر مراسم بسیار نیک مراسم روز طبیعت یا سیزده بدر می باشد. یکی دیگر از این مراسم شاد و هیجان انگیز مراسم چهار شنبه سوری است.

از وظایف مهم همه ی ما این است که تدابیری بیندیشیم تا این مراسم با بهترین کیفیت و کمترین زیان به مردم ، سرمایه های ملی و به طبیعت ، برگزار گردد.

بعد از انقلاب ، ما بجای آشتی با هم دیگر و با سنت های دیرینه ی خود ، طبل جنگ و مخالفت با سنتهای سازنده و هویت بخش را داشتیم ، و نتیجه این شد که می بینید. حال پرسش این است که چه وقت و زمانی و با چه هزینه ی گزافی باید به خود بیاییم و اینقدر تیشه به ریشه سلامت ، سعادت ، سربلندی ، شرف و توسعه ی سبز ملت خود نزنیم؟ از اینکه عمری بجای تعامل و گفتگوی سازنده ، بجان هم افتادیم چه نسیبی بردیم؟ آیا غیر از این است که دود تمام این مشکلات پیش آمده به چشم همه ما رفته و می رود؟ آیا وقت آن نرسیده که به همت والای هم، ایرانی شادتر و سالم تری بسازیم؟

انسان های اندیشمند از پتانسیل های موجود برای ساخت جامعه ای سالم و پویا تر و ایجاد همبستگی بین مردم یک مرزو بوم ، استفاده ی بهینه می کنند. مانند مراسمی که هر ساله در روز های ویژه ای در ردیو ژانیرو انجام می شود . در آن روز ها میلیون ها توریست برای دیدن این مراسم به آنجا سفر می کنند به این ترتیب ، هم شادی و توان یک ملتی گسترش می یابد و هم به اقتصاد و پیشرفت همه جانبه آن کشور نیز کمک می شود.

حال وقتی می گوییم جهانی باید اندیشید و منطقه ای عمل نمود ، در مورد مراسم ملی ، می توان بجای اختلاف و دعوا و در مقابل هم قرار دادن دولت و مردم ، با کمی برنامه ریزی درست و مدیریت اندیشمندانه تر در بهره وری مدبرانه از مراسم ملی میهنی ، به ایجاد همبستگی بیشتر بین تمام ایرانیان و حتی جذب گردشگر ها ی خارجی ، همت گماشت. یکی از این مراسم ، همین مراسم چهار شنبه سوری و پتانسیل میلیونی آن است.

به عنوان یک طرح پیشنهاد می شود، جلسات هم اندیشی بین متفکرین جامعه ، نمایندگان مردم ، شهرداری ها، ناجا ، استانداری، نهاد های مردمی ( NGO ) و ... صورت گیرد و تدبیری اندیشیده شود که ضمن بی خطر انجام شدن این مراسم ، گامی در جهت همبستگی ملی و میهنی نیز برداشته شود. بدیهی است که برای بهتر برگزار شدن آن و جذاب بودن از دید گردشگرهای خارجی ، می توان طرح هایی را ارائه و اجرا نمود.

می توان مواد محترقه ی استاندارد و بی خطر را در اختیار علاقه مندان گذاشت. محل های ویژه ای که مناسب این مراسم هستند ، را در نظر گرفت و به اطلاع خانواده ها رساند. محلهایی برای افراد مجرد و محل هایی برای خانواده ها ، تا همه بتوانند بدون خطر و خصارت ، به شادمانی و اجرای مراسم بپردازند.

این اقتدار نیست که نوجوان ها را بگیریم و در بازداشت گاه هایی زندانی کنیم که آدم های بزرگسال و خطرناکی با آنها چندین روز در یک محل باشند. یا با ضربه باطوم یک مأمور محترم یا یک پلیس گرامی ، جوانی فلج شود و یک عمر گوشه خانه بیفتد.

پیشگیری یکی از ویژه گیهای انسان های عاقل و اندیشمند است . بیاییم عاقلانه ، انرژی فوق العاده زیاد این مراسم را ، در جهت سود رسانی به جامعه بکار بریم. تا هنوز فرصت باقی است ، کار هارا بیش از این خراب نکنیم.اگر یک صدم فکر مقابله و تخریب را ، در راستای تفکر و چاره جویی صحیح و بدون تعصب بکاربریم ، به توفیق و پیروزی بیشتر و سازنده تری دست خواهیم یافت. به امید اینکه آنروز امروز باشد.



رسم و رسوم اعیاد و جشنها در خوزستان

مردم خوزستان تمام عیدهای ملی و مذهبی را جشن می‌گیرند. اهالی شوشتر، دزفول، و ... علاوه بر عیدها، جمعه‌ی آخر ذیحجه را هم جشن می‌گیرند.لباس نو می‌پوشند و به تفریح‌گاه‌ها می‌روند، زیرا پس از آن ماه های محرم و صفر را عزادارند. در گذشته به رقص و پای کوبی می‌پرداختند و شب تا صبح در فضای باز و محوطه‌های باز به سر می‌بردند و بر این باور بودند که آن شب ستاره‌ی زهره به ستاره ی مشتری می‌رسد و کسی که به هم رسیدن این ستاره‌ها را ببیند، هر نیتی بکند؛ برآورده می‌شود. مردم استان خوزستان عید نوروز را مفصل برگزار می‌کنند. از چند روز پیش، کلوچه‌ی مخصوصی از آرد، روغن، زیره، و رازیانه درست می‌کنند. مراسم آتش افروزی چهارشنبه سوری، مراسم چیدن سفره هفت سین، پوشیدن لباس های نو و رفتن به دید و بازدید نوروزی به شیوه ی دیگر مناطق ایران در استان خوزستان نیز رایج است. در استان خوزستان روز سیزده را در دو روز جشن می‌گیرند. روز سیزده با احتساب روز عید نوروز، و روز سیزده بدون احتساب روز نوروز، اولی را سیزده‌ی عید و دومی را سیزده‌ی بعد از عید گویند. در ایام نوروز همه به باغ‌ها و تفریح‌گاه‌ها می‌روند. در خانه‌ها یا باغ‌ها بر شاخه‌ی درختان تاب می‌بندند و تاب سواری می‌کنند. هنگام تاب سواری، شعر زیر را با آوازی خوش نزدیک به دستگاه همایون می‌خوانند:
رفتم ری بون گل کلونی دیدُم
امم کنومش اباغبون ترسیدم
گفتم ای باغبون مومرد گل چین نیستم
گفت رو رو صبا بیو باغ ازت بخشیدم
در این استان عید های مذهبی بسیار پاس داشته می شوند. عیدقربان به خوبی برگزار می‌شود. شب عیدقربان، اگرخانواده‌ی یکی از آن ها به مکه رفته باشد؛ به تعداد افرادخانواده، بیرق‌های کوچک سبز رنگی به شکل مثلث پولک‌دوزی یا گمبول‌دوزی همراه با رقص و پای کوبی بر سر درب خانه نصب می‌کنند. بیرق زنان سفید است و در این هنگام با آواز خوش و با زدن دایره، یک نفر شعر زیرا را می‌خواند و بقیه دست می‌زنند و می‌رقصند.
حاجیون حاج کُنن
شو و روز دعا بُکنن
دور تخت مصطفی مصطفی برابره چهار مدورش عنبره
حجی شو بیو حجی
وخت خو بیو حجی
خیر آیا خیر آیا حجی اَمکه آیا
همه‌ی اهل خانه لباس نو می‌پوشند. زنان و دختران لباس سبز به تن می‌کنند. فردای روز عید قربان گوسفند قربانی می‌کنند و شیر برنج می‌پزند و شام و ناهار خیرات می کنند.
عرب های خوزستان به همه عیدهای اسلامی وملی چون عید فطر، قربان ونوروز احترام می گذارند و مراسمی نیز اجرا می کنند. مراسم میلاد حضرت محمد(ص)، حضرت علی(ع)، حضرت مهدی(عج) و میلاد فاطمه زهرا (س) به باشکوه ترین شکل ممکن در این ناحیه برگزار می شود. در روز عید فطر ابتدا نماز عید برگزار می کنند، سپس به دید و بازدید می روند واگر اختلاف وکدورتی باشد، به کمک بزرگان برطرف می سازند. لباس نو می پوشند و به منازل اقوام متوفایی که سالگردشان نشده؛ می روند. برخی نیز در یک جا جمع می شوند و با یزله وشادی به منزل شیخ طایفه می روند و در مهمان خانه قهوه و ناهار می خورند و به اتفاق شیخ طایفه وبزرگان به عید مبارکی می روند. این عید به مدت هفت روز در این ناحیه جشن گرفته می شود و در این مدت شادی وپای کوبی می کنند.
مراسم ها و آیین های ازدواج در بین شهرهای مختلف استان خوزستان به همان شیوه ی رایج در کل کشور انجام می گیرد. در بین عرب های استان خوزستان آداب خاصی بر ازدواج و جشن های مربوط به آن حاکم است. عرب های خوزستان دختر خود را در درجه ی اول به پسر خویشاوند خود می دهند. جلسه ی خواستگاری را خطبه می گویند و برای آن ابتدا زنان خانواده پسر؛ زمینه سازی می کنند، سپس موافقت خانواده دختر را به پدر و مادر پسر اعلام می کنند. پدر پسر با عده ای از بزرگان طایفه و یک نفر سید یا کدخدا به خواستگاری می رود. خانواده دختر به آنان خوش آمد می گویند. پس از صرف قهوه وچای، موضوع را مطرح وپس از مذاکره ای چند خانواده دختر موافقت خود را اعلام می کند. میزان مهریه در همین جلسه تعیین می شود. هرگاه از سوی خانواده دختر، مهریه زیادی پیشنهاد شود، بزرگان خانواده پسر و همراهان مقداری از آن کم می کنند و مقداری از مهریه به پدر دختر پرداخت می شود. سپس سوره فاتحه قرائت می شود و به یک دیگر تبریک می گویند. پدر پسر وهمراهانش از پدر دختر وبستگانش تشکر می کنند و زمان برگزاری جشن عروسی را تعیین می کنند.
در بین این مردم رسم است که جهاز یا یهاز را خانواده پسر تهیه می کنند. جهاز شامل لباس عروس ومقداری پارچه به عنوان هدیه برای خانواده دختر است. وسایل خانگی که متناسب با وضع مالی پدر دختر تهیه می شود و همراه عروس به خانه شوهر می فرستند، جهیزیه یا قراض نامیده می شود که شامل فرش، رخت خواب کامل، ظرف، کمد، وغیره است. پس از اتمام مدت تعیین شده قبلی، برای برگزاری مراسم عروسی، با وقت قبلی، خانواده پسر به خانواده دختر اطلاع می دهد که در فلان تاریخ عروس را به خانه ی شوهر می برند. خانواده دختر تدارک کارهای شب عروسی را می بینند و خانواده پسر هم دوستان و آشنایان را جهت صرف شام و شادی وسرور دعوت می کنند. هنگامی که عروس و همراهان وارد خانه داماد می شوند، به افتخار عروس و داماد تیر اندازی می شود وجلوی پای آن ها گوسفندی را سر می برند.
بعد از عروسی پدر ومادر داماد نیز برای مبارک گویی نزد عروس خود می آیند، اورا می بوسند و هدیه ای تقدیم می کنند. مراسم جشن و پای کوبی عروسی تا هفت روز ادامه دارد. در روز هفتم رسم است که عروس وداماد به تفریح گاه می روند ومقداری گل یا بوته به عنوان نشانه به خانه می آورند. مرسوم است که عروس تا زمانی که بچه دارشود، به خانه پدرش نمی رود. هنگامی که بچه دار شد، همراه با بچه و شوهر وخانواده شوهرش به خانه پدر می رود و پدر عروس هدیه ای به بچه می دهد.

خراسان

جشن ها و آیین های استان خراسان شمالی به جشن های مذهبی، ملی و محلی تقسیم می شوند. جشن های بزرگ مذهبی در استان خراسان شامل: جشن میلاد حضرت محمد (ص)جشن میلاد حضرت فاطمه (س) (روز مادر)جشن میلاد حضرت على (ع)( روز پدر)، جشن های بزرگ نیمه شعبان، روز میلاد حضرت امام زمان (عج )، مراسم های آغاز ماه مبارک رمضان و آداب گرفتن روزه، جشن بزرگ عید فطر و عید قربان، جشن بزرگ غدیر خم و تعیین حضرت امام علی(ع) به جانشینی حضرت رسول الله(ص)، جشن بزرگ بعثت حضرت محمد (ص) و جشن میلاد دیگر امامان معصوم (ع) از جمله جشن های مذهبی مهم استان خراسان شمالی به شمار می آیند در میان جشن های ملی؛ جشن های ویژه عید نوروز مهم ترین و بزرگ ترین جشن ها به شمار می آیند.

نخستین جشن ایرانی به نام نوروز از زمان پادشاهی جمشید مرسوم شد و در زمان های بعد، جشن‌ها و آیین‌های دیگری چون تیرگان، مهرگان، سده و غیره در فرهنگ ایران پدید آمدند. اعیاد ملی، مذهبی و محلی در استان خراسان شمالی بر حسب کیش و آیین هر یک از اقوام نزد آن ها پاس داشته می شوند. ترکمن ها عقیده دارند زمانی که جمشید به عنوان چهارمین پادشاه پیشدادیان بر تخت سلطنت نشست آن روز را نوروز نامیدند. ترکمن ها دراین روزها با پختن غذاهای معروف نوروزی مانند: نوروز کجه، نوروز بامه، سمنی (سمنو) و اجرای بازی های مختلف توسط جوانان ترکمن حال وهوای دیگری به این جشن و شادی می دهند. در ایام نوروز مسابقات مختلفی در بین ترکمن ها برگزار می شود که می توان به مسابقات اسب دوانی، کشتی، پرش برای گرفتن دستمال از بلندی، خروس جنگی،شاخ زنی میش ها، شطرنج بازی، مهره بازی،تاب بازی اشاره نمود. ضمن آن که دید و بازدید در ایام نوروز در میان مردم ترکمن از جایگاه و منزلت خاصی برخورداراست .

نزدیک تحویل سال نو ، در خانه هر کسی سفره عید چیده می شد . روی این سفره ، یک جلد قرآن ، لاله های بلور آویزدار یا شمعدان پایه بلور با شمع های روشن ، آینه بزرگ ، تنگی بلور پر از آب و دارای یک ماهی کوچک قرمز ، یک قرص نان ، نقل و نبات ، شیرینی خانگی و شربت ، آجیل و هفت سین که عبارت بودند از :

سبزی ، سکه ، سمنو، سنجد ، سرکه ، سماق ، سیب ( در صورت فراهم نشدن هر یک ) سیر ، سپستان و سپند می چیدند.

ابوریحان بیرونی ، در آثار الباقیه آورده که هفت سین ، عبارت از هفت قسم سبزه بوده که سر هفت استوانه در کنار خانه ، به نوروز سبز می کردند .

در آغاز سال نو ، همه افراد خانواده باید هر کاری به دست داشتند آن را ترک می کردند و لباس نو می پوشیدند و دور سفره هفت سین می نشستند و قبلاً به وسیله سرپرست خانواده تذکر داده می شد که هنگام سال نو را به شادمانی و خوشحالی و خوشوقتی بگذرانند .

موقع سال تحویل ، که در شهرها با شلیک توپ و در روستاها با نواختن طبل اعلام می شد ، یک نفر که سواد داشت در بین خانواده دعای تحویل سال نو را ( بعد از اسلام معمول شده بود ) می خواند و آن دعا چنین بود :

یا مقلب القلوب و الابصار ، یا مدبر اللیل و النهار، یا محول الحول و الاحوال، حوّل حالنا الی احسن الحال .

همین که سال نو تحویل می شد ، همه به قرآن و آینه و آب و ماهی و سبزی نگاه می کردند و سال نو را به هم تبریک می گفتند و روبوسی می نمودند . بزرگترها برای افراد خانواده از درگاه خداوند در سال نو سلامت و تندرستی و خوشوقتی و خیر و برکت آرزو و مسئلت می کرد ، پدر و مادر به بچه ها و خدمتکاران خانه عیدی می دادند . در شب و روز عید ، ماهی پلو و مرغ پلو پخته می شد. اولین کسی که بعد از سال تحویل به آن خانه وارد می شد خوشوقت می شدند که آن کس مرد یا پسر باشد زیرا آن را به فال نیک می گرفتند .

شاه بازی ، یا میرنوروزی

از جمله رسم های قدیمی مربوط به جشن عید نوروز ، جشن میرنوروزی بود . این رسم پادشاه نوروزی ، تا همین اواخر در ایران معمول بود و در بعضی از نواحی ایران آثاری از آن باقی بوده است .

علامه محمد قزوینی ، درباره میرنوروزی ، با استناد به این شعر حافظ

سخن در پرده می گویم ، چو گل از غنچه بیرون آی

که بیش از پنج روزی نیست ، حکم میرنوروزی

در مجله یادگار می نویسد :
تعبیر این شعر حافظ عبارت است از پادشاهی یا امیری یا حاکمیِ موقتی که سابقاً در ایران رسم بود . در ایام عید نوروز محض تفریح عمومی و مضحکه ، او را بر تخت می نشانده اند و پس از انقضای ایام جشن ، سلطنت او نیز به پایان می رسیده است .

گویا پادشاه حقیقی، محض ِ مطابقت سنت عمومی در آن چند روز، خود را بر حسب ظاهر از سلطنت خلع می کرده و نام پادشاهی را با جمیع لوازم ظاهری آن ، از فرمانروایی مطلق و اطاعت عموم عمال دولت ، از کشوری و لشکری ، از اوامر و نواهی او به یکی از پست ترین افراد واگذار می نموده است . این شخص مسخره در آن چند روز ، به یک نوع سلطنت دروغی صوری محض ، که واضح است جز تفریح و خنده و بازی هیچ منظور دیگری در آن نبوده ، می پرداخته است .

پادشاه نوروزی احکامی صادر می نموده ، عزل و نصب و توقیف و حبس و جریمه و مصادره می کرده و پس از چند روزی ، سلطنت کوتاه او به پایان می رسیده است . بدین مناسبت تعبیر پادشاه نوروزی یا میرنوروزی کنایه ای است از پادشاهی که مدت سلطنتش بسیار کوتاه و فرمانروایی او بسیار متزلزل و بی اساس باشد.

شاه بازی یا میرنوروزی در تهران

شاه بازی نوروزی در تهران ، صورت جدی تر و جالب تری داشته و با تشکیلات تقلیدی از دستگاه سلطنتی ، شاه و صدراعظم و سپهسالار و مستوفی الممالک و غیره تعیین کرده و به انجام این مراسم می پرداخته اند. عبدالله مستوفی در "شرح زندگانی من" ، درباره شاه بازی نوروزی شرح جالبی نوشته است که اهمیت برگزاری این مراسم را می رساند :

موقع نمایش این شاه بازی ، یک ماه به عید نوروز مانده تا جمعه بعد از سیزده فروردین بود .

برای تشکیلات این شاه بازی ، اطاق کوچکی بود که برای ما فرش کرده و پرده انداخته و پیش بخاری و لوازم گذاشته بودند ، ایوان ، پلکان ، اطاق سلام و خود بام وسیع هم میدان ما بود . چند دانه طپانچه سنگ چخماقی قدیمی پیدا کرده و آنها را در قنداق عراده دار نصب و برای هر یک ، جعبه چوبی با چهار عراده ساخته بودیم .

توپخانه و قورخانه ( اسلحه خانه ) و دو سه گلدان سفالی که دهنه ی آنها پوست جلد تنباکو گرفته و به روی خرپای ( چوبی ضخیم یا میله ای آهنین که آن را به طور عمود در زیر سقف یا جایی دیگر کار گذارند ) وسط این پشت بام با نخ بسته بودیم ، نقاره خانه ما بود .
میر نوروزی
میرنوروزی و حکومت مسخره او سابقه تاریخی دارد . در دوران های پیش و محققاً قبل از اسلام ، چند روز مانده به جشن باستانی نوروز ، دسته ای از مردم با نشاط و خوشدل ، به دور هم جمع شده ، از میان خود جوانی ورزیده و برازنده و خوش صورت را به نام میرنوروزی ، یا امیر نوروز انتخاب می کردند . لباس پر زرق و برق ، بر تن او کرده او را به الاغی یا شتری یا اسبی سوار کرده ، با طبل و ساز و کرنا به دنبال او به راه می افتادند .
این شخص ، با این تشریفات مسخره تا سیزده نوروز در آن شهر یا روستا ، امیر و فرمانده بود و با همین هیبت و چهره ای خندان ، در حالی که بر الاغ خود سوار بود ، کلاغی سیاه یا به روایتی بازی سفید ، در یک دست و باد بزن بزرگی در دست دیگر داشت که مرتباً خود را باد می زد و به حرکت در می آورد . پشت سر او جوانی فربه که لباس سرخ بر تن و چتری سفید بر سر میرنوروزی گرفته بود ، راه می رفت .
یک عده جوان که هر یک چوبی در دست داشتند می آمدند، که مفهوم آن برگشت میرنوروزی از جنگ و آوردن سر دشمنان او بوده است . این کاروان با هلهله و شادی و طبل و کرنا و فریاد و غریو تماشاچیان در شهر و روستا به گردش می آمد .

میرنوروزی که در این مدت حاکم و فرمانروا بود هر کاری می خواست انجام می داد و هر فرمانی می داد فوراً توسط اطرافیانش به مورد اجرا گذاشته می شد . اغلب کارهای مسخره و بی معنی و مردم آزار او باعث خشم مردم می شد . چنان که در ایام خلافت بنی امیه که این مراسم به طور کامل انجام می گردید در یکی از روزهای نوروز که عمربن عبدالعزیز خلیفه اموی در شهر می گذشت با عبور کاروان میر نوروزی برخورد کرد . میرنوروز با حرکات مسخره خود ، بدون آن که خلیفه را بشناسد ، از همراهان خود خواست که عمامه و بالاپوش و شال خلیفه را بگیرند و همراهان میرنوروزی هم لباس های خلیفه را به یغما بردند.

خلیفه که سخت متغیر شده بود ، چون به دارالخلافه آمد ، میرنوروزی و همراهان او را مجازات کرد و تا مدتی مراسم میرنوروزی را تعطیل کرد .

میرنوروزی ، با همراهان خود از کنار سرای دولتمندان که می گذشت طنابی به داخل منزل آنها می انداخت و صاحب خانه موظف بود که هدیه ای به طناب ببندد . میرنوروزی طناب را می کشید و هدیه را می گرفت .

در پاره ای از مواقع این کار به خاطر گرفتن فال انجام می گرفت . میرنوروزی با نیت صاحب فال طناب را به خانه می انداخت و از روی چیزی که صاحب خانه می فرستاد ، فال طرف را می گفت .

در پاره ای از نقاط ، همین که موکب میرنوروزی از دور می رسید دختران دم بخت که شوهر نکرده بودند یا حاجتی داشتند ، به سرعت در اطاقی یا آب انبار منزل پنهان شده و گرهی به لباس خود می زدند ، مادر دختر ، از خانه بیرون آمده و از همراهان میرنوروزی ، کودک نابالغی را به داخل منزل می بـُرد تا گره لباس دختر را بگشاید و بخت دختر باز شود .

این مراسم تا سیزده نوروز ادامه داشت و پس از آن میرنوروزی و همراهان متفرق می شدند و از ترس مردم ، از کارهای زشتی که کرده بودند تا مدت ها پنهان بودند. بعدها مراسم میرنوروزی ، تقریباً به حاجی فیروز تبدیل شد که تا امروز هم ، کم و بیش برگزار می شود .

مراسم شاه بازی یا میرنوروزی ، با اندک تفاوتی از عید تا سیزده فروردین در تمام ایران برگزار می شد . ولی امروز در شهرها انجام نمی گیرد ، احتمال دارد در بعضی از روستاها این مراسم هنوز هم رواج داشته باشد.
از دوران قاجار به بعد ، مراسم سلام رسمی با تشریفات بیشتر و با وضع باشکوه تر برگزار می شد و این مراسم را هر سال در سه عید ، انجام می دادند .

1 - عید نوروز

2 - عید مبعث

3 - عید غدیر خم

ترتیب برگزاری سلام رسمی عام در پایتخت ( تهران ) چنین بود :

چند روز قبل از عید و موعد برگزاری سلام ، رئیس تشریفات دربار ، دعوتنامه ای برای علما ، وزرا ، سُفرای خارجی ( در اعیاد مذهبی فقط سفرای کشورهای اسلامی ) امرای ارتش ، نخست وزیران و وزیران و سفرا و استانداران ، رجال مهم کشور ، نمایندگان مجلس ، مدیران مؤسسات دولتی و ملی ، مدیران جراید ، اعضای انجمن شهر و رؤسای اصناف می فرستاد و درخواست می کرد که در ساعت معین که معمولاً از ساعت 8 صبح شروع می شد ، در محل معین که اکثراً در کاخ مجلل گلستان بود ، در این مراسم شرکت نمایند . لازم به توضیح است که هر طبقه در ساعت مخصوص دعوت می شدند . برای علما محل خاصی تعیین می گردید و اولین طبقه ی شرکت کننده هم علما بودند . شاه ، با لباس نظامی تمام رسمی که نشان ها هم به سینه آن نصب بود و شمشیر تشریفاتی به کمر ، در آنجا جلوس می کرد و علما هم روی صندلی یا مبل می نشستند و یک نفر از آنها که از حیث مقام علمی و سن بر دیگران مقدم بود آن عید را به شاه تبریک می گفت و سلامت و موفقیت برای شاه در خدمت به مردم و کشور ایران و خیر و برکت ، و آسایش و سعادت جهت عموم و ترویج دین را از درگاه خداوند مسئلت می نمود . شاه هم ، از تبریکات آنها تشکر می کرد ، این مراسم در مدت نیم ساعت به پایان می رسید .

نخست وزیر و وزیران ، همگی با لباس تمام رسمی که عبارت بود از : ژاکت دنباله دار یقه بسته از ماهوت مشکی که دور یقه و دو طرف سینه و سردست با گلابتون ( طلایی) گلدوزی شده و نشان های نصب شده بر سینه چپ و شمشیر تشریفاتی به کمر بسته و طرف چپ آویخته و کلاه پردار و دستکش سفید به دست چپ ، در سالن تشریفات کاخ سلطنتی در یک صف سرپا می ایستادند .

شاه ، از اطاق مخصوص که جنب سالن تشریفات قرار داشت در حالی که رئیس تشریفات جلوتر وارد سالن شده و ورود شاه را اعلام می داشت ، با وزیر دربار و آجودان های کشوری و لشکری که همگی با لباس تمام رسمی مخصوص خود که شاه را همراهی می کردند و پشت سر او حرکت می نمودند به سالن وارد می شد. در اول صف ، نخست وزیر توقف داشت و شاه جلو او می ایستاد . نخست وزیر ، ضمن ایراد خطابه ای از روی نوشته ، آن عید را از طرف خود و وزراء و کارکنان دولت و ملت ، به شاه تبریک و تهنیت می گفت ، و با اشاره به بعضی موفقیت ها یا تحولات و پیشرفت ها در طول سال گذشته ، اظهار امیدواری می نمود که ، با تأییدات خداوند متعال ، موفقیت بیشتری در سال آینده نصیب گردد . شاه از تبریکات نخست وزیر تشکر می نمود و به مناسبت سیاست روز اشاراتی به اوضاع جهان و کشور می کرد و در هر مورد ، نقطه نظر خود را متذکر می شد . ضمناً به هر یک از وزرا یک سکه طلا عیدی می داد ؛ بعد به اطاق مخصوص خود باز می گشت و وزرا از سالن خارج می شدند .

سپس رئیس تشریفات سفرای خارجی مقیم پایتخت را که لباس رسمی به تن داشتند ، به همان سالن راهنمایی می کرد و آنها در آنجا در یک صف می ایستادند . یک نفر از سفرا که از حیث طول مأموریت و اقامت در ایران سابقه بیشتری از دیگر سفرا داشت به عنوان شیخ السفرا در اول صف قرار می گرفت .

شاه با همان تشریفات وارد می گردید و جلو شیخ السفرا می ایستاد . آن سفیر عید را از طرف خود و سایر همکارانش به شاه تبریک می گفت و آرزوی سلامت برای شاه و سعادت و ترقی برای ملت و کشور ایران می نمود . شاه هم جواب تشکر آمیزی می داد و با یکایک سفرا دست داده و گاهی هم به هر یک از آنان یک سکه طلا عیدی می داد .

بعد به ترتیب ، هر طبقه به مدت یک ربع ساعت با همین تشریفات به حضور شاه می رسیدند و این مراسم تا ساعت یک بعد ازظهر ادامه داشت و در رأس هر طبقه رئیس یا مسن تر آن طبقه ، عید را به شاه تبریک می گفت و شاه هم تشکر می کرد .

در مراکز استان ها ، مراسم سلام در حضور استاندار، با شرکت روحانیون در جلسه ای خاص انجام می شد ، سپس همین مراسم در سالن تشریفات با شرکت فرمانده لشکر ، مدیران کل ادارات ، رؤسای مؤسسات دولتی و ملی و معاریف شهر و سران طبقات ، اهالی و اصناف و مدیران جراید در سالن استانداری و شهرداری برگزار می شد . در این مراسم هر طبقه در دور سالن جای معینی داشتند . استاندار در صدر سالن قرار می گرفت ، قضات و مدیران کل با لباس تمام رسمی و یا کت و سایرین با لباس سیاه در طرف راست استاندار و فرمانده لشکر و فرمانده ناحیه ژاندارمری و رئیس شهربانی استان و افسران ارشد به ترتیب مقام و درجه و بعد بازنشستگان و معاریف شهر و مدیران جراید و اعضای انجمن شهر و سران اصناف و غیره در طرف چپ استاندار در یک صف مرتب مستقر می شدند .

پس از حضور و استقرار شرکت کنندگان در مراسم سلام ، رئیس تشریفات مراتب را به استاندار که در اطاق مخصوص بود اطلاع می داد . او به سالن وارد می شد و در جای خود قرار می گرفت . دسته موزیک که خارج از سالن قرار داشتند با اشاره رئیس تشریفات ، آغاز مراسم را با نواختن سرود ملی اعلام می کرد . بعد شهردار محل به نمایندگی مردم ، عید را به استاندار تبریک می گفت و تقاضا می کرد تبریکات مردم را به حضور شاه تلگراف نماید.

استاندار ضمن تشکر از تبریک شهردار و اهالی ، متن تلگراف تبریکی را که از طرف خود و مدیران کل و رؤسای ادارات و مؤسسات و اهالی به حضور شاه مخابره کرده بود قرائت می کرد . بعد مراسم رسمی خاتمه می یافت و در سالن دیگر از مدعوین با صرف شیرینی و میوه پذیرایی به عمل می آمد و مقارن ظهر ، مراسم پایان می یافت .

در شهرستان ها نیز، این مراسم به ترتیبی که در مرکز استان برگزار می شد ، در حضور فرماندار انجام می گرفت .

یکی از سنت های باستانی ایرانیان برگزاری جشن چهارشنبه سوری بود که شب چهارشنبه آخر سال ، مردم هر محل با برپایی آتش ، طی مراسم باشکوهی برگزار می کردند . همچنین چند روز به عید نوروز مانده و قبل از فرا رسیدن آخرین چهارشنبه سال مردم با دقت و وسواس به خانه تکانی می پرداختند . در این کار زنان و دختران و مردان و پسران به اتفاق خدمتکاران، فرش ها ، پرده های اطاق ها و اثاثیه را گردگیری و رفت و روب و پاک و تمیز می کردند و معتقد بودند که باید همه چیز از جمله لباس ها ، قبل از رسیدن سال نو ، تمیز و پاک و نو باشد. مراسم خانه تکانی هنوز هم نزدیک عید نوروز در همه جا انجام می شود.

مراسم چهارشنبه سوری :

این آیین از آن جهت به غروب آخرین سه شنبه ( شب چهارشنبه ) موکول شده است که زردشت ، با رسیدگی حساب های گاه شماری به تنظیم و تدوین دقیق تقویم توفیق یافت و آن سالی بود که تحویل سال به سه شنبه ای مصادف شد که نیمه ی آن سه شنبه تا ظهر ، جزئی از سال کهنه و نیمه بعد از ظهر جزو سال نو به حساب آمد و چون آغاز هر روز را در نیمه شب همان روز می دانستند ، بنابراین فردای آن سه شنبه را نوروز شناختند و شبش را جشن گرفتند و آتش افروختند و از آن پس آن شب را چهارشنبه سوری قرار دادند .

به یک عقیده دیگرایرانیان مراسم آتش افروزی در آستانه سال نو را پس از قبول اسلام ، در آخرین چهارشنبه سال قرار داده اند ، تا از عقیده اعراب پیروی کرده باشند که روز چهارشنبه یا یوم الاربعاء را شوم و نحس می دانستند . در مورد وجه تسمیه «چهارشنبه سوری» عقیده دارند ، به مناسبت آتش افروزی ، آن شب را « سور» ( سرخ) نامیده اند .

آداب اصلی چهارشنبه سوریدر سراسر مناطق ایرانی نشین یکی است ولی در برخی از شهرها سنت های کوچکی به آن اضافه شده و بر شیرینی و زیبایی آن افزوده است ؛ این آداب و سنت ها به طور خلاصه چنین است:

آتش افروزی :

زیباترین و قدیمی ترین آداب مربوط به چهارشنبه سوری ، برافروختن آتش و جستن از روی آن است . این کار عصر سه شنبه آخر سال که فردایش چهارشنبه است انجام می شود .

باید اشاره کرد که تمام آداب و سنت های چهارشنبه سوری ، در شب چهارشنبه آخر سال برگزار می گردد.

آتش را در حیاط خانه و یا در کوچه و یا یک میدان باز و با گذاردن سه کـُپه ( بوته ) روشن می کنند و در حین جستن از روی آن می خوانند :

زردی من از تو سرخی تو از من

به معنای آن که بیماری ها و ناخوشی ها را به دور می ریزم و سلامتی و تندرستی تو را در خود می گیرم .

پس از سوختن بوته ها ، خاکستر باقیمانده را جمع می کنند و کنار دیوار می ریزند و کسی که خاکستر را بیرون ریخته باید در بزند و از درون خانه از او بپرسند: « کیست ؟ »

و او جواب دهد: « منم.»

بعد از او بپرسند : « از کجا آمده ای ؟ »

و او جواب دهد : « از عروسی . »

سپس از او بپرسند : «چه آورده ای ؟ »

و او بگوید : « تندرستی . »

کوزه شکنی :

یکی دیگر از مراسم مخصوص چهارشنبه سوری آن بوده که کوزه کهنه ای را برمی داشتند و در آن مقداری نمک و ذغال و سکه ده شاهی می انداختند و هر یک از افراد خانواده یک بار کوزه را دور سر می چرخاند و نفر آخری آن کوزه را از پشت بام ، به کوچه می افکند و می گفت :

درد و بلای ما بـِرَه توی کوزه و بـِرَه توی کوچه

آجیل چهارشنبه سوری :

رسمی که از قدیم در ایران متداول است ، تهیه و خوردن آجیل چهارشنبه سوری است . این آجیل شور و شیرین ، مانند آجیل مشگل گشاست؛ یعنی علاوه بر مواد اصلی بو داده ی شور و شیرین، مانند آجیل، برگه هلو و زردآلو ، قیسی ، کشمش سبز ، مویز ، باسلـُق ، پسته و بادام ، فندق بو نداده ، نقل ، شکر ، پنیر ، و مغز گردو هم اضافه می کنند. تهیه این آجیل را برای استجابت یک مراد نذر می کنند . خوردن این آجیل در شب چهارشنبه سوری ، به اعتقاد مردم باعث شگون و خوش یمنی است.

فالگوش :

دیگر از مراسم مربوط به چهارشنبه سوری ، فالگوش ایستادن است ؛ بدین معنی که کسانی که حاجتی دارند ، نیت می کنند و سر چهار راه یا در معبری فالگوش می ایستند و به حرف نخستین عابری ، که از کنارشان می گذرد توجه می کنند و هر کلام که از دهان او درآید در استجابت مراد خود به فال بد یا خوب می گیرند ، اگر گفته عابری موافق با آرزوی صاحب حاجت باشد آن آرزو را برآورده شده می دانند.

بعضی ها به جای رفتن به چهارراه و معابر ، این کار را در پشت در اطاق هم انجام می دهند و نخستین سخنی که از پشت در اطاق شنیدند به فال بد و یا خوب در اجابت حاجتشان فرض می کنند


4-1-اقوام و جمعيت
۷۸٫۱۴ میلیون


4-2-اديان




دین
سهم نسبی اقلیت‌های مذهبی در جمعیت ایران (سهم در کل جمعیت ٪۰/۶۲)

مسیحی
۸٫۲۲٪

کلیمی
۱٫۲۰٪

زرتشتی
۲٫۴۱٪

سایر
۲٫۵۲٪

مسلمان
۸۵٫۳۰٪

دورهٔ مهرپرستی
دورهٔ مزدیسنا (کیش زرتشت)
دورهٔ اسلامی

همچنین آیین‌های دیگر در برخی دوره‌ها رواج یافته‌اند مانند دین مزدک، مانی و مسیحیت پیش از اسلام. در پانصد سال گذشته، پس از تشکیل دولت صفویان همواره تشیع آیین رسمی ایران بوده‌است. بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰از ۷۵٬۱۴۹٬۶۶۹ نفر سرشماری شده در خصوص نوع دین، ۹۹/۳۸ درصد (۷۴٬۶۸۲٬۹۳۸ نفر) مسلمان، ۰/۱۶ درصد (۱۱۷٬۷۰۴ نفر) مسیحی، ۰/۰۱ درصد (۸٬۷۵۶ نفر) کلیمی، ۰/۰۳ درصد (۲۵٬۲۷۱ نفر) زرتشتی، ۰/۰۷ درصد (۴۹٬۱۰۱ نفر) سایر ادیان و ۰/۳۵ درصد (۲۶۵٬۸۹۹ نفر) اظهار نشده ثبت شده است. برآوردهای خارجی انجام شده از جمعیت ایران، ٪۸۹ شیعه، ٪۹ سنی و ٪۲ مسیحی، زرتشتی، یهودی، بهائی و پیروان سایر ادیان هستند که با آمارهای رسمی اندکی متفاوت است.

در اصل ۱۲ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اسلام و مذهب جعفری دوازده امامی دین رسمی است و مذاهب چهارگانه اهل سنت (حنفی، شافعی، حنبلی، مالکی) و شیعیان زیدی نیز به عنوان اقلیت مذهبی قانونی شناخته شده‌اند. همچنین در اصل ۱۳ قانون اساسی، ایرانیان مسیحی، یهودی و زرتشتی به عنوان اقلیت دینی پذیرفته شده‌اند و می‌توانند در حدود قانون بر اساس کیش خود عمل نمایند.
4-3-زبان ها

بر اساس تقسیم‌بندی دانشنامه اتنولوگ در ایران در مجموع حدود ۷۵ زبان رواج دارد و بزرگ‌ترین گروه‌های زبانی ایران را فارسی، ترکی آذربایجانی، کردی، لری، ترکمنی، گیلکی، مازندرانی، عربی و بلوچی تشکیل می‌دهند. از دیگر زبان‌های رایج در ایران می‌توان به تاتی، تالشی و زبان‌های مرکزی ایران اشاره کرد.

ترکیب زبانی جمعیت ایران بر اساس «کتاب واقعیت‌های جهان سیا» ۵۳٪ فارسی و گویش‌های آن، ۱۸٪ آذربایجانی و دیگر زبان‌های ترکی، ۱۰٪ کردی، ۷٪ گیلکی و مازندرانی، ۶٪ لری، ۲٪ بلوچی، ۲٪ عربی و ۲٪ زبان‌های دیگر است.

براساس نتایج سرشماری سال ۱۳۷۵ دربارهٔ ترکیب قومی ملّت ایران، جمعیت فارس‌ها حدود ۷۳ تا ۷۵ درصد جمعیت ایران است. آمار سرشماری سال ۱۳۷۵ نشان می‌دهد که ۸۲ تا ۸۳ درصد مردم فارسی صحبت می‌کنند و ۸۶/۲ درصد از آنها فقط فارسی را می‌فهمند.
زبان رسمی و اداری ایران فارسی است. این زبان از شاخه جنوب غربی زبان‌های ایرانی در خانواده هند و اروپایی است. براساس اصل پانزدهم قانون اساسی ایران کتابهای درسی باید با این زبان و خط باشد، ولی استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس آزاد است.



4-4-مراسم(جشن ها,اعياد و...)

جشن‌های ایرانی به جشن‌هایی ملی و مردمی گفته می‌شود که دارای ریشه تاریخی ایرانی هستند و از دوران باستان تا به امروز رسیده‌اند. برخی از این جشن‌ها کم‌وبیش زنده هستند.

جشن‌های زنده به جشن‌هایی اطلاق می‌شود که بنا به سنت تاریخی در میان مردم رایج است (مانند جشن نوروز). جشن‌های فراموش‌شده به جشن‌هایی اطلاق می‌شود که بنا به سنت تاریخی برگزار نمی‌شوند (مانند جشن بهاربد)، اما ممکن است کوشش‌هایی برای احیای آنها برخی از آنها رواج داشته باشد (مانند جشن اسفندگان).

جشن‌های حکومتی (مثل جشن سالگرد انقلاب) و جشن‌های دینی (مثل عید غدیر مسلمانان، سدره‌پوشی و شاه‌ورهرام زرتشتیان، و مولودی ارامنه) بنا به عرف نویسندگان و پژوهشگران جزو جشن‌های ایرانی به حساب نمی‌آیند. برگزار شدن یک جشن توسط پیروان ادیان و اقوام گوناگون دال بر انتساب آن جشن به آن دین یا قوم نیست. برای مثال برگزار شدن جشن نوروز توسط مسلمانان و زرتشتیان دلیل بر اسلامی بودن یا زرتشتی بودن آن جشن نیست.

شکل تاریخی برگزاری جشن‌ها (چنانکه در متون و منابع آمده است) با شکل فعلی و رایج برگزاری هر جشن، دو موضوع متفاوت است که همواره شبیه یکدیگر نیستند.


4-5-ميانگين سني

۲۷٫۶

4-6-غذا ها و نوشيدني ها

غذاها:
خورش ماست (اصفهان)
خورش شیش انداز (گیلان)
ترشه شامی (گیلان)
خورش چغرتمه (گیلان)
خورش تورشه کباب (گیلان)
کوفته سبزی (شیراز)
آش سماق (اصفهان)
خورش ترشه تره (گیلان)
آبگوشت قرمه سبزی (همدان)
کال کباب شمالی
قیمه پیچاق (آذربایجان)
مرغ ترش (مازندران)
کباب کنجه لاری (فارس)
نازخاتون (گیلان)
بادمجان گوده (گیلان)
قیمه بوشهری ( جنوب )
اشکنه غذای سنتی خوشمزه
یتیمچ غذای سنتی بدون گوشت
آش ترخینه ( کرمانشاه )
سرگنجشکی ( جنوب )
قلیه ماهی ( جنوب )
کباب بریانی ( اصفهان )
آش شله ( مشهد )
سمبوسه ( جنوب )
کلم پلو با گوشت قلقلی ( شیراز )
آبگوشت کشک ( لرستان )
ته چین مرغ و بادمجان ( شیراز )
خورش خلال ( کرمانشاه )
خورش پیچاق قیمه ( اردبیل )
انار پلو ( شیراز )
آش بادمجان ( کرمانشاه )
آش خیار چمبر ( مرکزی )
کله جوش ( ایران )
میرزا قاسمی ( شمال )
کباب ترش ( گیلان )
ترشه سماق ( مازندران )
آش ترش ( مازندران )
آش دوغ ( اذربایجان غربی )
آش ماست ( خراسان )
شامی بابلی ( مازندران )
خورشت باقلا قاتق ( گیلان )
خوراک کدوبره ( مازندران )
کوفته تبریزی ( تبریز )

نوشیدنی ها:


4-7-اقليت هاي قومي و مذهبي

اقلیت های مذهبی:
در اصل ۱۲ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اسلام و مذهب جعفری دوازده امامی دین رسمی است و مذاهب چهارگانه اهل سنت (حنفی، شافعی، حنبلی، مالکی) و شیعیان زیدی نیز به عنوان اقلیت مذهبی قانونی شناخته شده‌اند. همچنین در اصل ۱۳ قانون اساسی، ایرانیان مسیحی، یهودی و زرتشتی به عنوان اقلیت دینی پذیرفته شده‌اند و می‌توانند در حدود قانون بر اساس کیش خود عمل نمایند.

اقلیت های قومی:
ترکیب قومیتی ایران بر اساس داده‌های «کتاب واقعیت‌های جهان سیا» ۶۱٪ فارسی‌زبان، ۱۶٪ آذربایجانی، ۱۰٪ کرد، ۶٪ لر، ۲٪ بلوچ، ۲٪ عرب، ۲٪ ترکمن و ۱٪ از دیگر اقوام است.

تخمین‌های کتابخانه کنگره به این ترتیب هستند: فارسی‌زبان (۶۵٪)، آذری (۱۶ ٪)، کرد (۷٪)، لر (۶٪)، عرب (۲٪)، بلوچ (۲٪)، ترکمن (۱٪)، گروه‌های ترک‌تبار قبیله‌ای همچون قشقایی (۱٪)، و گروه‌های غیر ایرانی و غیرترک همچون ارمنی، آشوری، و گرجی (کمتر از ۱٪). همچنین زبان فارسی به عنوان زبان مادری توسط حداقل ۶۵٪ جمعیت و به عنوان زبان دوم توسط بخش بزرگی از ۳۵٪ دیگر گویش می‌شود. مازندرانی، گیلک، تات، لک، تالش، خلج، مندایی (صائبی)، سیستانی و یهودی نیز از دیگر گروه‌های قومی ایران هستند.




4-8-اماکن مذهبي
بارگاه مطهر امام رضا(عحرم مطهر امام رضا (ع))
حضرت معصومه(سقم - قم - حرم حضرت معصومه (س))
حضرت معصومه(سقم - قم - حرم حضرت معصومه (س))
حضرت احمد بن موسي الكاظم(ع)
حضرت عبدالعظيم حسني(ع)
حضرت دانيال نبي(عآرامگاه حضرت دانیال نبی (ع))

4-9-سن ازدواج

بنابر آمار مربوط به سال ۱۳۹۱ دختران در ردهٔ سنی ۲۰ تا ۲۴ سال، بیشترین گروه، از همسران را تشکیل می‌دهند، و برای ازدواج مجدد بر اساس آماری در سال ۱۳۹۲، بیشترین ثبت ازدواج دوم برای آقایان مربوط به گروه‌های سنی ۲۵تا ۳۴ سالگی و بیشترین ثبت ازدواج‌های دومِ خانم‌ها مربوط به گروه سنی ۲۰ تا ۲۹ سالگی می‌باشد.

4-10-طلاق

در سال‌های اخیر نرخ طلاق در کشور رو به افزایش است. به گفته مدیرکل دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی و مهاجرت سازمان ثبت احوال کشور، ازدواج در ۹ ماه انخست سال ۱۳۹۴ نسبت به مدت مشابه سال قبل سه و چهار دهم درصد کاهش و طلاق چهار و دو دهم درصد افزایش یافته است.
آمار طلاق در ایران بین سال‌های ۱۳۴۷ تا ۱۳۸۵. خط آبی نمایان‌گر آمار طلاق روستایی و خط صورتی آمار شهری است. خط زرد مجموع این دو را نمایش می‌دهد.

۱۵۰ هزار و ۳۲۴ طلاق در سال ۱۳۹۱ در ایران وقوع پیوسته است. یعنی روزانه ۳۸۱ زوج از یکدیگر جدا شده‌اند. خیانت، مشکلات جنسی و تورم مهم‌ترین دلایل طلاق هستند. در سال ۹۲ نیز ۱۵۸ هزار و ۷۵۳ مورد طلاق رخ داده بوده که بیشترین دلیل آن دخالت خانواده‌ها، عدم تحقق شروط ضمن عقد، اعتیاد و فقر مالی برآورد شده است.

میزان طلاق در ایران با توجه به تعداد طلاق نسبت به جمعیت تقریباً برابر با میزان طلاق در سه کشور اصلی اروپای غربی است. در فرانسه که حدود ۶۶ میلیون نفر جمعیت دارد در سال ۲۰۱۲ حدود ۱۳۳ هزار طلاق انجام شده‌است. در آلمان ۸۲ میلیونی، حدود ۱۹۰ هزار طلاق و در انگلیس ۶۰ میلیونی هم ۱۴۴ هزار طلاق ثبت شده‌است و در ایران ۷۷ میلیونی هم در سال ۱۳۹۱ شمسی ۱۵۰هزار طلاق به وقوع پیوسته است. میزان طلاق در ایران در سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۱ به طور پیوسته در حال افزایش بوده و از ۹۴ هزار طلاق در سال ۱۳۸۵ به ۱۱۰ هزار در سال ۸۷، ۱۳۷ هزار در سال ۸۹ و ۱۵۰ هزار در سال ۹۱ رسیده‌است.

در تیر سال ۱۳۹۳، بنا به خبر متعلق به پایگاه خبری تحلیلی جمهوریت، اعلام شد براساس آمار سال قبل‌ازآن، در سه چهارم طلاق‌ها(۷۰ درصد) زنان متقاضی طلاق بوده‌اند، و در سه درصد طلاق‌ها مردان متقاضی طلاق بوده‌اند، و ۲۶درصد از طلاق‌ها نیز به‌طورتوافقی صورت گرفته‌است، یعنی زن‌ومرد تصمیم به طلاق گرفته‌اند.

در ایران، بیشتر طلاقها در گروه سنی ۲۵ تا ۳۰ است، آمار رشد ۴ درصدی طلاق در سه‌ماهه نخست سال ۱۳۹۳ حکایت از بیشترین طلاق‌های ثبت شده زنان به میزان ۱۴٫۵ درصد مربوط به رده سنی ۲۷ تا ۲۹ سال و بیشترین طلاق‌های ثبت شده مردان نیز به میزان ۱۶٫۲ درصد نیز مربوط به همین رده سنی یعنی ۲۷ تا ۲۹ سال بوده است، سازمان ثبت از رشد عجیب طلاق در سنین ۲۷ تا ۲۹ خبر داد.

در گزارشی در تاریخ ۱۳۹۳/۷/۹ اعلام شد ۸۰ درصد طلاق‌ها در ایران در جوانان زیر ۳۰ سال است، «معاون امور جوانان و ساماندهی وزارت ورزش و جوانان ایران»، محمود گلزاری اعلام‌کرد ۸۰ درصد ازدواج‌هایی که در ایران به طلاق منجر می‌شوند طلاق‌های در میان جوانان زیر ۳۰ سال است؛ و بخش عمده این طلاق‌ها نیز به دلیل انتخاب نامناسب همسر است.


4-11-تعطيلات رسمي

عید نوروز
1 فروردین

عید نوروز
2 فروردین

عید نوروز
3 فروردین

عید نوروز
4 فروردین

روز جمهوری اسلامی ایران
12 فروردین

ولادت حضرت علی (ع)
2 اردیبهشت

مبعث حضرت رسول اکرم (ص)
16 اردیبهشت

ولادت حضرت مهدی (عج)
2 خرداد

قیام خونین 15 خرداد
15 خرداد

شهادت حضرت علی (ع)
7تیر

عید سعید فطر
16 تیر

تعطیل به مناسبت عید سعید فطر
17تیر

شهادت حضرت امام جعفر صادق (ع)
9مرداد

عید سعید قربان
22 شهریور

تاسوعای حسینی
20مهر

عاشورای حسینی
21مهر

اربعین حسینی
30آبان

رحلت حضرت رسول اکرم (ص) و شهادت حضرت امام حسن مجتبی (ع)
8آذر

شهادت حضرت امام رضا علیه السلام
10 آذر

ولادت حضرت رسول اکرم
27 آذر

پیروزی انقلاب اسلامی ایران و سقوط نظام شاهنشاه
22 بهمن

شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)
12 اسفند

روز ملی شدن صنعت نفت
29 اسفند


4-12-اعتياد

تازهترین نتایج وضعیت اعتیاد اعلام شد:

تزریق مواد به ١٨درصد افزایش یافت

٢٠درصد معتادان، کراک تزریق میکنند

سالانه٦/٢ تریلیون تومان صرف هزینه اعتیاد میشود

طبق نتایج آخرین ارزیابی سریع وضعیت اعتیاد در کشور (rsa86) در حال حاضر دامنه اعتیاد 800 هزار تا یک میلیون و 700 هزار نفر را در کشور در بر گرفته که البته میانگین این محدوده یک میلیون و 200 هزار معتاد در کشور است. این نتایج همچنین نشان داد، معتادان ایرانی سالانه دو تریلیون و 687 میلیارد و 990 میلیون و 922 هزار تومان معادل سه میلیارد دلار یعنی 15 درصد از درآمد نفتی کشور در شرایط عادی را صرف مواد مخدر میکنند.

به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسنا، دکتر حسن رفیعی ـ رییس سابق مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد مخدر «موسسه داریوش» ـ یکی از مجریان طرح ارزیابی سریع وضعیت اعتیاد در کشور در سال 86 که توسط یک گروه پنج نفره با سرپرستی دکتر هومان نارنجیها ـ کارشناس موسسه داریوش ـ از سوی موسسه داریوش زیر نظر دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی اجرا شده است، با اشاره به این که برآورد تعداد معتادان کشور، تعیین نیم رخ جمعیتی معتادان و همچنین دستیابی به ویژگیهای جمعیت پنهان درگیر اعتیاد از اهداف اصلی انجام این تحقیق بود، به استفاده از روش نمونه گیری گلوله برفی یا ماهی نشاندار برای ارزیابی وضعیت کنونی اعتیاد در ایران در rsa86 اشاره و اظهار کرد: در این تحقیق هشت هزار پرسشنامه کمی و بیش از یک هزار پرسشنامه کیفی در اختیار حدود 9 هزار نمونه قرار گرفت.

وی با بیان این که در این تحقیق پنج هزار و 943 معتاد خیابانی تحت پرسش قرار گرفتند، افزود: دو هزار و 105 نفر از این تعداد در سال گذشته دستگیر شده بودند که از این تعداد نیز 811 نفر به مراکز درمانی دولتی و یک هزار و 117 نفر به مراکز درمانی خصوصی مراجعه کرده بودند.

5 درصد معتادان کشور زن هستند

شمار معتادان زیر 20 سال و 20 تا 24 سال از 5 به 3 و از 17 به 15 درصد کاهش یافته است

رییس سابق موسسه داریوش با اشاره به این که سال گذشته در کل کشور 289 هزار و 957 نفر به جرم مصرف مواد مخدر زندانی شده و 190 هزار و 852 نفر نیز در سراسر کشور به مراکز درمانی دولتی مراجعه کرده بودند در ادامه به نتایج به دست آمده از تحقیق rsa86 اشاره و اعلام کرد: طبق نتایج این تحقیق هم اکنون پنج درصد معتادان کشور زن هستند که این تعداد نسبت به rsa انجام شده در سال 83 دو درصد کاهش داشته است.

وی با اشاره به این که rsa86 اساسا در شهرهای اصلی کشور با مقایسه 10 اقلیم انجام شده است، افزود: 93 درصد معتادان شهری ایران طبق نتایج این تحقیق، بیش از یک سال در شهر به سر برده و روستایی تبار نیستند.

رفیعی با اشاره به تحول مثبت در ترکیب سنی معتادان بیان کرد: جمعیت زیر 20 سال و 20 تا 24 سال معتادان در مقایسه با سال 83 از کاهش مطلوبی برخوردار بوده و به ترتیب از پنج به سه و از 17 به 15 درصد کاهش یافته است.

وی با تاکید بر این که میانگین سنی معتادان نیز در مقایسه با سال 83 افزایش یافته است خاطر نشان کرد: نتایج این تحقیق نشان داد که نگرانی از کاهش سن اعتیاد چندان موضوعیت ندارد، زیرا حداقل در فاصله سالهای 83 تا 86 سن اعتیاد در کشور کاهش نداشته است.

20 درصد معتادان کشور در مسکن شخصی زندگی میکنند

میانگین درآمد معتادان 360 هزار تومان در ماه است

عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی در ادامه به وضعیت تحصیلات و تاهل معتادان کشور نیز اشاره و عنوان کرد: 70 درصد معتادان کشور زیردیپلم هستند که این نتیجه نسبت به سال 83 چندان تغییری نداشته است؛ علاوه بر این وضعیت تاهل معتادان نیز نسبت به rsa گذشته با تغییر چندانی روبرو نیست.

وی با اشاره به این که 20 درصد معتادان کشور در حال حاضر در مسکن شخصی، 25 درصد در مسکن استیجاری و 42 درصد در منزل پدری زندگی میکنند، اعلام کرد: طبق نتایج این تحقیق متوسط درآمد ماهانه معتادان 360 هزار تومان در ماه است که 160 هزار تومان از این درآمد به طور متوسط صرف اجاره بهای مسکن میشود.

30 درصد از معتادان کشور فاقد شغل هستند

9 درصد از معتادان تنها به علت اعتیاد، بیکار شدهاند

رفیعی با اشاره به ترکیب شغلی معتادان نیز گفت: درصد قابل توجهی از معتادان کشور کارگر هستند.

وی با اشاره به این که در مجموع 30 درصد از معتادان فاقد شغل هستند، بیان کرد: از این تعداد 70 درصد بیکار و بقیه خانهدار یا بازنشسته هستند.

رییس سابق موسسه داریوش همچنین اعلام کرد: 9 درصد از معتادان کشور اعلام کردند که اعتیاد عامل اصلی بیکاری آنها بوده و 12 درصد نیز اعلام کردند که از پیش از آغاز اعتیاد خود بیکار بودهاند.

16 درصد معتادان از طریق خرید و فروش و حمل مواد ارتزاق میکنند

رفیعی در ادامه به نحوه تامین مخارج زندگی معتادان نیز طبق نتایج rsa اشاره کرد و با بیان این که شمار قابل توجهی از معتادان دارای مشاغل قابل توجه هستند، اعلام کرد: 16 درصد از معتادان از طریق خرید و فروش و حمل مواد کسب روزی میکنند که این امر نشان میدهد، برای کاهش عرضه مواد مخدر، برخورد با معتادان مقرون به صرفه نیست و به جای مقابله با خرده فروشان مواد باید با دانه درشتها مبارزه کرد.

44/5 درصد معتادان هروئین و کراک مصرف میکنند

مجری طرح rsa86 در ادامه با تاکید بر این که تقریبا همه معتادان کشور مبتلا به مصرف سیگار نیز هستند در ادامه به ماده مصرفی کنونی توسط معتادان اشاره و اظهار کرد: متاسفانه مصرف کراک ایرانی (حاصل از هروئین ناخالص) و هروئین در کشور افزایش یافته و باید حساسیت نسبت به این موضوع افزایش یابد.

وی با اشاره به این که در سال 83 در مجموع 20 درصد از نمونه شش هزار نفری تحقیق ارزیابی وضعیت اعتیاد در کشور مبتلا به مصرف هروئین بودهاند، اعلام کرد: طبق نتایج86rsa در حال حاضر جمعیت مصرف کنندگان کراک و هروئین در مجموع 5/44 درصد است.

4 درصد معتادان مبتلا به مصرف نورجیزک و شیشه هستند

مصرف حشیش و اکستازی در کشور کاهش داشته است

رفیعی همچنین با بیان این که متاسفانه مصرف موادی مانند نورجیزک و شیشه که در سال 83 وجود نداشته، در حال حاضر به چهار درصد رسیده است اضافه کرد: خوشبختانه مصرف حشیش از 9 به دو درصد و مصرف اکستاسی از 5/1 به 4/0 درصد کاهش یافته است.

روشهای کم خطر مصرف مواد مخدر کاهش یافته است

تزریق مواد مخدر از 12 به 18 درصد افزایش یافته است

به گزارش ایسنا، رییس سابق موسسه داریوش در ادامه اعلام کرد: متاسفانه روشهای کم خطرتر مصرف مواد مانند روشهای دخانی از 65 به 57 درصد کاهش و تزریق مواد مخدر از 12 به 18 درصد افزایش یافته است.

38 درصد معتادان هروئین را تزریق میکنند

کراک در 20 درصد معتادان تزریقی مصرف میشود

رفیعی با اعلام این که 90 درصد مبتلایان به مصرف حشیش این ماده را به صورت دخانی مصرف میکنند، تاکید کرد: 38 درصد مصرف کنندگان هروئین این ماده را تزریق میکنند و متاسفانه تزریق کراک ایرانی نیز 20 درصد معتادان کشور را مبتلا کرده است.

رییس سابق موسسه داریوش همچنین با اشاره به جمع آوری دادههای تحقیق rsa در خرداد ماه 86 تصریح کرد: اخیرا یعنی در دو ماه گذشته به دلیل گران شدن قیمت کراک، مصرف تزریقی این ماده بسیار افزایش داشته و لذا اگر دادهها در مورد وضعیت مصرف کراک در کشور بعد از تابستان جمع آوری میشد، قطعا این درصد افزایش نیز داشت.

20 درصد معتادان شیشه را تزریق میکنند

رفیعی با اشاره به این که 20 درصد معتادان شیشه را به صورت تزریقی مصرف میکنند، ادامه داد: خوشبختانه مصرف قرصهای روان گردان به ویژه اکستاسی به صورت تزریقی تا به حال مشاهده نشده است.

معتادان از یک هزار تا 5 میلیون تومان در ماه صرف اعتیاد میکنند

به دلیل کمبود نظارت بر داروخانهها سوءمصرف داروها افزایش یافته است

وی در ادامه به گنجاندن بررسی وضعیت اقتصاد اعتیاد در کشور در rsa86 نیز اشاره و اعلام کرد: در مجموع معتادان کشور از یک هزار تا 5 میلیون تومان در ماه صرف اعتیاد میکنند که این رقم به طور متوسط به 182 هزار تومان در ماه میرسد.

رییس سابق موسسه داریوش همچنین به افزایش سوءمصرف دارو در کشور اشاره کرد و گفت: مصرف داروهایی مانند ترامادول و دیازپام در جمعیت معتادان به شدت افزایش یافته، به طوری که 35 درصد معتادان کشور ترامادول مصرف میکنند که این امر نشان دهنده فقدان نظارت کافی بر داروخانههاست.

10 درصد اعتیاد کشور از محل کار آغاز میشود

عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی به ارزیابی اولین مکانهای مصرف مواد مخدر در تحقیق rsa86 نیز اشاره کرد و با بیان این که 10 درصد اعتیاد کشور از محل کار آغاز میشود در ادامه به موقعیتهای اولین مصرف مواد مخدر نیز اشاره و اظهار کرد: مطابق با نتایج تحقیق rsa همچنان شروع مصرف در جمع و مهمانیهای دوستانه اولین رتبه آغاز مصرف مواد مخدر در موقعیتهای مختلف را به خود اختصاص داده است.

وی با اشاره به این که طبق نتایج این تحقیق، اولین پیشنهاددهندگان مصرف مواد مخدر، دوستان معتادان هستند در ادامه مشکلات خانوادگی و بیکاری را از عمدهترین علل آغاز مصرف مواد مخدر برشمرد و یادآور شد: البته در پرسشنامههای rsa86 رقم قابل توجهی از معتادان نیز در پاسخ به این سوال که چه عاملی موجب اعتیاد شما شد، گزینه هیچ، یعنی بی ارتباط با محرکهای بیرونی را انتخاب کردهاند که این امر نیز به شدت نیازمند توجه است.

مصرف مواد مخدر به دلیل درد، مشکل جنسی و مصرف تفریحی تغییری نیافته است

مجری طرح ارزیابی سریع وضعیت اعتیاد در کشور در سال 86 به مهمترین دلیل مصرف مواد مخدر نیز اشاره و اعلام کرد: طبق نتایج این تحقیق، کنجکاوی، کسب لذت و مشکلات روانی به ترتیب عمده ترین دلایل مصرف مواد مخدر هستند که البته متاسفانه آغاز مصرف این مواد، به دلایلی مانند کاهش درد، مشکلات جنسی و مصارف تفریحی نیز تغییر چندانی نیافته که به پیشگیری از این علل نیز باید توجه شود.

مصرف مواد به بهانه سرخوشی کاهش یافته است

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، رفیعی همچنین با تاکید بر این که روایی، پایایی و یا به عبارتی اعتبار پرسشنامههای مورد استفاده در این تحقیق نسبت به rsaهای گذشته به میزان قابل توجهی افزایش یافته و نحوه پرسشگری از معتادان بهبود یافته است، اعلام کرد: در سال 83، 39 درصد معتادان اعلام کردند که تنها به دلیل سرخوشی به مصرف مواد مخدر روی آوردهاند که این آمار به شدت غیرمترقبه و قابل توجه بود. اما در rsa امسال به پرسشگران تاکید شد که آغاز مصرف به دلیل سرخوشی را با دقت هرچه بیشتر از مصاحبه شوندگان مورد پرسش قرار دهند که خوشبختانه با افزایش دقت در پرسش، آغاز مصرف مواد مخدر تنها به دلیل سرخوشی از 39 به 22 درصد در جمعیت معتادان کشور کاهش یافته است که این آمار به نسبت سال 83 قابل اعتمادتر است.

7 درصد معتادان کل کشور تزریق مشترک دارند

تزریق مواد بیش از یک سوم جمعیت معتادان کشور را درگیر کرده است

رییس سابق موسسه داریوش در ادامه با اشاره به این که روش غالب مصرف مواد مخدر در 18 درصد معتادان کشور تزریق است، به طوری که 26 درصد معتادان در سال گذشته تنها از طریق تزریق مواد مخدر مصرف کردهاند، بیان کرد: هفت درصد معتادان کشور تزریق مشترک دارند که این آمار در سال گذشته 25 درصد بوده و بدین ترتیب مجموع تزریق مشترک و تزریق در جمعیت معتادان کشور نشان میدهد که تزریق مواد مخدر بیش از یک سوم جمعیت معتادان کشور را درگیر کرده است.

13 درصد معتادان زیر 20 سال و 32 درصد آنها بین 20 تا 24 سال اولین بار تزریق میکنند

رفیعی همچنین با اشاره به علت اولین تزریق گفت: لذت بیشتر و دستیابی به اثر سریعتر مواد مخدر بالاترین درصد اولین علت تزریق را به خود اختصاص داده است.

وی به سن اولین تزریق مواد مخدر در کشور اشاره و اعلام کرد: تعداد افرادی که اولین بار در سنین زیر 20 سال و بین 20 تا 24 سال تزریق مواد مخدر را آغاز کرده اند از 16 به 13 و از 35 به 32 درصد کاهش یافته است.

این کارشناس با اشاره به موقعیت اولین تزریق نیز گفت: همچنان جمع دوستان، اولین رتبه آغاز تزریق مواد مخدر را به خود اختصاص میدهد.

16 درصد معتادان سرنگ غیراستریل مصرف میکنند

رییس سابق موسسه داریوش با اشاره به این که 84 درصد معتادان سرنگ استریل مصرف میکنند، اعلام کرد: اغلب معتادان تزریق مواد مخدر را به صورت تنها انجام میدهند، اما متاسفانه تزریق مواد همراه با دوستان نیز رقم قابل توجهی را به خود اختصاص میدهد.

وی همچنین افزود: خوشبختانه شمار معتادانی که سرنگ خود را نه قرض میدهند و نه قرض میگیرند، از 57 به 60 درصد افزایش یافته است.

رفیعی ادامه داد: دسترسی نداشتن به سرنگ نیز اولین علت تزریق مشترک مواد مخدر محسوب میشود.

اوردوز مواد مخدر 5 درصد افزایش یافته است

عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی با اشاره به این که تزریق در دست، همچنان اولین محل تزریق در معتادان کشور محسوب میشود، اضافه کرد: متاسفانه سابقه اوردز یا مسمومیت ناشی از مواد مخدر از 36 به 41 درصد افزایش یافته است.

دستگیری معتادان 5 درصد کاهش داشته است

اقدام به درمان در جمعیت معتادان به 75 درصد رسیده است

وی در ادامه با اعلام این که دستگیری معتادان خوشبختانه از 43 به 38 درصد کاهش یافته است، تاکید کرد: اقدام به درمان از 60 به 75 درصد افزایش یافته است.

رییس سابق موسسه داریوش با اشاره به این که 50 درصد معتادان اقدام به درمان را از خانه آغاز میکنند، به ارزیابی روشهای درمان اعتیاد نیز در rsa86 اشاره و اظهار کرد: بیش از نیمی از معتادان بدون مراجعه به مراکز درمانی، از طریق سقوط آزاد اعتیاد خود را ترک میکنند.

وی افزود: 45 درصد از سهم درمانی را مراکز خصوصی درمان به خود اختصاص میدهند.

5 درصد از گردش مالی کشور صرف اعتیاد میشود

علی رغم کاهش شیوع، شدت اعتیاد افزایش یافته است

رفیعی در ادامه به هزینهای که صرف مواد مخدر در کشور میشود، نیز اشاره و بیان کرد: 15 درصد از درآمد نفتی کشور در شرایط عادی و پنج درصد از این درآمد در شرایط استثنایی، یعنی حدود پنج درصد از گردش مالی کشور صرف خرید، فروش و مصرف مواد مخدر میشود.

وی با تاکید بر این که علیرغم کاهش شیوع مواد مخدر، شدت اعتیاد نیز افزایش یافته است، خاطر نشان کرد: متاسفانه بودجه اعتیاد در کشور در مقایسه با هزینهای که سالانه صرف اعتیاد میشود، قابل توجه نیست.

معتادان کراکی ماهانه برای مصرف 31 گرم کراک، 237 هزار تومان میپردازند

ماهانه 214 هزار تومان صرف خرید شیشه از سوی معتادان میشود

5 درصد معتادان مبتلا به مصرف شیره تریاک و شیره سوخته هستند

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران در ادامه این مراسم، دکتر هومان نارنجیها ـ کارشناس موسسه داریوش ـ نیز با اشاره به این که در حال حاضر ماده غالب مصرفی در کشور هنوز تریاک است در ادامه به انجام rsa86 به استفاده از نشاندار کردن معتادان و دستیابی به جمعیت نمونه از طریق معتادان خیابانی اشاره و بیان کرد: با توجه به این که طبق نتایج rsa86 کنجکاوی و سرخوشی، عمده علت آغاز مصرف مواد مخدر محسوب میشود، باید به گسترش پیشگیری در این زمینه بیش از پیش توجه کرد.

وی با اعلام این که در حال حاضر میانگین میزان مصرف ماهانه کراک در کشور 31 گرم در ماه یا روزانه یک گرم است، اعلام کرد: ماهانه به طور متوسط 237 هزار تومان صرف خرید کراک در کشور میشود.

نارنجیها هزینه پرداختی از سوی معتادان برای خرید ماهانه 81 گرم سوخته را به طور متوسط 170 هزار تومان برشمرد و با بیان این که 5/4 درصد معتادان در مجموع شیره تریاک و شیره سوخته مصرف میکنند، تاکید کرد: متاسفانه همان طور که مواد اعتیاد آور و مخدر پرخطرتر میشوند، هزینه مصرفی برای آنها نیز افزایش مییابد، به طوری که برای مثال معتادان مبتلا به مصرف شیشه ماهانه 214 هزار تومان برای خرید متوسط 9 گرم مواد میپردازند.

وی در ادامه با اشاره به این که معتادان ماهانه 223 هزار تومان برای خرید 148 آمپول دو هزار تومانی نورجیزک میپردازند، میزان هزینه ماهانه مصرفی برای الکل را به طور متوسط 60 هزار تومان خواند و بیان کرد: طبق آخرین نتایج به دست آمده از تحقیق rsa دامنه اعتیاد کشور همچنان 800 هزار تا یک میلیون و 700 هزار نفر است که از این تعداد 190 هزار معتاد تزریقی هستند.

5 درصد معتادان کشور کارتن خواب و بی خانمان هستند

تامین سرنگ بر اساس برنامههای جاری ستاد از 80 درصد باقیمانده تزریق مشترک پیشگیری میکند

وی با بیان این که پنج درصد معتادان کشور کارتن خواب و بی خانمان هستند، بر افزایش شدت اعتیاد به دلیل تغییر الگوی مصرف مواد مخدر از دخانی به تزریق تاکید و تصریح کرد: تامین سرنگ بر اساس برنامههای جاری ستاد از 80 درصد باقیمانده تزریق مشترک پیشگیری میکند.

نارنجیها در ادامه با بیان این که حدود 15 هزار معتاد یا 75 درصد معتادان در حال حاضر تحت درمان قرار دارند، افزود: خوشبختانه به دلیل شرایط فرهنگی سقف اعتیاد در کشور افزایش نمییابد و نباید در این مورد سیاهنمایی شود.

کارشناس موسسه داریوش همچنین با اعلام این که در حال جمعآوری معتادان تفننی از طریق نتایج تحقیق rsa هستیم، اعلام کرد: معتقد نیستیم که آمار افراد آمار تفننی بیش از افراد معتاد است اما در هر صورت باید بررسی شود.

70 بیش از درصد معتادان زیر دیپلم و سیکل هستند

درمان از طریق عطاریها و کپسولهای دست ساز افزایش یافته است

تشکلهای مردمی 20 درصد از سهم درمان را به خود اختصاص دادهاند

کارشناس موسسه داریوش در ادامه با تاکید بر این که وظیفه آموزش و پرورش در مورد ارتقای وضعیت تحصیلی کشور نیز یکی از موثرترین الگوهای پیشگیرانه در کاهش جمعیت معتادان محسوب میشود، اعلام کرد: بیش از 70 درصد معتادان زیردیپلم و سیکل هستند که این امر نشان میدهد، هرچه افراد از تحصیلات دور میشوند، گرایش به اعتیاد آنها نیز افزایش مییابد.

وی همچنین به افزایش برخی روشهای غیرمجاز درمانی از طریق عطاریها یا کپسولهای دست ساز نیز اشاره کرد و با بیان این که درمان از طریق داروهای گیاهی و کپسولهای دست ساز به ترتیب به 23 و 18 درصد رسیده است، افزود: از روشهای درمان غیرعلمی اعتیاد باید فرصت زدایی و روشهای درمان غیرنسخهای مانند خانواده درمانی و گروه درمانی افزایش یابد.

نارنجیها درصد معتادان تحت پوشش درمان نگهدارنده با متادون را نیز 2/12 درصد و سم زدایی با متادون را 7/33 درصد خواند و اعلام کرد: بیش از 20 درصد از سهم درمان به تشکلهای مردمی مربوط میشود.

متراژ خانه معتادان 125 متر به طور متوسط

به گزارش ایسنا، کارشناس موسسه داریوش به آمار قابل توجه متراژ متوسط خانه معتادان یعنی 125 متر اشاره کرد و در ادامه سن آغاز مصرف معتادان را نیز بیان کرد و گفت: طبق نتایج rsa83 میانگین سن آغاز مصرف معتادان 22 تا 24 سال بوده است که البته این میانگین سن در rsa86 مشخص نشده است.

وی با بیان این که حدود 70 درصد معتادان مصرف سیگار و الکل را زیر 19 سال آغاز کردهاند، طبق نتایج rsa86 سیگار و الکل را دروازه ورود اعتیاد کشور برشمرد.


4-13-خودکشي


خودکشی در سال 89 نسبت به سال 88 افزایش 17درصدی داشته است، 4/9درصد هم در سال 90، حالا محاسبه کنید افزایش آمار خودکشی را در سه ماه اول سال 91؟! به قول «فروید»، در خشم، آدم‌ها آرزو دارند کسی را بکشند یا به عامل ناکامی آسیب برسانند و اگر نتوانند خودشان را می‌کشند.
عصر خبر؛ نیازمندی‌های جراید را ورق بزنید، می‌بینید که می‌توانید حدود قیمت شیر مرغ تا جان آدمیزاد، برای فروش و رهن و اجاره به صورت نقد و اقساط با تسهیلات ویژه را به دست آورید. کار سختی نیست. حالا اگر صفحات اصلی روزنامه‌ها را ورق بزنید در صفحه حوادث با قیمت ارزان جان آدمیزاد روبه‌رو می‌شوید. به این تیترها توجه کنید؛

کامران باقری، لنکرانی وزیر بهداشت وقت: کاهش آمارخودکشی و ثبت سالانه70هزار مورد سرطان (سه سال پیش –)

احمدی‌مقدم، فرمانده نیروی انتظامی: آمار خودکشی در کشور دو برابر قتل است (دو سال پیش – )

احمد حاجبی، رییس اداره سلامت وزارت بهداشت: سازمان پزشکی قانونی آمار خودکشی را به وزارت بهداشت نمی‌دهد (223 روز پیش – )

هر روز 5/10 نفر در کشور خودکشی می‌کنند (25 مرداد 90 – »)

آمار خودکشی در زنان بیش از مردان است (63 روز پیش – »)

همان‌قدر که از این دست اظهارنظر‌ها خوانده و شنیده می‌شود اخباری چون فردی – مردی، زنی – سیانور خورد و مُرد! یا قرص برنج خورد و مُرد! به وفور شنیده و خوانده می‌شود. خودکشی این روزها حسابی میسر است. انواع و اقسام هم دارد. آمار سازمان پزشکی قانونی در سال گذشته حکایت از آن دارد که روزانه حدود 10‌نفر در ایران خودکشی می‌کنند و بررسی‌های آماری نشان می‌دهد که در یک سال، از هر صدهزار نفر حدود شش نفر خودکشی کرده‌اند.

«احمد شجاعی»، رییس سازمان پزشکی قانونی کشور این آمار را در نشست خبری سال گذشته‌اش حوالی مردادماه اعلام کرد. آمار خودکشی در ایران در شش ماه پایانی سال گذشته همچنان اعلام نشده اما آمار خودکشی در سه ماهه نخست سال‌ گذشته نسبت به مدت مشابه سال قبل 4/9درصد افزایش داشت. در سه ماهه نخست سال‌ گذشته 952 نفر در کشور خودکشی کرده‌اند که از این میان 274 نفر زن و 678 نفر مرد بوده‌اند.

حالا به آمار خودکشی در سال‌های 88 و 89 توجه کنید؛ در سال 88، سه‌هزار و 122 خودکشی و در سال 89، سه‌هزار و 649 خودکشی گزارش شده است.

خودکشی در سال 89 نسبت به سال 88 افزایش 17درصدی داشته است، 4/9درصد هم در سال 90، حالا محاسبه کنید افزایش آمار خودکشی را در سه ماه اول سال 91؟! به قول «فروید»، در خشم، آدم‌ها آرزو دارند کسی را بکشند یا به عامل ناکامی آسیب برسانند و اگر نتوانند خودشان را می‌کشند.


از سوی دیگر یکی از عواملی که به خودکشی کمک می‌کند در دسترس بودن موادی است که این امر را تسهیل می‌کند. به غیر از طناب در دسترس‌ترین مواد برای خودکشی سیانور و قرص برنج است.


4-14-فرار از خانه

مدیرکل بهزیستی استان تهران به آمار فرار دختران از منزل اشاره کرد و گفت: متأسفانه این پدیده روز به روز در حل افزایش است و سالانه ۱۰ الی ۱۵ درصد از دختران بین ۱۴ تا ۱۸ سال از منازلشان فرار می‌کنند.

به گزارش فارس، احمد دلبری مدیرکل بهزیستی استان تهران در همایش نقش سلامت روانی - اجتماعی دختران در توسعه اجتماعی که پیش از ظهر امروز در سالن اجتماعات بهزیستی استان تهران و با حضور حبیب‌الله مسئولی فرید معاون امور اجتماعی بهزیستی کشور و سیاوش شهریور مدیر کل امور فرهنگی و اجتماعی استانداری تهران برگزار شد، اظهار داشت: سلامت در سه بُعد جسمی، اجتماعی و روانی تعریف شده است که در کشور ما کمتر به جزو اجتماعی آن پرداخته شده است.

وی تصریح کرد: در ۲۰ سال گذشته چه در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و چه در وزارت رفاه ورود خوبی به حوزه روانی و اجتماعی با راه‌اندازی مراکز جدید شده است.

دلبری خاطرنشان کرد: در سنوات گذشته بهزیستی استان با همکاری شهرداری طرح‌های خوبی را در حوزه شناسایی اختلالات روانی انجام داده است و بر اساس مطالعاتی که صورت گرفت مشخص شد که افراد بالای ۱۵ سال از نظر اختلالات روانی وضعیت مناسبی را ندارند.

وی افزود: اختلال روانی در بین زنان ۳۸ درصد و در بین مردان ۲۸ درصد طبق آمار اعلام شده است.

دلبری با تأکید مجدد بر اینکه وضعیت سلامت روان در تهران وضعیت مناسبی نیست، گفت: بر اساس آمار مرکز آمار ۳۰ درصد از کشور ما را جوانان ۱۵ تا ۲۹ سال تشکیل می‌دهند و بالتبع این تعداد جوان می‌توانند در توسعه کشور مؤثر باشند.

مدیر کل بهزیستی استان تهران اضافه کرد: ۱۲ میلیون نفر از جمعیت کشور ما را جوانان ۱۵ تا ۲۹ سال تشکیل می‌دهند که می‌توانند عامل توسعه‌یافتگی باشند و اگر توجه نشود می‌تواند برعکس عمل کند.

وی در ادامه این همایش با بیان اینکه مسائل روانی اجتماعی منجر به مرگ و میر نمی‌شود، گفت: اما این مسائل می‌تواند آسیب جدی را به جامعه و به ویژه جوانان وارد کند.

دلبری افزود: متأسفانه مسائل روانی ا جتماعی در کشور ما در سال‌های اخیر مغفول مانده است و بایستی توجه ویژه‌ای به این مسائل شود.

مدیر کل بهزیستی استان تهران همچنین به برنامه‌های اجرا شده در حوزه مسائل روانی اجتماعی اشاره کرد و گفت: اگر چه این برنامه‌ها انجام شده است اما این برنامه‌ها ناکارآمد و یا درست نبودند و نتوانستند کارایی لازم را داشته باشند.

وی تصریح کرد: ما به دنبال بحث پیشگیری سطح یک در حوزه مدیریت و کاهش آسیب‌های اجتماعی هستیم و بنا داریم از ظرفیت سایر دستگاه‌ها برای این موضوع استفاده کنیم.

دلبری تأکید کرد: مشکل ما در حوزه‌های روانی اجتماعی سه محور اعتیاد، طلاق و خشونت هستند که باید برنامه‌های مدونی را برای این موارد پیش‌بینی کنیم.

مدیر کل بهزیستی استان تهران با تأکید بر وضعیت مسائل اجتماعی روز به روز به شکل‌های مختلف در حال افزایش است، بیان داشت: ما در سطح کشور توانمندی‌های بسیاری داریم که می‌توانیم از این ظرفیت برای کاهش آسیب‌های اجتماعی استفاده کنیم.

وی با اشاره به اینکه جنس مسائل اجتماعی با مسائل زیستی متفاوت است، گفت: در سطح کشور موفقیت‌های زیادی در حوزه بهداشت و از جمله در حوزه بهداشت انجام شده است که می‌توانیم از این ظرفیت در حوزه مسائل اجتماعی و روانی نیز استفاده کنیم.

دلبری در ادامه این همایش به آمار ازدواج و طلاق در سال گذشته اشاره کرد و گفت: ۶ درصد از ازدواج‌ها در سال ۹۳ کاهش و ۵ درصد از میزان طلاق‌ها در سال گذشته افزایش یافته است که بر اساس آمار در هر ساعت ۱۹ طلاق ثبت شده است.

مدیر کل بهزیستی استان تهران تصریح کرد: طلاق در سال ۹۳ به شکل گسترده‌ای صورت گرفته است که آمار نشان می‌دهد که بیشترین طلاق‌ها در سن ۲۵ تا ۲۹ سالگی بوده است که بر اساس همین آمار ۷۰ درصد از طلاق‌ها خاص افراد زیر دیپلم و دیپلم بوده است.

وی تأکید کرد: بر اساس آمار کمتر از ۱۰ درصد از زنان معتاد هستند ضمن اینکه دو خطر جدی در حوزه اعتیاد زنان وجود دارد که از آن جمله می‌توان به اینکه سن دختران معتاد رو به کاهش است اشاره کرد.

دلبری گفت: متأسفانه استفاده از مواد مخدر به مدارس نیز کشیده شده است و مصرف مواد مخدر در دختران از سنتی به صنعتی تبدیل شده است.

مدیر کل بهزیستی استان تهران تأکید کرد: سازمان بهزیستی آمادگی دارد با همکاری استانداری و مراکز دولتی و غیردولتی برنامه‌های متعددی را در حوزه کاهش آسیب‌ها و فراهم کردن نشاط واقعی جامعه فراهم کند.

وی همچنین به اقدامات دولت تدبیر و امید در حوزه مسائل اجتماعی اشاره کرد و گفت: باید اعتیاد از یک مسائل امنیتی به یک مسئله اجتماعی تبدیل شود و در این راستا سازمان بهزیستی برنامه‌هایی را اجرا کرده است.

در ادامه این همایش به فرار دختران از منزل اشاره کرد و گفت: فرار دختران در سنین نوجوانی و جوانی شکل می‌گیرد و ما بنا داریم برای رفع این پدیده و آسیب الگویی از خانواده متعالی و توانمند شده را طراحی کنیم.

مدیر کل بهزیستی استان تهران بیان داشت: متأسفانه نقش بهزیستی کمتر به سمت صیانت خانواده‌ها رفته است و ما بنا داریم این موضوع را پررنگ‌تر در سطح خانواده‌ها انجام دهیم.

وی از طرح پیوست خانواده در بهزیستی اشاره کرد و گفت: چند سال قبل نیز این طرح در شورای انقلاب فرهنگی مطرح شد اما ابتر ماند و ما آمادگی داریم این موضوع را پیگیری کنیم.

دلبری در ادامه این همایش به آمار فرار دختران از منزل اشاره کرد و گفت: متأسفانه این پدیده روز به روز در حل افزایش است و سالانه ۱۰ الی ۱۵ درصد از دختران بین ۱۴ تا ۱۸ سال از منازلشان فرار می‌کنند.

مدیر کل بهزیستی استان تهران در پایان اظهار امیدواری کرد با همکاری استانداری تهران و سازمان بهزیستی توجه ویژه‌ای به سکونتگاه‌های غیررسمی و حاشیه استان تهران صورت گیرد.


4-15-مرگ و مير


5-اقتصاد

این در شرایطی است که برخی از کارشناسان هشدار می‌دهد که سال 95، سال سخت اقتصاد ایران خواهد بود. محمدجواد صدیقی، کارشناس اقتصادی در این خصوص در گفت‌وگوی تفصیلی با «افکارنیوز» می‌گوید: دولت در سال جاری با حجم بالای دیون دولت، کمبود تقاضای موثر، حجم بالای نقدینگی و مساله تحقق روبه‌رو خواهد بود و این مشکلات، کار را برای دولت سخت خواهد کرد.

به اعتقاد وی، پیش‌بینی 6 درصدی رشد اقتصادی برای امسال نیز به نظر نمی‌رسد واقع‌بینانه باشد؛ چراکه با کاهش قیمت نفت نمی‌توان انتظار داشت دولت درآمد بسیار زیادی از این محل شناسایی کند و خلا‌ءهای موجود را پر کند. مشروح گفت‌وگوی «افکارنیوز» با محمدجواد صدیقی در ادامه را می‌خوانید.


5-1-ميزان بودجه و هزينه

این مقاله، شامل نموداری از درآمدها، هزینه‌ها و کسری بودجه یا مازاد بودجه دولت‌های کشورهای مختلف می‌باشد، که این کشورها، بر پایه میزان درآمد کسب شده در بودجه سالیانه دولت‌ها، رتبه‌بندی شده‌اند.

این آمار و داده‌ها، از اطلاعات‌نامه جهان، گرفته شده‌است. ایالات متحده آمریکا، که در این فهرست، رتبه نخست را به خود اختصاص داده است، بودجه دولت فدرال، تنها نشان‌دهنده ۵۵٪ از کل هزینه‌های عمومی این کشور را در بر می‌گیرد. در سال ۲۰۱۱ میلادی، هزینه‌های اختصاص داده شده، به بخش عمومی در ایالات متحده، بالغ بر ۶ تریلیون دلار برآورد شده است.

دولت ایران در سال ۲۰۱۱ معادل ۱۳۱٫۲ میلیارد دلار درآمد داشته و باتوجه به قانون موجود در ایران، کلیه منابع زیرزمینی (اعم از نفت و گاز) در انحصار کامل دولت قرار دارد و در حدود ۱۲۰ میلیارد دلار از کل درآمد دولت، از طریق فروش نفت و فراورده‌های نفتی بدست آمده، که به پشتوانه همین درآمدها، ایران در رتبه ۲9 قرار گرفته است. با توجه به جمعیت ۷۹ میلیونی ایران، دولت ایران، ۹۲٫۶ میلیارد دلار در بخش عمومی (جهت رفاه عمومی و بهبود وضعیت اقتصادی مردم) هزینه کرده است.

بودجه کل کشور از دو محل بودجه نفتی و مالیاتی تامین می‌شود. در سال ۲۰۱۱ درآمد نفتی و فرآورده‌هایش ۹۱٫۴ درصد کل بودجه را شکل داده بودند. سهم درآمد مالیاتی نسبت به درآمد نفتی بسیار کمتر (به طور قطع کمتر از ۹ درصد) بود. به گفتهٔ حسین طلا، نمایندهٔ تهران در مجلس شورای اسلامی، «۵۳ درصد درآمدهای مالیاتی بودجه سال ۱۳۹۳ هجری‌ شمسی ایران را مردم استان تهران تأمین می‌کنند و تنها ۳٫۷ درصد از این درآمدها به مردم این استان اختصاص خواهد یافت و ۳۰ استان دیگر ایران روی هم رفته همه با هم، تنها ۴۷ درصد بودجه مالیاتی را تأمین می‌کنند، امّا بودجه به‌مراتب بیشتری می‌گیرند.»


5-2-درامد ها و توليد ناخالص

درامد: دلایل بسیاری وجود دارند که باعث می شوند هیچ کس دوست نداشته باشد کسی از میزان دقیق دارایی اش باخبر شود. اینها تنها محدود به قشر پردرآمد جامعه هم نمی شود، اگر به دوروبرتان دقت کنید، حتی آدم های کم درآمد هم به طور دقیق به شما نمی گویند چقدر درآمد دارند!

این شاید خودش موضوع خوبی برای یک پرونده در آینده باشد که چرا ما تا این حد پنهان کار یا محافظه کار هستیم اما فعلا همین بس که این فضا را درک کنید و بدانید ما برای تهیه این پرونده با چه دشواری هایی مواجه بودیم.

موضوع پرونده درآمدزاترین تخصص های حال حاضر ایران است. این موضوع را با پردرآمدترین اشخاص ایران اشتباه نگیرید که آن حکایت دیگری دارد. حتی موضوع مورد بحث ما مربوط به مشاغلی مثل ساختمان سازی یا کارخانه داری نیست که آنها بیش از تخصص به سرمایه نیاز دارند.

بنابراین پرس و جو درباره پردرآمدترین مشاغل حال حاضر ایران را آغاز کردیم و فهرستی که همراه با توضیح می خوانید حاصل همین جست و جو میان جامعه محافظه کار ایران است!

توليد ناخالص:

5-3-صنايع

کمک به اشاعه فرهنگ نوسازی و استقرار ديدگاههاي مديريت نوين در واحدهای صنعتی
۲٫کمک به افزایش بهره وری عوامل تولید در واحدهای صنعتی
۳٫همکاری با هولدینگ ها و تسریع در نوسازی واحدهای صنعتی زیرمجموعه آنها
۴٫کمک به انتقال دانش فنی و نوآوری درمحصولات واحدهای صنعتی (در راستای نوسازی واحدهای صنعتی)
۵٫کمک به توسعه مدیریت علمی – توسعه بازار و حضور فعال واحدهای صنعتی در بازارهای داخل وخارج از کشور
۶٫داشتن نگاه فرآیندی به بهسازی و نوسازی صنایع و همکاری با واحد صنعتی در تمامی مراحل بهره‌گیری از خدمات نرمافزاری و سخت افزاری مورد نیاز واحدهای صنعتی
۷٫شناسائی – تقویت و معرفی مهندسین مشاور کارآمد، بهسازی و نوسازی مورد نیاز واحدهای صنعتی و کمک به اصلاح قوانین و مقررات و تسریع در بهسازی و نوسازی صنایع کشور
۸٫آموزش و ارزیابی دوره‌ای مشاوران متخصص داخلی و خارجی و ارائه گواهینامه تایید صلاحیت از شرکت نوسازی صنایع ایران

5-4-معادن

خاک رس سيمان اروميه
قلي بيگلو2
بزنين اردستان
شرکت چوار آجر
آلوويوم 1
گرداب فلارد
آلاداغ قوچان
سربند
صوفيان
خطب مراغه

5-5-کشاورزي و باغ داري
ایران نخستین کشور دنیاست که در آن کشاورزی و زراعت آغاز گردیده‌است. تقریباً یک سوم زمین‌های ایران قابلیت کشاورزی را دارند اما به دلیل خاک نامرغوب و نامناسب بودن توزیع آب در بیشتر نواحی، در اکثریت زمین‌های قابل کشت در ایران کشت و زرعی انجام نمی‌شود. فقط ۱۲٪ از وسعت ایران تحت عملیات کشاورزی می‌باشند (شامل باغات، تاکستان‌ها و زمین‌های قابل کشتکاری) اما کمتر از یک سوم از زمین‌های قابل کشتکاری تحت آبیاری بوده و مابقی تحت کشاورزی خشک می‌باشند. شمال و شمال‌غرب ایران دارای خاک حاصلخیز هستند.

ایران در زمینه کشاورزی و باغداری، در خصوص برخی تولیدات دارای رتبه‌های بالایی است. بنا بر آمار سال ۲۰۰۷، این کشور در تولید خیار در جهان دارای مقام دوم، بادام مقام چهارم، سیب مقام پنجم گیلاس سوم، انجیر مقام سوم، پسته مقام اول، طالبی مقام چهارم، گردو مقام چهارم، زردآلو مقام دوم، خرما مقام دوم، نخود مقام چهارم، هندوانه مقام پنجم، می‌باشد.

5-6-دامپروري ,پرورش آبزي,پرورش طيور
پرورش طيور:
پرورش آبزي:
صنایع پمپ
کیان کیان
کاسپین
هیراب گیله وا
فروش ابارا
اب بان صنعتگران
اواب صنعت
کیمیا گران صنعت روز
نواور
شانت الکترونیک
صنایع اب و عمران ایران
بنیان دیزل
پمپ سازی حدید
پلاستیک صنعت صنوبر
تجهیزات و فناوری کاویان
اوجان پلاست سهند
زرین کشت پردیس
پالایش اب خاورمیانه
زرین اب ژرف
خوردگی کیا
نقش جهان پالایه

دامپروري:

5-7-بانک ها
بانک ملی ایران
بانک سپه
پست بانک
بانک توسعه صادرات ایران
بانک صنعت و معدن
بانک کشاورزی
بانک مسکن
بانک توسعه تعاون
بانک اقتصاد نوین
بانک پارسیان
بانک کارآفرین
بانک سامان
بانک پاسارگاد
بانک سرمایه
بانک سینا
بانک شهر
بانک دی
بانک انصار
بانک تجارت
بانک رفاه کارگران
بانک صادرات ایران
بانک ملت
بانک حکمت ایرانیان
بانک گردشگری
بانک ایران زمین
بانک قوامین
بانک خاورمیانه
بانک آینده
بانک مهراقتصاد
بانک قرض‌الحسنه مهر ایران
بانک قرض‌الحسنه رسالت

5-8-پول ملي
ریال

5-9-واردات

5-10-صادرات

5-11-قاچاق

به گزارش گروه جامعه خبرگزاری میزان،سانیا صدیقیان عضو کمیته بین المللی ایکوفوم ( موزه‌شناسی) این مطلب را در نشستی که با حضور اعضای ایکوم در محل پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار شد مطرح کرد و به بیان مطالبی در خصوص لزوم تهیه فهرست قرمز آثار تاریخی –فرهنگی ایران پرداخت.

سرپرست تیم تهیه فهرست قرمز اشیاء تاریخی فرهنگی ایران ، با اشاره به تاریخچه و اهداف تشکیل ایکوم گفت :این شورای بین المللی 35هزار عضو از 137کشور دارد و محدوده گسترده ای از موزه ها و مشاغل مربوط به آنها را شامل می شود.

وی افزود : ایکوم در مبارزه با تردد غیر قانونی اموال تاریخی –فرهنگی با یونسکو ، اینتر پل و گمرک جهانی همکاری می کند.

صدیقیان با اشاره به تهیه 15فهرست قرمز برای مبارزه با تردد غیر قانونی اموال فرهنگی در جهان افزود : هر روز شاهد به غارت رفتن و دزدیده شدن اشیای فرهنگی و فروش آنها در بازارهای جهانی هستیم و این تعریفی است که ایکوم و اینتر پل برای تردد غیرقانونی اموال فرهنگی روی آن اتفاق نظر دارند.

وی تردد غیر قانونی اموال فرهنگی در سی سال اخیر را دغدغه تمامی نهاد های فرهنگی دنیا اعلام کرد که ضربه زیادی به میراث ملموس وارد می کند و اغلب معمولا متوجه کشورهایی است که با وجود برخورداری از میراث فرهنگی غنی ابزار کافی برای حفظ و مراقبت از آنها را در اختیار ندارند.

این کارشناس با بیان اینکه طبق تعریف ایکوم کشورهایی که آثار فرهنگی آنها دزدیده می شوند مبدا و به کشورهایی که این آثار در آنها به فروش می رسد بازار گفته می شود گفت :طبق این تعریف ایران یکی از کشورهای مبدا است.

وی بااشاره به آسیب های فرهنگی و تاریخی که تردد غیر قانونی اموال فرهنگی به کشورها وارد می آورد تصریح کرد :تردد غیر قانونی اموال فرهنگی یکی از سود آورترین جرائم بین المللی است که اینترپل روی آن تحقیق می کند زیرا که در فرای مرزها صورت می گیرد.

وی فقر سیستم امنیتی اشیاء فرهنگی ، شیوه حمل و نقل و تقاضای روز افزون بازار هنر برای دست یابی به این آثار را دلایل اصلی این تجارت غیر قانونی دانست که سود سرشاری دارد.

صدیقیان مبارزه با این مقوله را یک چالش واقعی و جدی دانست و افزود:این مبارزه نیازمند همکاری نهادهای فرهنگی و توسعه ابزار های موثر در کنترل مرز ها و بازار های جهانی است زیرا که با وجود غیر قانونی بودن در حال حاضر بازارهای هنری قانونی برای آن وجود دارد. تدابیر حقوقی ملی و بین المللی زیادی به وجود آمده تا از مالکیت اموال فرهنگی از طریق دزدی، صادرات غیر قانونی و تصرف جلوگیری کند که از آن دسته می توان به خرید ، رهن ، مبادله ، وام ، اهدا و ... اشاره کرد که تردد غیر قانونی اموال فرهنگی جزو آنها نیست.

وی با اشاره به مفهوم و مبنای فهرست قرمز و بیشترین فایده ای که می تواند برای ایران امروز داشته باشد گفت :فهرست قرمز گروه های در خطر اشیا ء و آثار باستانی را در آسیب پذیرترین مناطق دنیا به منظور حفاظت آنها از فروش و صادرات غیر قانونی طبقه بندی می کند.

سرپرست تیم تهیه فهرست قرمز اشیا تاریخی فرهنگی ایران گفت :با وجود فهرست قرمز موزه ها ، حراجی ها ، دلالان هنری ، مجموعه داران و ... تشویق می شوند که برای در اختیار گرفتن یک شی تاریخی تحقیق کرده و منشأ و اسناد قانونی آن را بررسی کنند.

وی گفت: تهیه و به روز رسانی فهرست های قرمز به عهده خبرگان بین المللی است که در حوزه های باستان شناسی ، مردم شناسی ، اقتصاد ، حقوق ، علوم سیاسی ، جغرافیای و... مربوط به کشور مبدا فعالیت می کنند و آنها نشان می دهند که کدام یک از اشیا فرهنگی بیشتر از بقیه در معرض غارت و خرید و فروش هستند.

سرپرست تیم تهیه فهرست قرمز اشیا تاریخی فرهنگی ایران افزود :فهرست قرمز، فهرست اشیا سرقت شده نیست بلکه لیست اشیا تاریخی است که در موزه های خصوصی و دولتی وجود دارند و گروه هایی از اشیا منقول را نشان می دهد که باید توسط قانون مورد حفاظت قرار بگیرند .
او در ادامه با اشاره به روند تهیه فهرست قرمز آثار تاریخی فرهنگی ایران که باید مورد تأیید ایکوم جهانی قرار گیرد به بیان گوشه ای از موضوعات اصلی که تیم تنظیم کننده این لیست باید مد نظر قرار دهد ،اشاره کرد.

وی آسیب پذیر بودن یا نبودن محوطه های باستانی ، جمع آوری شواهد و مدرک در خصوص غارت و تردد غیر قانونی میراث فرهنگی ایران ،نشان دادن آثار فرهنگی ایران که در بازارهای جهانی مورد تجارت قرار گرفته اند ، آمار کاهش یا افزایش کیفیت حفاری های که در سایت های باستانی صورت می گیرد ،تدابیر دولت برای حفاظت از میراث فرهنگی در صورت غارت و تخریب محوطه های باستانی ، فهرست نگاری قوانین ملی و بین المللی که منجر به حفظ آثار فرهنگی ایران می شود ،مستند سازی اموال فرهنگی و... را جز مواردی دانست که باید برای تهیه فهرست قرمز مورد توجه قرار گیرد.

صدیقیان با بیان اینکه فهرست قرمز عصای جادویی نیست که بتواند جلوی تردد غیر قانونی اموال فرهنگی را بگیرد اظها رداشت :مبارزه با تردد غیر قانونی اموال فرهنگی از طریق ارتقای اسناد قانونی و ملی واستفاده از آنها ، انتشار اطلاعات، آگاهی افزایی ، جلوگیری از صادرات اموال فرهنگی و... میسر می شود.

وی خاطر نشان ساخت فهرست قرمز، فهرست اشیای گمشده نیست بلکه یکی از اهداف آن آگاهی افزایی عمومی است.


5-12-بيکاري

میزان بیکاری در ایران نزدیک به یک چهارم است. حدود ۷۰ درصد جمعیت ایران زیر ۳۵ سال سن دارند. مرکز آمار ایران میزان بیکاری جوانان را ۲۱٫۸ درصد اعلام کرده که تقریباً دو برابر نرخ متوسط بیکاری در ایران است. نرخ بی‌کاری در استان‌های مختلف ایران متفاوت است. اما اغلب نرخ بی‌کاری در استان‌های مرزنشین از دیگر نقاط ایران بالاتر است.

به گزارش بانک مرکزی ایران، در سال ۱۳۸۹، ۲۲٫۵ درصد از خانواده‌های ایران بدون فرد شاغل، ۵۵٫۴ درصد دارای ۱ فرد شاغل، ۲٫۱۷ درصد دو فرد شاغل و ۴٫۹ درصد دارای ۲ و بیشتر فرد شاغل بوده‌اند. در عین حال در سال ۱۳۹۰، ۸۰۰٬۰۰۰ فرصت شغلی از دست رفته که معادل ۱۸ میلیارد دلار تولید بوده‌است.

در سال ۱۳۹۳ درصد خانواده‌های بدون فرد شاغل به ۲۴٪ رسید که از این میان ۵۷ درصد یک نفر شاغل، ۱۵٫۵٪ دو نفر شاغل و ۳٫۵ دارای سه نفر شاغل و بیشتر بوده‌اند.


5-13-فقر

آمارها می‌گویند از سال ۸۴ تاکنون هزینه خانوار در ایران ۴.۷ برابر و درآمدها ۴.۴ برابر شده،با این وجود زندگی خانواری با درآمد ماهیانه کمتر از ۲.۷میلیون تومان در تهران به معنای قرار داشتن زیر خط فقر است.

به گزارش خبرنگار مهر، مطالعه آمارهای مربوط به هزینه ها و درآمد خانوار ایرانی در سال‌های گذشته و روند تقریبا چشمگیر رشد آن نشان می دهد که سالیانه تغییرات درآمدی و هزینه ای بزرگی در زندگی خانوارهای ایرانی ایجاد می شود. برخی توان افزایش درآمدهای خود را دارند و می توانند افزایش هزینه ها را پوشش دهند و برخی نیز دچار کسری درآمدی می شوند.

کارشناسان عقیده دارند میزان هزینه ها و درآمد که از سوی مراجع رسمی آماری کشور اعلام می شود، در واقع حدی است که تغییرات به ویژه در بخش هزینه ای آن می تواند معیشت خانواده ها را با چالش مواجه کند. نگاهی به آمارهای ارائه شده توسط بانک مرکزی و مرکز آمار نشان می دهد که در طول سال‌های اخیر، همواره هزینه ها یک گام از رشد درآمدهای خانوار بیشتر و معیشت افراد معمولا با نوعی کسری دائمی همراه بوده است.

از سویی، تحلیل گران هزینه و درآمد خانوار و کارشناسان اقتصادی بر این نکته تاکید دارند که وقتی اعلام می شود هزینه خانوار در طول سال عدد مشخصی است، به این معنا خواهد بود که کمتر از آن به مسائل مالی در خانواده ها دامن می زند و در واقع ما با نوعی خط فقر مواجه هستیم.

خط فقر چیست؟

با این وجود، در تعریف خط فقر آمده که خط فقر یا آستانه فقر حداقل درآمدی است که برای زندگی در یک کشور خاص در نظر گرفته می شود و هزینه کل و درآمد کل نیز دو شاخص بسیار مهم آن است. به عبارت دیگر، ممکن است خط فقر اندکی از میزان هزینه های اعلام شده توسط مراجع آماری کمتر باشد و توجه به آن بخش از هزینه ها دارد که دیگر امکان حذف آنها وجود ندارد. به بیان ساده تر، خط فقر می گوید دیگر نمی توان چیزی را از مخارج و سبد معیشت خانوار کم کرد و میزان تعیین شده حتما باید وجود داشته باشد.

در سال‌های اخیر این خط از سوی مراجع رسمی در ایران اعلام نشده و کارشناسان بازار کار می‌گویند نگرانی دولت‌ها از بیان این خط این است که برخی مقایسه‌ها در جامعه صورت گیرد. این مسئله درباره میزان درآمد کارگران در سال‌های گذشته مطرح بوده و مقامات کارگری می‌گویند میزان درآمد و حداقل مزد مشمولان قانون کار بسیار کمتر از خط فقر قرار دارد.

دولت خط فقر را می‌داند اما اعلام نمی‌کند

در این میان، علی ربیعی وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی در گفتگو با مهر، سیاست‌های رفاهی در برنامه ششم توسعه را عدالت سرزمینی، نابرابری‌های سرزمینی، جهت‌گیری فقر، حمایت از اقشار ضعیف و هدفمند کردن یارانه‌ها اعلام کرد و گفت: خط فقر را در لایحه تعیین نمی‌کنند بلکه در لایحه‌ سیاست رفاهی گنجانده می‌شود.

البته احمد میدری معاون امور رفاهی وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی نیز در گفتگو با مهر اظهارداشت: این وزارتخانه هر ساله خط فقر را برآورد و به دولت گزارش می‌‌کند.

وی در پاسخ به این پرسش که پس چرا این گزارش‌ها اعلام عمومی نمی‌شود، پاسخی ارائه نکرد.

معاون رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در همین حال تصریح کرد: شورای سیاست‌های رفاهی یکی از شوراهای برنامه ششم توسعه به ریاست علی ربیعی است و تاکنون کارگروه‌های کمیته سیاست‌های توانمندسازی، کمیته امداد، بیمه‌های اجتماعی، کمیته درمان تشکیل و جلساتی برگزار شده است.

به گفته وی، شورای سیاست‌های رفاهی هفته آینده پیشنهادهایی را به سازمان مدیریت و برنامه ریزی ارائه خواهد کرد.

در زمستان سال گذشته برخی ارقام و آمارها مطرح شد که حاکی از این بود که هر فرد در ماه باید دستکم ۲۵۰ هزارتومان داشته باشد تا دچار فقر خشن، مطلق و شدید نشود. بنابراین یک خانوار ۴ نفره در سال گذشته باید دستکم یک میلیون تومان در ماه درآمد داشتند که حداقل به مرحله خط فقر خشن نرسند.

خط فقر به ۲.۷ میلیون تومان رسید

برخی صاحبنظران اقتصادی معتقدند درست در زمانی که این نرخ اعلام شد، زندگی در کلانشهرها با درآمد ماهیانه کمتر از ۲ میلیون و ۷۰۰ هزارتومان به معنای زندگی زیر خط فقر بوده است. می توان این رقم را درست دانست چون در روزهای گذشته گزارش جدید بانک مرکزی درباره هزینه ۳۲ میلیون و ۸۷۶ هزارتومانی و درآمد ۳۱ میلیون و ۳۹۳ هزارتومانی خانوار در سال ۹۳ نشان داد که خانوارهای با درآمد ماهیانه کمتر از ۲ میلیون و ۶۱۶ هزارتومان قطعا دچار چالش های معیشتی خواهند بود که در واقع به معنای قرار گفتن در خط فقر است.

کارشناسان اقتصادی عنوان کرده اند، خط فقر زندگی در پایتخت در سال‌جاری به ۲ میلیون و ۷۰۰ هزارتومان برای یک خانوار ۵ نفره رسیده است. سهم هر فرد در این بخش ماهیانه ۵۴۰ هزارتومان است ولی نمی توان گفت فرضا فردی با این میزان درآمد و زندگی مجردی می تواند هزینه های مسکن، خوراک، پوشاک و سایر نیازهای خود را تنها با ۵۴۰ هزارتومان در ماه تامین کند.

با این وجود، آمارهای متفاوتی درباره میزان درآمد خانوار ارائه می شود به نحوی که بانک مرکزی معتقد است درآمد هر خانوار ایرانی در سال ۹۳ به میزان ۳۱ میلیون و ۳۹۳ هزارتومان و هزینه ها نیز ۳۲ میلیون و ۸۷۶ هزار تومان بوده و مرکز آمار می گوید درآمدها در سال گذشته ۲۴ میلیون و ۱۳۱ هزارتومان و هزینه ها نیز ۲۳ میلیون و ۴۸۶ هزارتومان بود.

5-14-اختلاس,پولشويي
اختلاس:گروه اقتصاد، بابك اخوت: شايد اختلاس سه‌هزار ميليارد توماني اخير براي مردم كشورمان يك بمب خبري ويژه بود كه به هر دليلي در شرايط سياسي امروز به يك‌باره مطرح شد و در پي آن رگبار گزارش‌ها و مصاحبه‌هاي مختلف به رسانه‌ها راه يافت اما اين تنها اختلاس مهم كشور نبود و قطعا آخرين آن نيز نخواهد بود. گذري سطحي به انواع اختلاس‌هاي روي داده طي حدود يك‌سال‌و‌نيم اخير در كشور، نشان مي‌دهد نظام بانكي ايران به دلايل مختلف، ماهانه شاهد اختلاس‌هاي مختلف بوده كه در مواردي رقم آنها به بيش از يك‌هزار ميليارد ريال هم رسيده است. اختلاس‌هاي اخير از موضوع هدفمند كردن يارانه‌ها و حتي به مسكن مهر هم رسيده است. اينها همه طرح‌هايي بودند كه دولت، رقم‌هاي سنگيني در آنها براي قطعي كردن وعده‌هاي خود پرداخت كرد و بدون در نظر گرفتن مسايل نظارتي و تنها براي اجرايي كردن برخي افكار خود، زمينه‌سازي سوءاستفاده‌هاي متعدد را در آنها براي افراد فرصت‌طلب فراهم كرد. در اين ميان، سيستم بانكي ايران با وجود ادعاي رييس كل آن بيشترين سهم را در برآورده كردن آرزوي اختلاس‌كنندگان در اختيار گرفت تا مسوولان نظام بانكي كشور به اين فكر بيفتند كه در اين سيستم عريض و طويل و پربخش‌نامه راه‌هاي گريز متعددي نيز براي قانون‌گريزان فراهم شده كه از ديد كارشناسان و مسوولان آن به دور مانده است. نكته مهم اينكه موضوع جعل اسناد بانكي و سوءاستفاده كارمندان بانك‌ها از موقعيت خود، اختلاس را به يكي از راحت‌ترين مسيرهاي كسب مال نامشروع در كشورمان تبديل كرده و اين درحالي است كه مسوولان در خواب سنگيني به سر مي‌برند. گزارش پيش‌رو نگاهي گذرا دارد بر برخي از مهم‌ترين و جالب‌ترين اختلاس‌هاي يك‌و‌نيم سال اخير در كشور كه برخي از آنها با وجود بزرگي در هياهوي به‌وجود آمده در خبرهاي ديگر گم شده‌اند.

گل سرسبد اختلاس‌ها
اختلاس سه‌هزار ميليارد توماني كه ديگر گفتن ندارد، همه چيز را در مورد آن همگان گفته‌اند و پاي برخي جريانات سياسي هم به آن باز شده است. به‌هر حال بانك صادرات و هفت بانك ديگر نيز در اين اختلاس بزرگ سهيم بوده‌اند.
اختلاس‌ و ارتشاي ‌ميلياردي ‌در استانداري‌ تهران
چند روز قبل از بمب خبري اختلاس سه‌هزار ميلياردي، خبرها از اختلاس ميلياردي در استانداري تهران رسانه‌ها را به خود جلب كرده بود. در اين اختلاس 11‌ميليارد ريال از وجوه استانداري تهران به حساب فردي فرصت‌طلب واريز شده بود. همگان كه فكر مي‌كردند سازمان بازرسي، اخبار رسانه‌ها را تكذيب خواهد كرد، پورمحمدي، رييس اين سازمان در گفت‌وگويي كه با خبرنگاران اراكي داشت، رسما اعلام كرد پرونده‌هاي اختلاس‌هاي خرد و كلان در زمان استاندار فعلي و دوره‌هاي گذشته موجود است. اين مقام قضايي در پاسخ به خبرنگاران اظهار داشت: «هم پرونده ميلياردي داريم و هم پرونده خرد، در برخي استان‌هاي ديگر هم پرونده داشتيم كه در حال رسيدگي است.» (سايت آفتاب-31/5/90)
اختلاس 5/6‌ميليارد ريالي در دانشگاه هنر اصفهان
پديده اختلاس تنها به حوزه‌هاي بانكي منوط نيست بلكه دانشگاه‌هاي كشور نيز از آن بي‌بهره‌ نمانده‌اند. طي يك سال و نيم اخير دانشگاه‌هاي تهران، زنجان و اصفهان نيز با اين مساله دست به گريبان بوده‌اند. به گونه‌اي كه در دانشگاه هنر اصفهان، راننده رييس دانشگاه كه يك كارمند ساده بيش نبوده و هيچ مسووليت ديگري نداشته، موفق شده با روشي نه چندان پيچيده، بيش از 650‌ميليون تومان از پول‌هاي اين دانشگاه را اختلاس كند و متواري شود. در اين نمونه نيز مساله جعل پايه و اساس اختلاس بوده است. چك با امضاي جعلي از طرف شعبه بانك ملي مرتبط با دانشگاه در خيابان حكيم نظامي نقد مي‌شود و به همين راحتي يك اختلاس ميليوني ديگر شكل مي‌گيرد. (فرارو- 27/6/90)
اختلاس شش‌ميليارد ريالي در بانك شعبه سياهكل
وقتي بزرگان در شهرهاي بزرگ اختلاس‌هاي چند صد ميليارد توماني مي‌كنند، فرصت‌طلبان هم در شهرهاي كوچك بيكار نمي‌نشينند و از فرصت‌هاي پيش آمده كمال استفاده را مي‌كنند. نمونه آن در شهر سياهكل است كه كارمند يكي از بانك‌ها به جرم 659‌ميليون تومان اختلاس و برداشت از حساب مشتريان، دستگير و روانه زندان مي‌شود. (ايسنا- 20/6/90)

اختلاس ميلياردي در استان خوزستان
اما در خوزستان هم يك كارمند بانك براي جلوگيري از ورشكستگي دست به اختلاس حدود 40‌ميلياردي زد. استان خوزستان با پرونده اختلاس سه‌هزار ميليارد توماني بيشتر بر سر زبان افتاد و مبالغ چند‌ميليارد توماني ديگر براي پرونده‌هاي اختلاس اين استان رقم‌هاي بزرگي نيست، رييس پليس آگاهي خوزستان از دستگيري كارمند يكي از بانك‌هاي اين استان كه مبلغ سه‌ميليارد‌و ‌900 ‌ميليون ريال اختلاس كرده بود، خبر داد.متهم اين پرونده علاوه بر صندوق‌داري، مسووليت فعاليت امور اعتباري شعبه خود و نيز سيستم تسهيلات را نيز در اختيار داشته كه به راحتي موفق به انجام اين اختلاس شده است متهم در حال ساختن دو پروژه 10 واحدي در اهواز بوده كه براي جلوگيري از ورشكستگي از اسفند 1389 اختلاس خود را آغاز كرده است. (ايسنا- 15/6/90)
اختلاس ميلياردي براي خريد گوسفند
اين‌بار نوبت مسوولان استان چهارمحال و بختياري شد تا خبر اختلاس جديدی را بدهد. در اين پرونده از كشف اختلاس پنج‌‌ميليارد ريالي در يكي از بانك‌هاي استان و دستگيري متهم خبر داده شد. به گفته مسوولان انتظامي استان در بررسي اسناد و مدارك موجود معلوم شد كه متهم به عنوان كارمند بانك شعبه شهرستان بن و سپس شهرستان فرخشهر اشتغال داشته و برخلاف قوانين و مقررات و با سوءاستفاده از موقعيت شغلي، طي چندين مرحله و با انجام اعمال غيرقانوني در سيستم بانكي، مبالغي از مشتريان تحت عنوان فروش اوراق مشاركت و افتتاح سپرده اخذ و با تعيين سود براي اوراق و اسناد فرضي با درج مهر بانك به مشتريان رسيد داده و اين در حالي است كه اين وجوه در حساب‌هاي بانك منعكس نشده است. برزويي، يكي از مسوولان انتظامي استان چهار محال و بختياري افزود: متهم در اعترافات خود اعلام كرد كه مبلغ پنج‌ميليارد ريال را پس از اختلاس گوسفند خريداري كرده است. (دنياي اقتصاد- 2/6/90)
اختلاس ميليوني از طريق وام ازدواج
شش نفر از كارمندان و افراد دلال با تشكيل باندي از طريق دريافت و صدور وام ازدواج به اختلاس ميليوني از طريق يكي از بانك‌هاي پاكدشت اقدام كردند. ماموران انتظامي در تحقيقات خود دريافتند كه سه نفر از كاركنان اين بانك با همدستي سه دلال و سازنده مهرهاي جعلي با تشكيل باندي در پوشش صدور وام ازدواج اقدام به تشكيل پرونده جهت دريافت وام براي ۲۵ نفر از افراد كرده و با اين روش تاكنون مبالغ كلاني را اختلاس كرده‌اند. (مهر- 6/3/90)
اختلاس چندصدميليوني از بازيكنان ليگ برتر
اختلاس بالا و پايين، سياسي و غيرسياسي ندارد، حتي دامن فوتباليست‌هاي ليگ برتر را هم به‌راحتي مي‌گيرد. اين‌بار فردي در كسوت يك مميز دارايي اقدام به كلاهبرداري ميليوني از گروهي از فوتباليست‌ها كرده و بابت اين كلاهبرداري بزرگ تحت پيگرد قانوني است. از آنجايي‌كه فوتباليست‌ها به پرداخت ماليات حساس هستند، فرد يادشده با آگاهي از اين موضوع از هر بازيكن يك تيم ليگ برتري مبالغي سنگين دريافت و از آنها سوءاستفاده مالي كرده است. اين شخص از قرار معلوم تا به امروز به بيش از 200‌ميليون تومان اختلاس مالي اعتراف كرده است.(خبرآنلاين- 3/5/90)
اختلاس 1390‌‌ميلياردي در سال 1390
پيش از طرح اختلاس سه‌هزار‌ميليارد توماني و حتي پيش از موضوع اختلاس ميلياردي در استانداري تهران موضوع پرونده اختلاس1390 ‌ميليارد ریالی از بانك ملي در استان هرمزگان در اواخر مردادماه، مطرح شد و البته چندان هم بازتاب نيافت! مردم در اين دو سال اخير آنقدر پرونده اختلاس ميلياردي و چند ده‌ميلياردي ديده بودند كه ديگر در مقابل اين رونده‌هاي بزرگ واكنشي نشان نمي‌دادند! علي عليا، رييس كل دادگستري استان هرمزگان درخصوص اين پرونده اعلام كرده بود رسيدگي به يك پرونده اختلاس 139‌ميليارد توماني از بانك ملي در بندرعباس را در دستور كار قضات اين استان قرار داده است. (ايسنا- 24/5/90)
اختلاس 46‌ميلياردي در بانك تجارت
بانك تجارت نيز از جمله ديگر بانك‌هايي بود كه با معضل اختلاس دست به گريبان شد. يك متهم زن توانسته بود بيش از 27‌ميليارد ريال از اين بانك اختلاس كند. وي كارمند بانك تجارت بوده كه با سوءاستفاده از موقعيت شغلي خود و با دخل‌وتصرف غيرمجاز در حساب مشتريان اقدام به اختلاس كرده است. از سوي ديگر در اين پرونده دو متهم ديگر نيز با ارقام 13 و شش‌ميليارد ريالي وجود دارند كه آنها نيز از كارمندان همين بانك بوده‌اند. (ايسنا- 8/5/90)
اختلاس‌هاي ميلياردي در چهار بانك كشور
رقم‌ها و تعداد اختلاس‌ها از سيستم بانكي تحت نظارت بانك مركزي آنقدر زياد شده كه شعبه‌هاي رسيدگي‌كننده ديگر خبر تنها يك اختلاس را نمي‌دهند بلكه وقتي خبر به رسانه‌ها ارسال مي‌شود، شامل چندين اختلاس از بانك‌هاي مختلف است. در اين مورد هم شعبه پنجم بازپرسي دادسراي ناحيه 22 امور اقتصادي خبر از اختلاس در بانك‌هاي ملي، سپه، رفاه كارگران و ملت داده است. مبلغ 900‌هزار و 800 دلار آمريكا در بانك ملي، تحصيل 196‌ميليارد مال نامشروع از بانك سپه و اختلاس يكي از كارمندان رسمي بانك رفاه كارگران و كلاهبرداري يكصد و 44 ميليارد ريالي از بانك‌هاي ملي و ملت با هم مجموع اين اختلاس‌ها را تشكيل مي‌دهد. مجموعا رقم اين اختلاس‌ها به بيش از 350‌‌ميليارد ريال مي‌رسد. (همشهري- 8/5/90)
آخرين‌ وضعيت‌ رسيدگي‌ به يك پرونده ‌اختلاس‌ بانكی
مرداد 90- دوباره خبري از اختلاس البته اين‌بار هم اسم بانك مربوطه در رسانه‌ها منتشر نشده اما سايت خبري صراط در خبر خود آورده بود: سريال دستگيري مديران و كاركنان متهم به فساد در يكي از بانك‌هاي دولتي همچنان ادامه دارد. اين سايت نوشته بود: طي روزهاي اخير تعدادي از كاركنان شعب استاني اين بانك مهم دولتي به جرم اختلاس و حيف و ميل‌کردن بيت‌المال بازداشت شده‌اند. گفته مي‌شود با بررسي نهادهاي نظارتي، يكي از روسای شعب (آقايش) به همراه دو معاون و دو كارمندش به‌واسطه اختلاس يك‌ميلياردي بازداشت شدند. (سايت صراط- 23/5/90)
اختلاس در بانك ايران و ونزوئلا
اختلاس در ايران فقط گريبان بانك‌هاي ايراني را نگرفت. بانك ايران و ونزوئلا هم از جمله بانك‌هايي بود كه از فروردين سال گذشته به اين سو با معضل اختلاس روبه‌رو شد. مديرعامل جديد بانك توسعه صادرات خبر اين اختلاس را در نشست خبري خود داد. وي با بيان اينكه فعاليت‌هاي بانك ايران و ونزوئلا به دليل همكاري‌نكردن سيستم بانكي مبتني بر پشتوانه آمريكايي فقط محدود به پروژه‌هايي شده است كه ايراني‌ها در آنجا حضور دارند ، گفت: اخيرا در بازرسي‌هايي كه از شعبه بانك ايران و ونزوئلا از سوي هيات ايراني به عمل آمد، مشخص شد كه رييس شعبه ونزوئلا بانك رقم ۲۰‌هزار دلار از منابع بانك را برداشت كرده كه او در حال حاضر در زندان به سر مي‌برد. (ايسنا- 14/4/90)
اختلاس 73‌ميلياردي كارمند بانك صادرات
يكي از كاركنان بانك صادرات استان كهگيلويه و بويراحمد به اتهام اختلاس 73‌ميليارد ريالي از شعب اين بانك، با قرار بازداشت موقت از سوي مقام قضايي روانه زندان شد. وي مسووليت صندوق شعبه را بر عهده داشته و در اقدامي ابتكاري، به صورت تلفني از دايره خزانه بانك تقاضاي وجه نقد براي اين شعبه‌ها را مي‌كرد و دايره خزانه بانك نيز وجه درخواستي را به همراه سند حسابداري به خود وي تحويل مي‌داد. متهم ضمن اينكه اسناد حسابداري را در دفتر و سيستم رايانه‌اي ثبت نمي‌كرد، وجه ارسالي از خزانه را مورد استفاده شخصي قرار مي‌داد. (ايسنا- 5/2/90)
اختلاس در سفارت ايران در پاريس
اختلاس ايراني‌ها فقط منوط به سرزمين مادري نيست، مثل اينكه در اين دو سال اخير فرصت‌ها براي فرصت‌طلبان حتي در سفارتخانه‌هاي ايران نيز فراهم شده است! در يك مورد اخير بيش از يك‌سال از اختلاس 600‌هزار يورويي در سفارت ايران در فرانسه گذشته و با اين وجود مهر سكوت بر لب مسوولان جا خوش كرده است. اين خبر را روزنامه لوموند چندي پيش با متهم كردن سفارت ايران اعلام كرده بود كه برخي كارمندان سفارت ايران با روش‌هاي عجيبي هزاران هزار يورو را از حساب سفارت به حساب‌هاي شخصي خود ريخته‌اند! (سايت آتي نيوز- 14/2/90)
اختلاس 84‌ ميليون درهمي از بانك ايراني در دوبي
اوايل امسال خبر اختلاس 84‌ميليون درهمي از بانك صادرات شعبه دوبي در رسانه‌هاي داخلي منتشر شد كه در پي آن فرد متهم به اختلاس و كلاهبرداري از بانك صادرات ايران به سه سال حبس و بازپرداخت مبالغي كه كلاهبرداري كرده بود، محكوم شد. فرد اختلاس‌كننده مديرعامل شركتي در دوبي بود كه با جعل اوراق بازرگاني اقدام به اخذ مبلغ 84‌ميليون و 600‌ هزار درهم از بانك صادرات ايران شعبه دوبي كرده بود. (ايسنا- 21/2/90)
كشف شبكه اختلاس در دانشگاه تهران
دانشگاه تهران هم از بحث اختلاس عقب نيفتاد! امسال معاون اداري و مالي دانشگاه تهران از كشف يك شبكه سازمان يافته اختلاس در يكي از بخش‌هاي دانشگاه تهران خبر داد كه البته به ادعاي وي طي سال‌هاي متمادي اقدام به اختلاس مالي مي‌كرده است. وي افزوده بود: هم‌اكنون اعضاي اين شبكه شناسايي شده‌اند و اعضاي كليدي آن تحت نظارت هستند. اگرچه معاون دانشگاه‌ تهران رقم اختلاس را اعلام نكرده بود اما اگر اختلاس كشف شده ميلياردي نبود احتمالا رسانه‌اي نمي‌شد. (تابناك- 26/2/90)
اختلاس مشترك از بانك تجارت و ايران خودرو
اواخر سال گذشته استان زنجان شاهد برگزاري دادگاه رسيدگي به اختلاس از بانك تجارت به مبلغ هشت‌ميلياردو 34‌ميليون ريال و كلاهبرداري نماينده ايران خودرو به مبلغ شش‌ميلياردو 216‌ميليون ريال در محل دادگستري استان زنجان بود. اين پرونده با 141 شاكي شامل كلاهبرداري، اختلاس و تحصيل مال نامشروع بوده است. (ايرنا- 19/12/89 )
اختلاس در دانشگاه علوم پزشكي زنجان
اين بار دانشگاه علوم پزشكي زنجان شاهد اختلاس پنج ميليارد ريالي يكي از كاركنان امور مالي اين دانشگاه بود. اين در حالي بود كه به ادعاي معاون پشتيباني اين دانشگاه، كارمند خاطي از تير‌ماه 82 عمل مجرمانه‌اش را آغاز كرده بود. نكته جالب اين بود كه نماينده زنجان در مجلس شوراي اسلامي در رابطه با ميزان اين مبلغ گفته بود: اعداد مختلفي از 300‌ميليون تا يك ميليارد تومان اعلام شده كه بهتر است صبر كنيم تا همه چيز مجاري قانوني خودش را طي كند! (الف- 8/11/89)
اختلاس سه‌‌ميلياردي كارمند يك بانك در اصفهان
كارمند يكي از بانك‌هاي سطح شهر اصفهان، بيش از سه‌ميليارد‌و‌700‌ميليون ريال وجه نقد از سيستم بانكي اين استان اختلاس كرد و مبالغ اختلاس شده را به حساب يكي از دوستان خود واريز كرده بود. (آفتاب- 24/11/89)
اختلاس در سازمان بهينه‌سازي سوخت
با اعلام گزارش از سوي اداره كل حقوقي و قضايي معاونت اقتصادي وزارت اطلاعات يك پرونده در دستور كار مجتمع قضايي امور اقتصادي قرار گرفت و پس از تحقيقات مقدماتي در دادسرا و تنظيم كيفرخواست با موافقت سرپرست دادسراي امور اقتصادي، پرونده براي رسيدگي به يكي از شعب دادگاه عمومي استان تهران مستقر در مجتمع قضايي امور اقتصادي ارسال شد. در اين پرونده هفت متهم روي هم ميلياردها ريال از سازمان بهينه‌سازي مصرف سوخت اختلاس كرده بودند. (عصر ايران- 15/10/89)
اختلاس از يك اداره از سوي سرايدار
مثل اينكه اختلاس بيماري واگيرداري در كشور شده كه به سرعت در حال اپيدمي شدن است! حالا نه‌تنها افراد بزرگ و وابسته به برخي جريان‌ها اختلاس‌ها بزرگ مي‌كند بلكه آدم‌هاي كوچك هم مزه اختلاس را بد نديده‌اند. سرايدار يكي از ادارات دولتي واقع در شرق كشور با سوءاستفاده از اعتماد كاركنان و رييس اداره، به صورت مخفيانه به مهرها و سربرگ‌هاي اين شركت دسترسي پيدا كرده و از آنها براي كسب مال نامشروع بهره مي‌برده است. او در مواقع مختلف، حواله‌هاي جعلي تهيه كرده و آنها را مي‌فروخته است كه منجر به دريافت مبالغ مختلفي از سوي اين سرايدار شده است. (سايت آتي نيوز- 14/10/89)
اختلاس سه‌ميلياردي از هدفمند كردن يارانه‌ها
اختلاس‌كنندگان البته سري هم به موضوع هدفمند كردن يارانه‌ها زده‌اند و اين طرح بزرگ دولت را نيز بي‌نصيب نگذاشته‌اند. قضيه به اين صورت بوده كه سه نفر با وارد كردن اطلاعات كاملا جعلي، تعدادي از خانوارهاي خودساخته، اقدام به اختلاس كرده‌اند. گفته مي‌شود اين افراد از اين طريق حدود 300‌ميليون تومان پول به جيب زده بودند. (خبر آنلاين- 20/10/89)
1500‌ميليارد ريال اختلاس در يك تعاوني مسكن
در اين پرونده مديرعامل و اعضاي هيات مديره وقت شركت تعاوني مسكن كارگران برق تهران به عنوان متهمان اصلي پرونده تحت پيگرد قانوني قرار دارند. تاكنون در حسابرسي‌هاي به عمل آمده نيز مشخص شده، آنها براي اجراي پروژه‌هاي شهرك آبعلي، شهرك نور رودهن، مجموعه 567 واحدي مالك اشتر بزرگراه‌آهنگ، مجموعه 66 واحدي پونك، شهرك حكيميه تهرانپارس، مجموعه صد واحدي محله جشنواره در تهرانپارس، برج تجاري مسكوني زيتون در خيابان آزادي، مجموعه هشتگرد و خريد زمين شش‌هزار متري كامرانيه ـ كه عمدتا برخلاف اساسنامه شركت تعاوني و بدون اجازه مجمع صورت گرفته - بيش از 150‌ميليارد تومان اختلاس و كلاهبرداري كرده‌اند! (روزنامه ايران- 19/10/89)
بازداشت شهردار سابق به اتهام اختلاس
شهردار سابق منطقه سه تهران (كه مدت بسيار كوتاهي نيز در اين سمت بود) سال گذشته به اتهام اختلاس بازداشت شد و رسيدگي به اتهام اين فرد در مراجع قضايي در حال پيگيري است. او در روزهاي ابتدايي آبان سال گذشته حكم فعاليت دريافت كرده بود و هنوز يك ماه از انتصابش در اين سمت نگذشته بود كه اين فرد بركنار و سپس دستگير شد. وي پيش از آن معاون عمراني اسبق استانداري تهران بود. (عصر ايران- 12/10/89)
اختلاس هزارميلياردي در مسكن مهر
مسكن مهر هم با بحث اختلاس ناآشنا نبوده است. در جريان رسيدگي به پرونده مسكن مهر در استان قزوين اختلاس يك‌صد ميليارد توماني افشا شد. اگرچه به گفته يكي از مسوولان قضايي اين استان در شوراي مسوولان قضايي استان قزوين در جريان رسيدگي به پرونده مسكن مهر اقدامات لازم انجام شد تا جلو اين اختلاس گرفته شود. (روزنامه وطن امروز- 13/9/89)
اختلاس هزار‌ميلياردي يك مدير دولتي
رسانه‌هاي خبري سال گذشته از اختلاس هزار‌ميلياردي مديرعامل مجتمع پتروشيمي ايلام كه نزديك پنج‌سال است مسووليت اين مجتمع را عهده‌دار است، خبر دادند. او به همين اتهام نيز روانه زندان شده است. يكي از نمايندگان استان ايلام با تاييد اين مساله تصريح كرده بود: متاسفانه چنين مساله‌اي رخ داده است و آقاي (د. ف) مدير عامل پتروشيمي ايلام به اتهام اختلاس در بازداشت به‌سر مي‌برد. (ايسنا- 11/9/89)
اختلاس ميلياردي اين بار در بابلسر
كارشناسان پليس آگاهي شهرستان بابلسر در استان مازندران، كارمند متهم به اختلاس ۳۶۰‌ميليون توماني يك موسسه اعتباري را شناسايي و دستگير كردند تا استان مازندران هم از جمله استان‌هايي شود كه دست اختلاس‌گران در سيستم پولي آن بازتر از ديگر استان‌ها باشد. (خبرآنلاين- 29/8/89)
اختلاس 35‌ميلياردي در ايران خودرو
اختلاس‌گران از شركت ايران خودرو كه 350 ماشين را فروخته بودند و 35‌ميليارد ريال به جيب زده بودند، اين بار در فرودگاه مهرآباد دستگير شدند. ايران خودرو و اساسا شركت‌هاي خودرو‌سازي به علت گردش نقدينگي بالا و سيستم پيچيده فروش و مالي معمولا از جمله سهل‌ترين مسيرها براي سوءاستفاده‌كنندگان است تا راحت‌تر جيب مبارك را پر كنند و به اختلاس‌هاي ميلياردي بپردازند. البته اين پرونده اوايل ارديبهشت‌ماه تشكيل شده بود و در نهايت، آبان ماه متهمان دستگير شدند. (سايت پليس- 25/8/89)
400‌ميليارد اختلاس در هشت پرونده اختلاس كرماني‌ها
اوايل نيمه دوم سال گذشته دادستان كرمان هم به يك‌باره از پيگيري هشت پرونده اختلاس و تخلف مالي ظرف 14‌ماه گذشته در دستگاه‌هاي دولتي استان خبر داد. در خبر آمده بود: اختلاس 36‌ميليارد توماني در يكي از شعب بانك كشاورزي كرمان دو متهم دستگير شده‌اند. او اختلاس دو ‌ميليارد و صد‌ميليون توماني در بانك ملت ارزوييه را از ديگر موارد اختلاس در استان عنوان كرده و يادآورشده بود: سوءاستفاده 940‌ميليون توماني دو نفر از كاركنان شهرداري در اجراي طرح كمربندي شرقي كرمان اختلاس 800‌ميليون توماني چهار نفر در اجراي پروژه‌هاي ميراث فرهنگي كه منجر به دستگيري متهمان و استرداد كل مبلغ اختلاس شده به بيت‌المال شد. اختلاس 320‌ميليون توماني برخي كاركنان رده مياني شركت آب و فاضلاب استان كه اين شركت تخلف را گزارش كرده بود، اختلاس و تصرف غيرقانوني در شوراي اسلامي بخش مركزي كرمان به مبلغ 206‌ميليون تومان كه منجر به دستگيري سه نفر و استرداد كل مبلغ به بيت‌المال شد، اختلاس 300‌ميليون توماني در بانك كشاورزي گلباف دستگيري يك متهم و استرداد بخش عمده اين مبلغ را در پی داشت و سوءاستفاده مالي بيش از صد ميليون توماني در شركت زغال‌سنگ كرمان از جمله اختلاس‌هاي صورت‌گرفته در دستگاه‌هاي اجرايي استان ظرف 14‌ماه گذشته است. (ايرنا- 9/7/89)
اختلاس 40‌ميلياردريالي در بابل
شهريور 89- اختلاس صندوق قرض‌الحسنه كشاورزان بابل، مردم را به خيابان‌ها کشاند. اين تجمع اعتراض‌آميز مردم به دليل اختلاس 40‌ميليارد ريالي صندوق قرض‌الحسنه فوق بود. گفتني است در گذشته نيز صندوق قرض‌الحسنه مهدي موعود(عج) بابل نيز مبلغ 380‌ميليارد ريال به 28‌هزار سپرده‌گذار بدهكار بود كه مشكل با صبر و تحمل و همكاري خود مردم حل شد. (سايت شمال نيوز- 11/2/89)
اختلاس چهار‌ميلياردي كارمند متخلف يكي از بانك‌ها
تير 89- دوباره بانك‌ها حرف اول در اختلاس را مي‌زنند. اين بار حسابدار يكي از بانك‌ها كه با اقدامات متقلبانه خود بيش از چهار‌ميليارد ريال اختلاس كرده بود، شناسايي و دستگير شد. البته استان مازندران مامن اصلي اين فرد كلاهبردار بود. (ايسنا- 13/4/89)
اختلاس 30‌ميلياردي يك كارمند مخابرات

خرداد 89- اختلاس اين بار به مخابرات رسيد. مديرعامل مخابرات مازندران اوايل سال گذشته از اختلاس سه‌ميليارد توماني در يكي از واحدهاي اين شركت خبر داد. اين سوءاستفاده در يكي از واحدهاي حقوق كاركنان انجام شد و فرد متخلف مبالغي را كه در اختيار وي قرار مي‌گرفت، به حساب خود واريز مي‌كرد. فرد متخلف در بازجويي‌هاي اوليه به اختلاس اعتراف كرده و يك‌ميليارد و 500‌ميليون تومان را هم پس داده است. (واحد مركزي خبر-

پولشويي:

پول‌شویی اکنون نه‌تنها از لحاظ اقتصادی، بلکه از منظر سیاسی و حقوقی نیز اهمیت غیر‌قابل‌انکاری یافته است. هر‌ساله حدود 500 میلیارد تا 5/1 تریلیون دلار درآمد ناشی از خرید‌و‌فروش مواد‌مخدر وسایر جرایم ساماندهی شده به انحای مختلف به داراییهای قانونی تبدیل می‌شود. هزینه بسیاری از فعالیتهای تروریستی نیز از طریق این‌گونه فعالیتهای غیر‌قانونی تأمین می‌شود. نظام حقوقی ایران، تاکنون فاقد قوانین لازم برای مبارزه با پول‌شویی و تبدیل درآمدهای حاصل از فعالیتهای غیر‌قانونی به داراییهای حقیقی بوده است، اکنون لایحه مبارزه با پول‌‌شویی تقدیم هیأت‌وزیران شده و امید می‌رود با تصویب و اجرای آن، گام مهمی برای کنترل فعالیتهای غیر‌‌قانونی برداشته شود.
طبق گزارش سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) ایران از بین 100 کشور جهان در ردیف هشتاد‌و‌ششم مبارزه با مفاسد اقتصادی قرار دارد و در این میان کشور دانمارک رتبه اول را داراست. از این گزارش این‌گونه برداشت می‌شود که ایران برای دستیابی مؤثر به یک اقتصاد سالم نیاز به قوانین بازدارنده علیه مفاسد اقتصادی دارد که لایحه مبارزه با پول‌شویی می‌تواند یکی از مهمترین عوامل بازدارنده این نوع مفاسد باشد.
برخی اعتقاد دارند کشورهای در‌حال‌توسعه، از‌جمله ایران به دلیل کمبود منابع مالی می‌توانند بستر مناسبی برای عملیات پول‌شویی باشند که در‌نهایت اقتصاد کشور هم می‌تواند از منافع آن بهره‌مند شود، ولی آنهایی که به عمق فاجعه پول‌شویی پی‌برده‌اند اعتقاد دارند که پول کثیف، بنابر ماهیت خود پدیده‌ای سیال و بی‌ثبات است که به بخشهای سایه‌ای و زیر‌زمینی اقتصاد نفوذ می‌کند. از‌این‌رو پول سیاه نه‌تنها نمی‌تواند تأمین‌کننده منابع مالی توسعه باشد، بلکه مختل‌کننده سیاستهای توسعه و موجد بی‌ثباتی و ناپایداری در اوضاع اقتصادی است.
حال با توجه به بعد بین‌المللی موضوع مبارزه با پول‌شویی و لزوم کار کارشناسی و منطبق‌کردن قوانین با منشأهای پیدایش پولهای کثیف، هر کشور می‌باید قوانینی را وضع کند که منشأهای فعال تولید پول کثیف را کور کند.
طبق گزارش سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، ایران از بین 100 کشور جهان در ردیف هشتاد‌وششم مبارزه با مفاسد اقتصادی قرار دارد.
در ایران هم در سیاستهای مصوب طرح ساماندهی اقتصاد آمده است که بانکهای ایرانی در مورد حواله ارزی از خارج از کشور، کنترلهای مربوط به صحت و سلامت منبع حواله‌کننده و جلوگیری از ورود پول سیاه را اعمال کنند.
با توجه به این مقدمه می‌‌توان گفت که اندیشة مبارزه با پول‌شویی از زمان ارائه طرح ساماندهی اقتصادی مطرح‌ شده بود تا به امروز که لایحه آن در هیأت‌دولت در دست بررسی است،‌ ادامه دارد.
یکی از موضوعهایی که در‌خصوص پول‌شویی در کشورهای مختلف جهان با توجه به نوع استعداد آنها در این زمینه باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد، این است که در چه کشوری،‌ چه نوع فعالیتی مستعد پول‌شویی است؟ می‌‌توان گفت که هر کشور با توجه به موقعیت جغرافیایی و جهانی خود می‌‌توانند منشأ تولید پولهای کثیف باشد. به طور مثال در ایران درآمدهای حاصل از نقل‌و‌انتقال مواد‌مخدر، نقل‌و‌انتقال عتیقه‌جات و در کشورهای آسیانه‌میانه قاچاق انسان و ... همه و همه منشأ پولهای کثیف هستند.
کارشناسان اقتصادی کشور در مورد لایحه مبارزه با پول‌شویی اختلاف‌نظرهایی دارند، به‌طوری‌که برخی از آنها اعتقاد دارند مبارزه با پول‌شویی در ایران نمی‌تواند اهداف جامعه بین‌المللی را تحقق بخشد، چون از آنجا که یکی از دلایل مبارزه با پول‌شویی مسدود‌کردن منابع مالی تروریستها است، ولی با توجه به شناخت مؤلفه‌های سیاسی، مفهوم تروریسم از دیدگاه کشوری همچون ایران با مفهوم تروریسم از دیدگاه غرب کاملاً متفاوت است و شاید ایجاد این نوع قانون نتواند ایران را در جرگه کشورهای مبارزه با پولهای کثیف قرار دهد.
نگاه اعتقادی دیگر آن است که در قوانین پولی و بانکی کشور موضوع مبارزه با پولهای کثیف دیده نشده است و سیستم بانکی کشور آمادگی مبارزه با این وجوه را ندارد.
این در‌ حالی است که موافقان این موضوع اعتقاد دارند قبول یا رد اندیشه مبارزه با پول‌شویی در حوزه اختیارات کشور نیست و مقتضیات زمان و شرایط سیاسی و اقتصادی جهان کشور ما را نیز همچون دیگر کشورها وادار می‌کند که هر‌چه سریعتر قوانین مبارزه با پول‌شویی را تدوین کنیم.
هدف لایحه مبارزه با پول‌شویی، خشکاندن ریشه‌ها و ظواهر مفاسد اقتصادی
دکتر سعید شیر‌کوند، معاون اقتصادی وزیر امور اقتصادی و دارایی، در‌خصوص این پدیده می‌گوید: لایحه مبارزه با پول‌شویی یکی از حلقه‌‌های مکمل زنجیره مبارزه با مفساد اقتصادی است.
دکتر شیرکوند: تدوین قانون مبارزه با پول‌شویی موجب یک الزام برای سیستم بانکی کشور خواهد شد که با سرعت بیشتری خود را به یک سیستم جدید و پیشرفته مجهز کند.
محمد‌حسین ادیب: پول‌شویی در کشورهایی مطرح می‌شود که در حال گذار به اقتصاد سوسیالیستی بودند و طرح آن در چنین زمانی در ایران بهت‌آور است.
او می‌گوید: هر کشوری با مفاسد اقتصادی در روشهای مختلفی مواجه است که دولتها برای مبارزه با آن می‌کوشند قوانین متناسب با آن ابزارها و روشها را تدوین و در‌نهایت به اجرا بگذارند.
وی که یکی از طراحان اصلی این لایحه است، می‌گوید: اگر در کشور ما مفاسد اقتصادی را مورد بررسی قرار دهیم روشن می‌شود که در ایجاد این مفاسد، از ابزارها و روشهای گوناگونی استفاده می‌شود. به همین منظور می‌باید برای مقابله با هر‌یک از آنها قانون مربوطه تدوین و به اجرا گذاشته شود. مثل فسادهای اقتصادی همچون، ارتشاء، قاچاق مواد‌مخدر، قاچاق کالا، قاچاق ارز و اخذ پورسانت از معاملات دولتی که در کشور ما رایج هستند.
وی که عضو هیأت علمی دانشگاه تهران نیز است، ادامه می‌دهد: دولتها می‌‌کوشند برای هر‌کدام از این‌‌گونه مصادیق قانون مناسب آن را تنظیم کنند.
او می‌گوید: وقتی فساد اقتصادی صورت می‌گیرد، مقدار هنگفتی پول کثیف به دست افراد فعال در موضوع فساد، می‌رسد. آنها برای آنکه منشأ فساد مالی پنهان بماند سعی در وارد‌کردن پولهای به‌ دست‌ آمده در جریان پولی کشور می‌کنند. به همین دلیل دولتها برای اینکه زنجیره مبارزه با مفساد اقتصادی را تکمیل کنند، مبارزه با پول‌شویی را به عنوان یک ضرورت و یک حلقه کامل‌کننده مبارزه با مفساد اقتصادی دنبال می‌کنند.
شیر‌کوند با اشاره به این‌که این حلقه در کشور ما مفقود شده و مورد توجه جدی مسئولان کشور قرار نگرفت بود، می‌گوید: سازمانهای بین‌المللی و نهادی پولی دنیا، نبود قانون مبارزه با پول‌شویی را در ایران به عنوان یکی از کاستیهای نظام اقتصادی کشور معرفی می‌کنند. به همین منظور برای رفع این نقیصه و تکمیل زنجیره مبارزه با مفاسد اقتصادی پیش‌نویس این لایحه تکمیل و به دولت ارایه شد.
وی در انتقاد از کسانی که می‌گویند به سبب نبود سیستم بانکی جدید تصویب این لایحه مؤثر نیست، می‌گوید: برای رسیدن به اهداف بلند یک اقتصاد سالم، یک زنجیره مورد‌نیاز است و این زنجیره هم خود به یک‌سری حلقه نیازمند است. نفس شکل‌گیری این قانون موجب یک الزام برای سیستم بانکی کشور خواهد شد که با سرعت بیشتری خود را به یک سیستم جدید و پیشرفته مجهز کند.
وی اعتقاد داردکه کشور ما حتی اگر یک سیستم بانکی مجهز و پیشرفته نداشته باشد، برای مبارزه با پول‌شویی که پیامد مفاسد اقتصادی است، باید قانون مدونی وضع کند.
شیر‌کوند در مورد عقیدة‌ کسانی که می‌گویند قانون پول‌شویی موجب فرار سرمایه می‌شود، می‌گوید: تدوین قانون اولین گامی است که ما بر‌می‌داریم. حال اگر گامهای بعدی را به صورت کارشناسانه و منطقی برداریم و سیستمی را طراحی کنیم که با کمترین هزینه، بیشترین عواید را داشته باشد، بعید می‌دانم اجرای این قانون به ضد خودش تبدیل شود.
این مسئول اقتصادی همچنین تدوین این لایحه را بسته به اراده و اختیار مسئولان کشور می‌داند و می‌گوید: بحث مبارزه با پول‌شویی مدت یک‌سال است که در هیأت‌دولت مطرح شده است و حدود شش بار برای این لایحه پیش‌نویس تهیه شده و بعضاً مفاد آن تغییر کرده است.
دکتر محمد‌باقر نوبخت: از آنجایی که پول‌شویی نوعی پاک‌کردن آثار جرم است. ولی در هیچ‌یک از قوانین ایران پول‌شویی جرم محسوب نمی‌شود.
دکتر خوش‌چهره: از‌آنجایی‌که باندهای مافیایی سیطره خود را در اقتصاد جهان تثبیت کرده‌اند، آیا به نظر نمی‌رسد مبارزه با این نوع فعالیت یک نوع شوخی سیاسی باشد.
مبارزه با پول‌شویی چیزی جز فقیر‌کردن بیشتر کشور نیست
محمد‌حسین ادیب، کارشناس اقتصادی از اصفهان در این زمینه می‌گوید: انباشت سرمایه در ایران به قدری ضعیف است که شست‌و‌شوی آن تنها ایران را به بنگلادش تبدیل می‌کند.
وی می‌گوید: ارزش سهام 1000 شرکت عضو بورس بین‌الملل 10500 میلیارد دلار است،‌ یعنی به طور متوسط ارزش سهام هر کارخانه و شرکت عضو بورس تهران حدود 9 میلیارد دلار است. به‌عبارت‌دیگر با 9 میلیارد دلار،‌ ایران تنها می‌توانست یک کارخانه در سطح بین‌المللی احداث کند، در‌حالی‌که 350 شرکت عضو بورس تهران هستند.
او می‌افزاید: آن هنگام که همه بضاعت کشور در عرصه صنعت، استعداد ایجاد یک کارخانه را دارد، پول‌شویی چیزی جز فقیرتر‌کردن بیشتر کشور نیست.
ادیب همچنین در‌خصوص وضع سیستم بانکی کشور می‌گوید: ارزش سرمایه 56 بانک بزرگ جهانی 21000 میلیارد دلار است. در‌حالی‌که کل ارزش سرمایه‌ بانکهای دولتی ایران 35 هزار میلیارد تومان و یا حدود 44 میلیارد دلار است. مقایسه 44 میلیارد دلار ارزش سرمایه بانکهای ایران با 21000 میلیارد دلار سرمایه بانکهای بزرگ بین‌المللی نشان می‌دهد که نظام پولی ایران نیز بسیار ضعیف است.
وی معتقد است: در چنین شرایطی لایحه‌ »پول‌شویی»- یعنی جدا‌کردن پولهای کثیف از پولهای زلال و سالم- از انباشت سرمایه چیزی باقی نخواهد گذاشت.
ادیب می‌گوید: پول‌شویی در کشورهایی مطرح می‌شد که در حال گذار به اقتصاد سوسیالیستی وارد بخشهای تولیدی و صنعتی نشود.
او در پایان اظهار داشت: ظاهراً عده‌ای می‌خواهند با طرح این شعارها ایران را به یک سوپرمارکت بزرگ تبدیل کنند به این بیان که صنعت را از بدنه کشور جدا نمایند.
ایران یکی از مستعدترین کشورها برای عملیات پول‌‌شویی است
دکتر محمد باقر نوبخت، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی در گفت‌و‌‌گو با خبرنگار ما در این زمینه گفت: از‌آنجایی‌که پول‌شویی نوعی پاک‌کردن آثار جرم است، ولی در هیچ‌یک از قوانین ایران پول‌شویی جرم محسوب نمی‌شود.
نوبخت با اشاره به این‌که تدوین پیش‌نویس لایحه قانون جامع بازار سرمایه در کمیسیون اقتصادی دولت در دست بررسی است، گفت: امیدواریم با تصویب آن در مجلس، مقابله با پول‌شویی به صورت قانون درآید.
این نماینده مجلس اعتقاد دارد: برای عضویت در سازمان جهانی تجارت و جلب‌اعتماد مجامع بین‌المللی، تصویب قانون مبارزه با پول‌شویی الزامی است.
وی می‌گوید: در لایحه پول‌شویی باید احراز هویت مشتریان بانکی مدنظر قرار گیرد و قانون مدونی در مورد مشتریان بانکی اعمال شود.
نوبخت ادامه داد: بانکهای ایران از هیچ‌کس سؤال نمی‌کنند که پولهای نامشروع از کجا نشأت می‌گیرد، در‌حالی‌که این کنترلها در سایر کشورها طبیعی است.
رئیس دفتر اقتصادی مرکز مطالعات وزارت‌ امور‌خارجه می‌گوید: در سطح جهانی منشورها و قوانینی برای مبارزه با پول‌شویی تدوین شده است. برای مثال براساس منشور اتحادیه اروپا که در سال 1991 تصویب شده، احراز هویت مشتریان در داد‌و‌ستدهای بیش از 15 یورو و نگهداری اسناد تا پنج سال و گزارش موارد مشکوک ضروری است.
وی در‌خصوص لزوم عضویت در معاهدات بین‌المللی مربوط به پول‌شویی می‌گوید: اگر عضو معاهدات مالی و پولی بین‌المللی شویم، مصونیت ما در مقابل پول‌شویی بیشتر می‌شود.
نوبخت در مورد خصوصیات کشورهایی که مستعد عملیات پول‌شویی هستند، می‌گوید: کشورهایی که دارای بازارهای غیر‌رسمی گسترده هستند و کنترل اقتصادی دولت در آنها ضعیف است و نظام اداری ناکارآمدی دارند و از سوی دیگر با کمبود منابع مالی روبه‌رو هستند و نظام مالی غیر‌شفاف و اقتصاد زیر‌زمینی گسترده‌ای دارند، مستعد‌ترین کشور برای عملیات پول‌شویی هستند.
وی افزود: همه این ویژگیها در اقتصاد ایران وجود دارد و بنا به اظهارات معاونت وزارت اقتصادی 50 درصد اقتصاد ایران غیر‌رسمی است.
نوبخت با اشاره به شکل‌گیری بانکداری خصوصی در کشور گفت: بانکهای خصوصی یک راه ضربه‌پذیر در بحث پول‌شویی هستند و بهترین جا برای پول‌شویی بورس اوراق بهادار است و کانون ویروسهای پول‌شویی، بازارهای بورس و سهام بی‌نام و خرید اوراق مشارکت هستند.
عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با اشاره به این‌که فرار مالیاتی و اختلال در روند سرمایه‌گذاری و تضعیف نهادهای مالی و در‌نهایت کاهش مشروعیت نظام سیاسی و بی‌ثباتی کشور از آثار مخرب پول‌شویی هستند، می‌گوید: از‌ آنجایی که پول‌شویی ماهیت فراملیتی دارد، باید بازارهای مالی جهان با هم همکاری داشته باشند و ساز‌وکارهای مناسب برای کنترل و داد‌و‌ستدهای مالی شبهه‌انگیز وجود داشته باشد و نهادهای مالی ناظر در صدور مجوز بانک خصوصی کنترل بیشتری داشته باشند.

5-15-تحريم اقتصادي

قدرت‌های دنیا با ادعای انگیزهٔ توقف در پیشرفت برنامه اتمی ایران تحریم‌هایی علیه ایران شکل دادند. به گفتهٔ کارشناسان این تحریم‌ها بر روی برنامه اتمی ایران تأثیرگذار نبوده‌است، بلکه تأثیرات منفی بر روی اقتصاد ایران گذاشته‌است.

این تحریم‌ها در زمینه‌های اقتصادی، علمی، سیاسی، فروش سلاح و مهمات می‌باشد. از جمله تاثیرگذارترین این تحریم‌ها می‌توان به تحریم صادرات نفت ایران و بانک مرکزی ایران اشاره کرد که اقتصاد تک‌محصولی ایران (نفت) و نقش بانک مرکزی ایران در وصول درآمد سهل حاصل از فروش نفت ایران به کشورهای جهان را هدف گرفته‌است. با توجه به تحریم هردو بخش نامبرده، اقتصاد ایران دچار مشکل جدی شده‌است. ایالات متحده پیش از سال ۲۰۰۷ مدت‌ها بود که صادرات دارو، مواد غذایی و محصولات کشاورزی به ایران را از لیست تحریم‌ها خارج کرده بود از این رو سیگار در فهرست تحریم‌ها قرار نداشتند. طی گزارشی در سال ۲۰۰۷ ایران سومین مصرف‌کننده سیگار آمریکایی در دنیا بوده است و سال ۲۰۰۵ اداره آمار آمریکا اعلام کرد که ۱۰۰ میلیون دلار از کالاهای صادراتی به ایران سیگار بوده است.آبان ۱۳۹۱ رامین مهمانپرست سخنگوی وزارت امور خارجه ایران از تحریم‌های دارویی وضع شده جدید علیه ایران صحبت کرد. بهمن ۱۳۹۲ عباس عراقچی معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه از لغو تحریم دارو و مواد غذایی خبر داد. برخی خبرگزاری‌های ایران مدعی شدند که تحریم دارو و مواد غذایی حدوداً از سال ۱۳۹۰ به بعد در حالی صورت گرفته است که سیگار تحریم نبوده است. این در حالی ست که وزارت خزانه‌داری ایالات متحده در آبان ۱۳۹۰ تحریم دارو، تجهیزات پزشکی و مواد غذایی برای انسان‌ها و حیوانات علیه ایران را از فهرست تحریم‌ها حذف کرده بود و دقیقاً تعین شده بود که مواد غذایی شامل سیگار، آدامس و مشروبات الکلی نمی‌شود بدین معنی که سیگار در فهرست تحریم‌ها بوده است اما تجهیزات پزشکی و مواد غذایی نبوده‌اند.

مقام‌های دولت آمریکا تحریم‌های اعمال شده علیه ایران را سخت‌ترین وفلج کننده‌ترین تحریم‌ها در طول تاریخ تمدن انسان نامیده‌اند.


6-فرهنگ و هنر

عوامل بنیادین شکل گرفتن فرهنگ ایران را می‌توان در امپراتوری پارسیان (هخامنشیان)، دوران شاهنشاهی ساسانیان سلطه اعراب، حملات مغول و دوران صفوی جستجو کرد. برای شناخت فرهنگ ایران باید به کشورهای مستقلی که در پیرامون ایران هستند نیز نگریست. افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و حتی ارمنستان و گرجستان و همچنین کردهای عراق و ترکیه و پاکستان همگی کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران را به ارث برده‌اند. حتی سرود ملی پاکستان به زبان پارسی است.
در مجموع می‌توان عناصر فرهنگ ایرانی را که فراتر از مرزهای سیاسی ایران است به اختصار چنین برشمرد: ۱- زبان پارسی و دیگر زبان‌های ایرانی ۲- جشن‌های ملی از جمله نوروز و شب یلدا و گاه‌شماری خورشیدی ۳- دین اسلام و به ویژه مذهب تشیع ۴- فلسفه ۵- دین‌ها و آیین‌های زرتشتی و مهرپرستی ۶- هنر ایرانی (ادبیات و شعر پارسی، معماری ایرانی و خوراک ایرانی) ۷- فرهنگ‌های محلی اقوام ایرانی ۸- مدرنیته


6-1-نوازندگي (موسيقي ,ساز,تنبک و...)


احسان عبدی‌پور (نوازنده سرنا)
احمدعلی راغب
فرهاد ارژنگی
شیرمحمد اسپندار
حسین‌خان اسماعیل‌زاده
امیر یگانه
ایرج ایقانی
داوود بهبودی
محمدجواد بهروزی
جعفر پورهاشمی
اردلان پایوار
امید حاجیلی
حسین حمیدی
علی‌رضا حسین‌خانی
ابوالحسن خوشرو
سیروان خسروی
محمد دنیوی
رضا روحانی
رضا مریدی دلفان
عبدالله سروراحمدی
بابک سعیدی
سلیمان روح‌افزا
محمود شاطریان
حسن شماعی‌زاده
سعید شنبه‌زاده
شهروز مولایی
علی صمدپور
محمد طغانیان دهکردی
عبدالقادر مراغه‌ای
عطاالله خرم
امیر عظیمی
شادمهر عقیلی
علی بیانی
فرج علیپور
حسین عمومی (استاد آواز)
فرهاد بشارتی (نوازنده)
فریده بهبود
قادر عبدالله‌زاده
گیتی وزیری‌تبار
موسی بلوچ
محب‌علی نایی
محمود مرآتی
محمد شیرخدایی
محمد ملاآقایی روزبهانی
مرتضی محجوبی
لئون میناسیان
پیمان ناصح‌پور
رسول نجفیان
روزبه نعمت‌اللهی
محسن نفر
حسن یوسف‌زمانی
مهدی یراحی
محسن یگانه

6-2-نگارگري(نقاشي,طراحي,مينياتورو...)

بحث دربارهٔ نقاشی قدیم ایرانی، غالباً هنر مینیاتور را به ذهنها می‌آورد. در واقع، مشهورترین و ارزنده‌ترین نمونه‌های هنر تصویری ایران را می‌توان بر صفحات نسخه‌های خطی و مرقعات ملاحظه کرد ما کاربرد واژهٔ نگارگری برای این گونه تصاویر را بر اصطلاح مینیاتور ترجیح می‌دهیم. هنر نگارگری ایرانی-اسلامی از سده چهاردهم/هشتم ه تا سده هفدهم/یازدهم شکوفایی نمایان داشت؛ ولی آثار تصویری به جای مانده از ادوار پیش از اسلام تا زمان حمله مغولان، و همچنین آثار دیوارنگاری، پرده نگاری، قلمدان نگاری و غیره در قرون متاخر نیز جلوه‌هایی دیگر-اما کمتر شناخته شده-از نقاشی ایرانی به شمار می‌آیند.
نقاشی یا نگارگری ایرانی که به اشتباه مینیاتور نیز خوانده می‌شود شامل آثاری از دوره‌های مختلف تاریخ اسلامی ایران است که بیشتر به صورت مصورسازی کتب ادبی (ورقه و گلشاه، کلیله و دمنه، سمک عیار، و...)، علمی و فنی (التریاق، الادویه المفرده، الاغانی، و...)، تاریخی (جامع التواریخ، و...)، و همچنین، برخی کتب مذهبی، همچون، خاوران نامه می‌باشد.


تحولات هنر تصویری در نقاشی ایرانی

چنین به نظر می‌رسد که تحولات هنر تصویری در ایران-به رغم گسستهای تاریخی، نفوذ فرهنگهای بیگانه، و آمیختگی سنتهای غیر متجانس -از پیوستگی و تداوم نسبی برخوردار بوده‌اند. البته این خط کمابیش پیوسته را بیشتر در استمرار روح فرهنگی و جوهر زیبایی شناسی می‌توان دید تا در همانندیهایی که ممکن است از لحاظ سبک و اسلوب در آثار مربوط به ادوار مختلف وجود داشته باشد. مثلاً، اگر سنگ نگاره‌های بسیار کهن غارهای میرملاس و همیان در لرستان را در کنار نقوش سفالینه‌های سیلک، مورد ملاحظه قرار دهیم، با تجانسی آشکار در روش کلی بازنمایی انسان و حیوان مواجه می‌شویم. نظیر چنین تجانسی را در مقایسه دیوار نگاره‌های کاخ چهلستون با پرده‌های رنگ روغنی مکتب پیکر نگاری درباری به نحو واضح تری تشخیص می‌دهیم. بدین قیاس، مثلاً نقشمایه اسب سوار در دیوارنگاری شهر دورا ارپوس، دیوارنگاری نیشابور، و نگارگری سده شانزدهم، وجوه اشتراک صوری و مضمونی دارند. آنچه این تصاویر مختلف از لحاظ سبک، مقیاس، و کارکرد را در ریشه به هم مربوط می‌کند، عدم رغبت هنرمند ایرانی به تقلید از طبیعت و تأکید او بر بیان مفاهیم ذهنی و نمادین است. از این رو، می‌توان چکیده نگاری، تزیین و انتزاع را خصلتهای عام نقاشی ایرانی دانست.
پیشینه

اولین آثاری که بتوان نام نقاشی بر آنها نهاد، در غار دوشه لرستان و با حدود هشت تا ده‌هزار سال قدمت به دست آمده، و در دوره تاریخی آنچه را که بتوان نقاشی نامید در دیوارنگاری‌های اشکانی و ساسانی می‌توان دید. با ورود اسلام به ایران، این کشور تا مدت‌ها به دست امویان و عباسیان اداره شد، و از آن پس، با روی کار آمدن سلسله‌های ایرانی سامانیان، غزنویان، و آل بویه استقلال از دست رفتهٔ ایرانیان تا حدودی به آنها بازگشت.

از این پس، زمینه برای احیای هنر و فرهنگ ایرانی فراهم شد و هنر ایرانی در خدمت اسلام درآمد. عمدهٔ آثار به دست آمده در این دوران شامل مصور سازی کتب می‌باشد و کمتر شامل نقاشی دیواری کاخ‌هاست.

همچنین، عنوان می‌شود که مسلمین در حین ترجمهٔ آثار یونانی و بیزانسی تصاویر این کتب را نیز کپی برداری کرده‌اند.

بر اساس اسناد سه دورهٔ متمایز ولی پیوسته برای تاریخ نقاشی قدیم ایرانی در نظر گرفته می‌شود:

دورهٔ سنت‌های کهن، فاصله از طبیعت‌گرایی یونان-رومی، و بازگشت به سنتهای پیشین را نشان می‌دهند.
دورهٔ شکوفایی نگارگری
دورهٔ تکوین شیوه‌های التقاطی

نقاشی ایرانی، تأثیرات خارجی

از اوایل سده هفدهم ارتباط سیاسی و مبادله تجاری وسیعی میان ایران و کشورهای دیگر -به خصوص کشورهای اروپای باختری-برقرار شد. در این زمان، شاه عباس اول شهر قدیم اصفهان را نوسازی کرده و آن را به پایتختی خود برگزیده بود. سفیران سیاسی، سیاحان، مبلغان مذهبی، بازرگانان و حتی هنرمندان و صنعتگران خارجی به این شهر روی آورده بودند. این جو بین‌المللی بر زندگی هنری اصفهان اثر گذاشت. چنان‌که برخی از نگارگران ایرانی به روش بازنمایی طبیعتگرایانه و نیز به موضوعهای نفاشی غربی جلب شدند. می‌توان فرهنگهای گورکانی هند، جامعه ارمنی، و اروپای باختری را در این گرایش مؤثر دانست، گرچه میزان و نوع تأثیرات مختلف بودند.
مکاتب

شیوه‌های نام گذاری مکاتب نگارگری ایرانی بر اساس مرکزیت امپراطوری حاکم بر کشور انجام شده است، یعنی هر جا که محل تمرکز قدرت و تجمع ثروت بوده و مقر حکومت کشور محسوب می‌گردیده است، هنرمندان از گوشه و کنار، به میل و رغبت یا به اکراه و اجبار، به آن جا می‌آمدند. این شیوه نامگذاری و تقسیم‌بندی مکاتب نگارگری ایرانی را محققان غربی رایج کرده‌اند که در پژوهش‌های ایرانی هم کم و بیش معمول شده است.

به منظور درک و توضیح بهتر تأثیر و تأثرات نگارگری ایرانی آن را در دوره‌های مختلف حکومتی سلسله‌های ایرانی و یا پایتخت‌های همین حکومت‌ها، همچون مکتب سلجوقی، عباسی، شیراز، تبریز، یا برای مثال، هرات دسته‌بندی می‌کنند.

نکته: باید توجه داشت که هم‌پوشانی‌ها در تاریخ‌هایی که در پس این بخش خواهد آمد، با توجه به پراکندگی حکومت‌ها و پایتخت‌های ایشان در قلمروی فرهنگ و هنر ایرانی و نه قلمروی سیاسی آن٫ قابل توجیه‌است.


6-3-بافندگي(فرش بافي,ريسندگي,پارچه و..)

بافندگی یا بافتنی گونه‌ای از صنایع دستی است که با بافتن نخ و تبدیل آن به پارچه انجام می‌شود. در این گونه نخ‌ها بصورت حلقه‌هایی در هم تنیده می‌شوند. بافتندگی هم از طریق دست و هم ماشینی انجام می‌شود و سبک‌ها و مدل‌های گوناگونی دارد. این تفاوت در گونه نخ‌ها و همچنین ضخامت میل بافندگی است.
پيدايش بافندگي

انسان براي پوشاندن خود از شاخه ي درختان ، برگ ها و علوفه استفاده مي كرد و با درگير كردن انها با يكديگر موفق به ساخت اوليه ي ساختمان اصلي منسوجات گرديد. تحول فوق ادامه يافت تا اينكه الياف حيواني، مانند پشم، مو، ابريشم و الياف گياهي مثل كنف و پنبه به طور وسيع مورد استفاده قرار گرفت. با پيدايش الياف مصنوعي ، پارچه هايي با ظرافت و ضخامت هاي متفاوت و با انعطاف پذيري بسيار بالا تهيه گرديده است.


پیشینهٔ بافندگی در ایران

کاوش‌ها و پژوهش‌های دانشمندان و پژوهشگران در صد سالهٔ اخیر نشان داده است که ایرانیان از پیشتازانی بوده‌اند که به کار بافندگی پارچه پرداخته‌اند. حتا ساکنین ایران باستان در دورهٔ دوم سنگ (یا به اصطلاح عصر حجر میانین) با فن پارچه‌بافی آشنا بوده‌اند. برای اثبات این واقعیت، بهترین گواه؛ سفال‌ها، نگین‌ها و مهره‌هایی‌اند که بیش از هشت هزار سال قبل از میلاد در ژرفای خاک‌های این مرز و بوم جا گرفته‌اند. پروفسور کارلتون کن که برای ادارهٔ کل باستان‌شناسی کار می‌کرد، ضمن کاوش‌هایی در سال‌های ۱۳۲۸ تا ۱۳۲۹ (۱۹۴۹ تا ۱۹۵۰) در غاری موسوم به غار کمربند در نزدیکی دریای کاسپین، پارچه‌هایی به دست آورد که ثابت می‌کند اقوام ایرانی از همان آغاز غارنشینی، پشم گوسفند و بز را به‌صورت پارچه می‌بافتند. آزمایش‌هایی که با کربن ۱۴ بر روی پارچه‌ها انجام گرفت، نشان داد که قدمتشان به ۶۵۰۰ سال قبل از میلاد می‌رسد.
لنگرها و دوک‌هایی که طی سی سال اخیر در حفاری‌های مختلف به‌دست آمده گواه وجود کارگاه‌های بافندگی در ایران کهن است. باستان‌شناسانی چون پروفسور گیرشمن و دکتر فیلیس اکرمن تایید می‌کنند که عمر این دوک‌ها و لنگرها، با نخستین آثار سکونت انسان در فلات ایران مطابقت کامل دارد. در دورهٔ تمدن شوش (۴۵۰۰ سال قبل از میلاد) فن پارچه‌بافی با توجه به ظرافت پارچه، راه کمال را طی کرده است؛ تیغهٔ مسینی که با سفال‌های عهد اول در شوش به‌دست آمده و اثر املاح مس بر روی پارچه‌ای که تیغه را در آن پیچیده بودند، گواه این مدعاست. هم‌اکنون قسمت‌هایی از این قطعه پارچه در موزه لوور موجود است.
از نوشته‌های گزنفون چنین برمی‌آید که، در دورهٔ مادها پارچه‌هایی زیباتر و بهتر از گذشته بافته می‌شده است. چنانکه کورش هخامنشی تحت‌تاثیر زیبایی و کمال لباس مادها قرار گرفت و نزدیکان خود را نیز برآن داشت تا مانند مادها لباس بپوشند.

نساجی ایران در دوره هخامنشی به‌ویژه در زمینهٔ بافت پارچه‌های ابریشمی، پشمی نرم و لطیف، مشهور بود و شاهان این دوره به داشتن لباس‌های زیبا و فاخر شهرت داشتند. یکی از دلایلی که برای نشان دادن پیشرفت صنعت پارچه‌بافی در زمان هخامنشیان ارائه می‌شود این است که اسکندر با آن همه تعصب یونانی‌گری، برحسب نوشته‌های هرودوت و پلوتارک از زمان ورود به ایران تا هنگام مرگش لباس‌های زربفت ایرانی بر تن می‌کرد. پلوتارک و دبودور همچنین نوشته‌اند که پارچه‌های زری که تار آن را از طلا و نقره می‌کشیدند و همچنین مخمل، پارچه‌های پشمی و پارچه‌های کتانی ایران در دورهٔ هخامنشیان بی اندازه مطلوب بود.

پس از انقراض دولت هخامنشی، مدت ۵ قرن از نظر بسیاری از صنایع و هنرها از جمله صنعت بافندگی پیشرفت چشمگیری پدید نیامد. این توقف صنعتی و هنری مولود دو عامل است. یکی نفوذ تمدن و سلیقه یونانی‌ها در دوره سلوکی‌ها که موجب امحای فرهنگ و تمدن ایران و توقف هرگونه پیشرفتی در فنون و صنایع خاص ایرانی شد. دوم روحیهٔ جنگجویی و جهانگیری پادشاهان اشکانی که هرچند افتخارات تاریخی بسیاری را سبب شد و در بعضی مواقع ناگزیر به جنگ بودند، با این همه پادشاهان این دوره را از پرداختن به این هنر، تشویق و تربیت صنعتگران و هنرمندان فارغ می‌کرد. از زمان اشکانیان یافته‌های فراوانی در دست نیست تنها اثری که از نساجی این دوره به‌دست آمده چند تکه پارچهٔ ابریشمی است که به‌همراه قطعه پارچه‌های بافته شده در چین، ضمن کشفیات ناحیهٔ لولان در منتهی‌الیه ایران خاوری امروز به دست آمده است.
به گفتهٔ اکثریت قریب به‌اتفاق پژوهشگران و مورخان، دورهٔ ساسانی یکی از درخشان‌ترین و گویاترین دوره‌ها از نظر بافندگی بوده است. مسعودی در کتاب مروج‌الذهب می‌نویسد: «نیمی از شوکت و عظمت این دوره را باید در توسعهٔ صنایع از جمله صنعت بافندگی جستجو کرد.» خوشبختانه بافته‌های این دوره به‌وفور در موزه‌ها و کلیساهای غربیان حفظ شده است. دکتر محمد حسن زکی در کتاب صنایع ایران بعد از اسلام درباره بافته‌های این دوره می‌گوید: «در این دوره، بافندگی ایران به اوج عظمت، ترقی و رونق خود رسید.»

در دورهٔ اسلامی به سبب درگیری عمومی ایرانیان با اعراب و چند پارگی حکومت‌ها در دوره‌های مختلف، صنعت بافندگی از درخشندگی و پیشرفت افتاده بود و در بسیاری از دوره‌ها صنعت پارچه‌بافی چنان سیر نزولی می‌پیمود که گمان نمی‌رفت دیگر هرگز شکوفا شود. مهاجمان هم دلِ خوشی از تمدن و فرهنگ ایرانی نداشتند، با این همه صنعت پارچه‌بافی با ایستادگی هرچه تمام‌تر، بار دیگر خود را نمایان ساخت. هنرمندان این پیشهٔ ظریف با وجود آنکه بسیاری از خلفا، با خوار شمردن آن و این‌که جولاهگی شغل پستی است درصدد نابودی آن برآمدند، چنان کردند که پارچه‌بافان در زمرهٔ نجیب‌ترین، با اعتبارترین و اصلی‌ترین شاغلان به‌حساب آمدند.

دروران سلاجقه را باید دوران شکوفایی دوبارهٔ هنر ایران دانست. از آن دوره حدود ۵۰ تکه پارچه باقی مانده‌است که اوج هنر در آنها دیده می‌شود. در این دوره پیچیده‌ترین و ظریف‌ترین نقشه‌ها بافته می‌شد. در این دوره بافت شطرنجی یک‌درمیان و دولا معمول‌تر بود و پارچه‌های دورو و اطلسی در کمال مهارت رایج بود.

پروفسور پوپ در کتاب شاهکارهای هنر ایران به شناسایی نابسامانی‌ها و عقب‌ماندگی‌های سال‌های استیلای مغول بر ایران در زمینه نساجی می‌پردازد. او معتقد است : «استیلای مغول با آنکه نخست در سفال‌سازی و فلزکاری تاثیر مهمی نداشت، طراحی پارچه را به‌کلی تغییر داد. نقش‌هایی که از پیش از اسلام رواج داشت به‌کلی متروک شد. ترکیب‌ها و تصاویر همه از رواج افتادند. رنگ روشن و حتی سفید که برای زمینه‌های طرح‌ها انتخاب می‌شد تا طرحو شکل را برجسته‌تر جلوه دهد دیگر به‌کار نرفت و به‌جای آن رنگ‌های تند و تیره برای زمینه معمول شد. حتی روش کار هم تغییر کرد. سبک پارچه‌ها کم‌وبیش یکنواخت بود و اصل و منشاء طرح‌های این دوره غالباً نامعلوم است. هجوم سبک چینی و مغولی که سرشار از خشونت بود در پارچه‌بافی مؤثر افتاد. در دوره تیموری پارچه‌بافان را از شهرهای مختلف جمع‌آوری، و به سمرقند اعزام کردند تا در آنجا مشغول کار گردند. بدیهی است آنچه در قالب دستور و سلیقه تیموریان به‌وجود آمد نمی‌توانست گامی به‌سوی پیشرفت باشد.»
به حقیقت باید گفت دوران صفویان، اوج شکوه و بلندی هنر و تمدن ایرانیان بوده‌است که پس از اسلام مانند آن دیده و شنیده نشده‌است. آنان دوباره نام ایران را در اندیشه‌ها زنده کردند. بر اثر حمایت بی‌دریغ شاهان صفوی از هنرمندان توفیق عظیمی در پارچه‌بافی به‌دست آمد. به‌راحتی می‌توان پذیرفت که هنرمندان این دوره خاصه در زمان شاه عباس کبیر بافته شده است در تمام تاریخ هنر نساجی جهان همتا ندارد.

با سقوط صفویان به دست افغانها، چراغ هنر ایران هم رو به خاموشی گرایید. افشاریه و زندیه و قاجاریان هم هیچ کاری برای نجات آن انجام ندادند. اگر دوره قاجاریه را یکی از بدترین و دردآورترین دوران در طول تاریخ ایران در زمینه صنعت نساجی و بافندگی پارچه‌های دستی و سنتی بدانیم، بجاست. از طرفی دوره قاجار مصادف است با نهضت همه جانبه کارخانه‌های پارچه‌بافی اروپا، همچنین پارچه‌های روسی که افراد سودجو با رضایت شاهان وقت بی‌رویه و ارزان وارد کشور می‌کردند و مانع برابری تولید کارگاه‌های دستی و سنتی با کارگاه‌های ماشینی می‌شد. صنعتگران و هنرمندان هم که نه حمایتی می‌شدند و نه بازاری برای فروش دست از کار کشیدند واین هنر چندین هزار ساله را به‌دست فراموشی سپردند.


6-4-ادبيات(شعر,کتاب و...)

ادبیّات فارسی یا ادبیات پارسی به ادبیاتی گفته می‌شود که به زبان فارسی نوشته شده باشد. ادبیات فارسی تاریخی هزار و صد ساله دارد. شعر فارسی و نثر فارسی دو گونه اصلی در ادب فارسی هستند. برخی کتابهای قدیمی در موضوعات غیرادبی مانند تاریخ، مناجات و علوم گوناگون نیز دارای ارزش ادبی هستند و با گذشت زمان در زمره آثار کلاسیک ادبیات فارسی قرار گرفته‌اند.

ادبیات فارسی ریشه در ادبیات باستانی ایران دارد که تحت تأثیر متون اوستایی در دوران ساسانی به زبان‌های پارسی میانه و پهلوی اشکانی پدید آمد. ادبیات فارسی نو نیز پس از اسلام و با الگوبرداری از ادبیات عربی در نظم و ریشه‌های دبیری و نویسندگی دوران ساسانی که ادبیات منثور عربی را ایجاد کرده بود در زمینه نثر متولد شد. ادبیات شفاهی فارسی نیز به همان سبک باستانی خود ادامه یافت.

ادبیات فارسی موضوعاتی مانند حماسه و روایات و اساطیر ایرانی و غیر ایرانی، مذهب و عرفان، روایت‌های عاشقانه، فلسفه و اخلاق و نظایر آن را در برمی‌گیرد. حسب موضوع مورد کاربرد در یک آفریده ادبی فارسی آن را در حیطه ادبیات حماسی، غنایی، تعلیمی یا نمایشی قرار می‌گیرد.

ادبیات فارسی چهره‌های بین‌المللی شناخته شده‌ای دارد که بیشتر آن‌ها شاعران سده‌های میانه هستند. از این میان می‌توان به رودکی، فردوسی، نظامی گنجه‌ای، خیام، سعدی، مولانا و حافظ اشاره کرد. گوته معتقد است ادبیات فارسی، یکی از چهار ارکان ادبیات بشر است
ادبیات در ایران پیش از اسلام به سروده‌های اوستا در حدود ۱۰۰۰ قبل از میلاد بازمی‌گردد. این سروده‌ها که بخشی از سنت شفاهی ایرانیان باستان بوده‌اند سینه به سینه منتقل شده و بعدها بخش‌های کتاب اوستا را در دوران ساسانی پدیدآوردند. اوزان باستانی شعر در ایران ضربی و هجایی بودند و به نظر می‌رسد این شیوه در زبان فارسی باستان نیز مورد استفاده بوده‌است. در دورهٔ اشکانیان ادبیات ایران تحت تأثیر نفوذ هلنیسم دچار دگرگونی شد. خنیاگران پارتی سرودهای محلّی را که تا پس از اسلام نام پهلوی نیز داشتند قرائت می‌کردند و این نوع شعر با آلات موسیقی توأم می‌شده‌است. با نفوذ فرهنگ مانوی در ممالک ایران و هنرگرایی آنان نوعی ادبیات شعرگونه مانوی به زبان‌های پارتی، پارسی میانه و سغدی در ایران پدید آمد. در آثار به دست آمده از واحهٔ تورفان در کشور چین آثار فارسی زیادی کشف شده که به این مقوله بازمی‌گردند. در دوران ساسانیان نگارش بهبود یافت و آثار فقهی و دینی و داستانی زیادی به نگارش درآمد که برخی مانند درخت آسوریک، یادگار زریران (هردو از دورهٔ اشکانی)، کارنامه اردشیر بابکان و ماتیکان یوشت فریان دارای جنبه‌های ادبی نیز بودند. با فروپاشی شاهنشاهی ساسانی بسیاری از این متون از میان رفت و برخی نیز توسط زرتشتیان نجات یافت و عمدتاً به هندوستان منتقل گردید که امروزه به ادبیات پهلوی شهرت دارند. خط مورد استفاده در دوران پیش از اسلام برای نگارش آثار ادبی خط پهلوی، خط مانوی و خط سغدی بوده‌است و برخی آثار هم به پازند نوشته شده و به دین دبیره بوده‌اند. گاهی بهرام گور شاه ساسانی را دارای قریحه شاعرانه توصیف کرده و ابیاتی را بدو منسوب ساخته‌اند؛ مانند:

منم آن شیر دمان
منم آن ببر یله
این منم بهرام گور
منم شیر شنبله

تاریخ ادبیات کلاسیک ایران

ادبیات کلاسیک فارسی در دوران اولیه اسلام در ایران که تحت حاکمیت عرب‌های اموی و حکمرانان محلی آنان بود به صورت شفاهی آغاز به کار کرد. در این دوران نشانه‌هایی از علاقهٔ مردم به شعر کهن در برخی متون ثبت شده‌است که ترانهٔ کودکان بلخ و بصره نمونه‌هایی از آن است. به هرحال تحت تأثیر صنعت شعری عرب، گونه‌ای جدید از ادبیات در ایران پدید آمد که بیشتر مبتنی بر شعر بود. این شعر قالبی، گاهی در قالب‌های بومی عرب و گاهی در قالب‌های ابداعی ایرانی سروده می‌شد.

در زمان بغتسما (۲۰۵–۲۵۹ ه. ق) شاعری به نام حنظله بادغیسی (ف. ۲۲۰) ظهور کرد. در عهد بغتسما محمد بن وصیف و فیروز مشرقی و ابوسلیک گرگانی به سرودن شعر پرداختند. پس از آن در دورهٔ حاکمیت عباسیان و فرمان یافتن عمال ایران عباسیان برای حکم راندن بر بخش‌هایی از سرزمین‌های ایران زبان فارسی دارای گونه‌هایی از شعر شد که عمدتاً قطعه‌های دوبیتی بود. در دوره‌های بعدی این آثار با روی کار آمدن سامانیان گسترش یافت. با این‌حال نویسندهٔ کتاب تاریخ سیستان آغاز ادبیات فارسی رسمی را به دورهٔ صفاریان و شاعرانی مانند محمد وصیف سگزی و بسام کرد می‌رساند.


6-5-(خوشنويسي)خط

خوشنویسی ایرانی بخشی از خوشنویسی اسلامی است که در ایران و سرزمین‌های وابسته یا تحت نفوذ او همچون کشورهای آسیای میانه، افغانستان و شبه قاره هند به تدریج حول محور فرهنگ ایرانی شکل گرفت.

در حالی که عمدهٔ تبدیل نگارش معمولی کلمات به خوشنویسی هنرمندانه در جهان اسلام، به‌عهده ایرانیان بوده‌است، رفته رفته ایرانیان سبک و شیوه‌هایی مختص به خود را در خوشنویسی ابداع کردند. هرچند این شیوه‌ها و قلم‌های ابداعی در سایر کشورهای اسلامی هم طرفدارانی دارد اما بیشتر مربوط به ایران و کشورهای تحت نفوذ آن همچون کشورهای آسیای میانه، افغانستان، پاکستان و هند می‌باشد.


شکل‌گیری

در ایران پس از فتح اسلام، خطّاطی به شیوهٔ نسخ وجود داشت. در پرتو حمایت ابوبکر بن سعد زنگی در فارس، ده‌ها نسخه قرآن خطی به وجود آمد. در زمان حکومت ایلخانیان، به دلیل نفوذ هنر چین و سلطه مغول‌ها، اوراق مُذهّب کتاب‌ها، نخستین بار با نقش‌های تزیینی زینت یافت. در زمان حکومت تیموریان در ایران، خط و خوشنویسی اهمیتی ویژه یافت. میرعلی تبریزی خط نستعلیق را که از ترکیب خط نسخ و تعلیق به‌تدریج ایجاد شده بود را قوام بخشید. از شاهزاده بایسنقر میرزا به‌عنوان مشهورترین خطاط قرآن در این دوره یاد می‌شود.

آنچه که به‌عنوان شیوه‌ها یا قلم‌های خوشنویسی ایرانی شناخته می‌شود بیشتر برای نوشتن متون غیر مذهبی نظیر دیوان اشعار، قطعات ظریف هنری و یا برای مراسلات و مکاتبات اداری ابداع شده و به‌کار رفته‌است. این در حالی است که خط نزد اعراب و ترکان عثمانی بیشتر جنبه دینی و قدسی داشته‌است. هرچند آنان نیز برای امور منشی‌گری و غیرمذهبی قلم‌هایی را بیشتر به‌کار می‌برند، اما اوج هنرنمایی آنان - بر خلاف خوشنویسان ایرانی- در خط ثلث و نسخ و کتابت قرآن و احادیث قابل رویت است.

در ایران نیز برای امور مذهبی مانند کتابت قرآن یا احادیث و روایات و همچنین کتیبه‌نویسی مساجد و مدارس مذهبی بیشتر از خطوط ثلث و نسخ بهره می‌گرفتند که نزد اعراب رواج بیشتری دارد. هرچند ایرانیان در این قلم‌ها نیز شیوه‌هایی مجزا و مختص به خود آفریده‌اند.
خط تعلیق


خط تعلیق را می‌توان نخستین خط ایرانی دانست. خط تعلیق که ترسل نیز نامیده می‌شد از اوایل سده هفتم پا به عرصه گذاشت و حدود یکصد سال دوام داشت. و بعد رفته رفته از رواج آن کاسته شد و رونق سابق را از دست داد. تعلیق از ترکیب خطوط نسخ و رقاع به وجود آمد و کسی که این خط را قانونمند کرد خواجه تاج سلمانی بود. که بعدها به وسیله خواجه عبدالحی منشی استرآبادی به‌آن قواعد و اصول بیشتری بخشیده شد. تعلیق که بیشتر به عنوان خط تحریر برای نوشتن نامه‌ها و فرمان‌های حکومتی بکار می‌رفته، دارای دوایر زیاد، حروف مدور و قابلیت بسیاری در ارائهٔ ترکیب‌های متنوع و کمپوزیسیون‌های گوناگون دارد. به همین دلیل بیشتر در بین کسانی رواج داشته که از نظر سواد و میزان آشنایی با خط در سطح بالایی باشند. در زمانهٔ بی‌حوصلهٔ ما نمی‌تواند از نظر خوانایی گسترهٔ کاربری همگانی پیدا کند. از این رو این خط به تدریج کاربرد خود را از دست داد.
خط نستعلیق


پس از خط تعلیق که نخستین خط شکل گرفته ایرانی بود نستعلیق شکل گرفت که افتخار هنر ایرانی است. در میان خطوط ایرانی و عربی، خط نستعلیق به‌گواه آثار آفریده شده به‌عنوان زیباترین خط و برتر از خطوط اسلامی شناخته شده و آن را «عروس خطوط اسلامی» نامیده‌اند.
از ترکیب و ادغام دو خط نسخ و تعلیق به‌تدریج خط جدیدی پدید آمد که نسختعلیق نام گرفت و در اثر کثرت استعمال این نام به نستعلیق تغییر پیدا کرد. در سده هشتم هجری قمری میرعلی تبریزی (درگذشت: ۸۵۰ هجری قمری) این خط را قانون‌مند کرد و در حد رقابت با خطوط ششگانه قدیمی مطرح نمود. این خط بسیار مورد اقبال واقع شد و موجب تحول عظیمی در هنر خوشنویسی گردید. نستعلیق حدود یک دانگ سطح و مابقی آن دور است. (یک ششم حرکت‌های مستقیم و پنج ششم حرکت‌های مدور دارد.)

پس از میرعلی تبریزی پسرش میرعبدالله و بعد از او میرزا جعفر تبریزی و اظهر تبریزی در تکامل خط نستعلیق کوشش‌ها کردند تا نوبت به سلطانعلی مشهدی رسید که خدمات شایانی به این هنر اصیل نمود.
اساتید زیادی پس از سلطانعلی مشهدی در رشد نستعلیق مؤثر بودند. همانند میرعلی هروی و پس از حدود یک سده، خوشنویس نامی و بزرگ، میرعماد حسنی (۱۰۲۴ هجری قمری). او که معاصر شاه عباس صفوی بود با نبوغ خود تغییرات و سبکی در خط نستعلیق بوجود آورد که هنوز پس از گذشت قریب ۴۰۰ سال مورد استفاده و الهام بخش خوشنویسان است. او پایه خط را به جائی رساند که برخی معتقدند از زمان پیدایش خط نستعلیق تا کنون هنرمندان خوشنویس را یارای برابری با او نبوده‌است. همزمان با میرعماد هنرمند بزرگ دیگری به‌نام علیرضا عباسی می‌زیست که رقیبی برای او به‌شمار می‌رفت. علیرضا عباسی علاوه بر خط نستعلیق خفی و جلی، در خط ثلث نیز استاد بود بطوری که قالب کتیبه‌های مساجد و بناهای تاریخی اصفهان به خط ثلث و یا به سرپرستی او انجام شده‌است.
خط نستعلیق علاوه بر خوشنویسانی که در حیطه ایران کنونی می‌زیستند، در خراسان بزرگ و کشورهای آسیای میانه، افغانستان و به‌ویژه خوشنویسان دربار گورکانیان هند (که تعلق خاطر ویژه‌ای به فرهنگ ایرانی داشتند) رشد و پیشرفت قابل توجهی کرد. بطور کلی سده‌های نهم تا یازدهم هجری را می‌توان سده‌های درخشان در هنر خوشنویسی دانست.
خط شکسته‌نستعلیق

در اواسط سده یازدهم هجری سومین خط خالص ایرانی، یعنی شکسته‌نستعلیق شکل گرفت. مرتضی قلی خان شاملو حاکم هرات از جمله کسانی بود که در پدید آمدن و استواری این خط جدید مؤثر بود. علت پیدایش آن‌را می‌توان نیاز به‌تندنویسی و راحت‌نویسی در امور منشی‌گری و البته بیش از آن، ذوق و خلاقیت هنری ایرانی دانست. همانطوری که پس از پیدایش خط تعلیق، ایرانیان به‌خاطر سرعت در کتابت، شکسته تعلیق آن‌را نیز بوجود آوردند. از آن‌جایی که نوشتن خط زیبای نستعلیق مستلزم صرف وقت و دقت زیاد است، خط شکسته‌نستعلیق از ترکیب خط محجور تعلیق با خط ظریف نستعلیق شکل گرفت تا سرعت و زیبایی را همزمان داشته باشد.

خط شکسته نستعلیق به‌دست میرزا شفیعا هراتی کامل‌تر شد و درویش عبدالمجید طالقانی قواعد جدیدی برای آن وضع نمود و آن‌را به اوج رساند. درویش عبدالمجید شکسته نستعلیق را به جایی رساند که میرعماد در نستعلیق انجام داده بود. پس از او بسیاری در این راه قدم گذاشتند اما به‌نظر می‌رسد هیچکس نتوانسته این قله را درنوردد.
دوران قاجار

در دوره قاجار با ظهور پدیده چاپ و چاپ سنگی و همچنین گسستگی ارتباط خوشنویسان با سلسله اساتید قدیمی در خط ایرانی به ویژه نستعلیق نویسی تغییراتی حاصل شد.
از سده یازدهم هجری سیاه‌مشق نویسی از صورت یک تمرین ساده ابتدایی به مثابه زبان و بیانی تازه مطرح شد که در سده سیزدهم به اوج رسید. زبانی که به عنوان یک هنر ناب و فارغ از دغدغه انتقال ادبی مفاهیم و فقط با ایجاد زیبایی بصری تا به امروز تداوم یافته‌است. این هنر در دوره قاجار به‌دست هنرمندانی چون میرزا غلام رضا اصفهانی و میرحسین خوشنویس قله‌های هنر را درنوردید.

در اواخر دوره قاجار به دلیل نیازهای جدید جامعه‌ای که گام‌های نخست برای حرکت به‌سوی مدرن شدن را طی می‌کرد. خوشنویسی هم به سمت هنرهای کاربردی رفت و با این تحولات همراه شد.

خوشنویسی ایرانی با از دست دادن مصرف اصلی آن یعنی کتابت و مواجهه با نیازهای جامعه مدرن در سده اخیر روند تازه‌ای را دنبال کرد. تحولات فرهنگی - هنری و سیاسی - اجتماعی و فناوری در ایران، در دوره‌های قاجار و پهلوی زمینه‌ساز نوآوری متفاوتی در خط شدند. در دوره قاجار با ظهور روزنامه‌ها و نشریات، مصرف اصلی خوشنویسی یعنی کتابت و تکثیر آثار مکتوب به‌تدریج از بین رفت. از این رو جنبه‌های خلاقه و روش‌های شخصی و شیوه‌گرایانه در خط نمود بیشتری پیدا کرد و با رواج «سیاه‌مشق»ها دوران تازه‌ای فرا رسید. پس از آن در دوره پهلوی با پدید آمدن نیازهای جدید برای جامعه همچون تجارت، تبلیغات و فناوری و همچنین مواجهه با هنر جهانی خوشنویسی نیز می‌بایست خود را با این تحولات هماهنگ می‌کرد.
میرزا محمدرضا کلهر با نگارش روزنامه‌هایی چون شرف و شرافت و کتاب‌هایی چون فیض‌الدموع و سفرنامه‌های ناصرالدین شاه قاجار به خراسان نمونه‌هایی برای تمرین مشق در وسعت زیاد برای مشتاقان به‌جای گذاشت. او شاید به جهت خوشنویسی برای چاپ سنگی و با مرکب غلیظ این روش چاپی، شیوه‌ای ای پدید آورد که حروف آن چاق و کشیده‌ها کوتاه بودند. از آنجایی که ارتباط خوشنویسان در اواخر دوره قاجار با سلسله اساتید قدیمی قطع شده بود آثار چاپ شده محمدرضا کلهر سرمشق خوبی برای علاقه‌مندان به خط به شمار می‌رفت این شیوه تا همین دو سه دهه اخیر، شیوهٔ رایج و مطلوب خوشنویسان معاصر بود.

پس از کلهر عمادالکتاب سیفی قزوینی از آثار او مشق کرد و این شیوه را رواج داد. عمادالکتاب را می‌توان آخرین حلقه از سلسله استادان پیشین در خط دانست که از او «آداب المشقی» باقی ماند و همین او را به سلسله خوشنویسان معاصر متصل کرد.

در سده ۱۳ در دوره قاجار، خطاطان بزرگی پا به عرصه میدان نستعلیق و دیگر اقلام نهادند و سختی‌های این هنر ظریف را بجان خریدند و در توسعه آن کوشیدند که اسامی معروفترین آن‌ها تا قبل از خوشنویسان معاصر به‌این شرح می‌باشد: عباس نوری، مریم بانو، احمد شاملو مشهدی، فتحعلی حجاب، میرحسین خوشنویس، اسداله شیرازی، وصال شیرازی، عبدالرحیم افسر، محمدحسین شیرازی، عبدالحمید ملک الکلامی، علی‌نقی شیرازی، میرزا محمد ابراهیم تهرانی (میرزا عمو)، بهاءالدین کاتب، جواد شریفی، میرزا آقا خمسه‌ای، ابوالفضل ساوجی، میرزا غلامرضا اصفهانی، میرزا محمدرضا کلهر، عمادالکتاب سیفی قزوینی، اشرف الکتاب، میرزا احمد نیریزی، میر معز کاشانی، نوری لاهیجی، میرزا طاهر خوشنویس، حسن هریسی، آقا میرزا بیوک ادیب، بخت شکوهی، دوز دوزانی و بسیاری اساتید زیردست دیگر.
دوران معاصر

در دوران معاصر همراه با همه شاخه‌های هنری که دستخوش تحولاتی قابل توجهی شدند در هنر خوشنویسی نیز شاهد تغییراتی بوده‌ایم و هم اکنون نیز شاهد نوآوری‌ها و ابداعاتی چه در ترکیب با سایر هنرها و چه در نحوه ارائه هستیم. دوران پهلوی دوران ارتباط با جریان‌های هنری معاصر در سایر کشورها و رویکرد بی‌باکانه به نوآوری در هنر بود. به‌عنوان مثال می‌توان از شیوه نقاشیخط یاد کرد که از دهه چهل خورشیدی رفته‌رقته باب شد. تلاش هنرمندانی چون محمد احصایی که بنیانگذار این سبک شناخته شده و همچنین نصرالله افجه‌ای، از پس تجربیات نقاشان مکتب سقاخانه مانند فرامرز پیلارام و حسین زنده‌رودی و در سال‌های پس از انقلاب آثار محمد جلیل رسولی در شکل‌گیری و پیشرفت این هنر بسیار مؤثر بوده‌است. نقاشیخط اکنون در میان هنردوستان از منزلت ویژه‌ای برخوردار است. برخی از نمونه‌های نقاشیخط که بر پایه‌های خوشنویسی استوار است و برخی خاستگاه آن سبک‌های جدید نقاشی ایرانی است. در این آثار آنچنان با رنگ و طرح درآمیخته که دیگر نه‌می‌توان نام خطاطی بر آن نهاد و نه نقاشی. در این هنر دست هنرمند در خلق و ابداع اشکال و ترکیبات باز است و به مدد رنگ و ترکیب‌های نوین راحت‌تر به‌خواسته خود می‌رسد.

در زمینه خوشنویسی سنتی، ظهور پدیده چاپ که روزی موجب از رونق افتادن کار کتابت شده بود، به تکثیر با کیفیت آثار اساتید و هموار کردن پویایی راه آنان انجامید. نیازهای جدید تجاری و تبلیغی راه خوشنویسی را به عرصه گرافیک مدرن گشود. به این ترتیب خوشنویسی از کنج مجموعه‌های خصوصی به‌گستره جامعه راه یافت.

در سال‌های پس از انقلاب نیازهای تبلیغی به ویژه در بخش فرهنگی رشد ناگهانی داشت. یکباره انبوهی از جوانان به سمت آموزش خوشنویسی روی آوردند و دوباره خوشنویسی جریان اصلی هنرهای بصری شد. هزاران هنرآموز مشتاق تمام زوایای این هنر اصیل را کاویدند و صدها کتاب و مقاله ارزشمند دراین باره منتشر شد. رشد کمی و کیفی خوشنویسی در سه چهار دهه اخیر بی‌نظیر و یا حداقل کم‌نظیر بوده‌است. اکنون پس از تب و تاب اولیه پس از انقلاب خوشنویسی ایرانی دوران بلوغ و بالندگی خود را طی می‌کند.
خطوط جدید ایرانی

در سال‌های اخیر شاهد خلق گونه‌های جدیدی از خط بوده‌ایم که خوش درخشیده‌اند از آن جمله خط معلّی که شهرت به سزایی یافته‌است و در دسته بندی خطوط گرافیکی و هنری جهت تولید آثار هنری می باشد و توسط حمید عجمی پایه‌گذاری شده و همچنین خطوط خوشنویسی کرشمه و سفیر که آفرینش خود را مدیون احمد آریامنش می‌باشند.
در دوران معاصر خوشنویسان توانمندی به‌گسترش و احیای هنر نستعلیق‌نویسی همت گماردند مانند اساتید: سیدحسن میرخانی، سیدحسین میرخانی، علی اکبر کاوه، ابراهیم بوذری، حسن زرین خط، غلامحسین امیرخانی، عباس اخوین، کیخسرو خروش، محمد احصایی، فتحعلی واشقانی و بسیاری خوشنویسان دیگر. همچنین در زمینه شکسته نستعلیق از اساتید یدالله کابلی خوانساری، رضا مشعشعی، محمدحسین عطارچیان و محمد حیدری را می‌توان نام برد.
انجمن خوشنویسان ایران


تاسیس انجمن خوشنویسان ایران را می‌توان نقطه عطفی در تاریخ خوشنویسی معاصر ایران دانست. تاسیس این انجمن به عنوان یک باشگاه، محفل هنری و آموزشگاه منسجم روح تازه‌ای در تن فرتوت خوشنویسی ایرانی دمید. این انجمن با نام کلاسهای آزاد خوشنویسی از سال ۱۳۲۹ با همت استادان سید حسین میرخانی و علی اکبر کاوه، ابراهیم بوذری و سید حسن میرخانی، با اهتمام زنده یاد دکتر مهدی بیانی محقق و استاد دانشگاه و تنی چند از عالی همتان فرهنگ خواه، با همکاری وزارت فرهنگ و هنر وقت تاسیس و راه اندازی شد. این نهاد اصیل و مردمی بنیاد نامه رسمی خود را با نام انجمن خوشنویسان ایران در تاریخ ۱۹ شهریور ماه ۱۳۴۶ اخذ و فعالیتهای درخشان و تاثیر گذار خود را پی گرفت. به تدریج و در آغاز دهه سوم حیات خود پس از وقوع انقلاب ایران (۱۳۵۷) دوره رونق و گسترش را تجربه کرد و در مواجهه با رویکرد وسیع و پرشور اقشار مختلف جامعه به ویژه جوانان و نوجوانان به خوشنویسی که کماکان تاحدی ادامه دارد، رشد چشمگیری داشت.

انجمن خوشنویسان ایران شعبه‌های متعددی در اغلب شهرهای بزرگ و کوچک ایران و برخی کشورهای دیگر دارد و هنرجویان زیادی را تربیت کرده است.

پایتخت خوشنویسی ایران













به سبب پرورش بزرگان خوشنویسی ایران در شهر قزوین افرادی همچون میرعماد حسنی (استاد بزرگ خط نستعلیق)، میرزا محمد حسین عماد الکتاب قزوینی، میرزا محمد علی خیارجی قزوینی (اولین خوشنویسی که بسم الله را به صورت مرغ طغرا ترسیم کرد) عبدالمجید طالقانی و ملک محمد قزوینی این شهر از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شوای عالی فرهنگ به عنوان «پایتخت خوشنویسی ایران» لقب داده شده‌است. و به غیر از موزه دائمی خوشنویسی قزوین که در محل کاخ چهل‌ستون قزوین برقرار است، هر ساله رویدادهای بزرگ خوشنویسی مانند: برگزاری دوسالانه خوشنویسی ایران (با حضور اساتیدی از سراسر جهان)، برگزاری جشنواره خوشنویسی آیات قرآنی، جشنواره خوشنویسی غدیر و... در این شهر به وقوع می‌پیوندد.


6-6-معماري(مسجد,معبد,کليسا,کاخ,آب انبارو....)

تمامی بررسی‌ها و کاوش‌های باستانشناسی حکایت از آن دارد که سابقه معماری ایران به حدود هزاره هفتم قبل از میلاد می‌رسد. از آن زمان تا کنون پیوسته این هنر در ارتباط با مسائل گوناگون، بویژه علل مذهبی، توسعه و تکامل یافته‌است.

معماری ایران دارای ویژگیهایی است که در مقایسه با معماری کشورهای دیگر جهان از ارزشی ویژه برخوردار است: ویژگیهایی چون طراحی مناسب، محاسبات دقیق، فرم درست پوشش، رعایت مسائل فنی و علمی در ساختمان، ایوانهای رفیع، ستونهای بلند و بالاخره تزئینات گوناگون که هریک در عین سادگی معرف شکوه معماری ایران است.


ویژگی‌های معماری ایرانی

در معماری ایرانی، با وجود خصایلی چون تناسب و زیبایی سر درها وگنبدها و ایوان‌ها خصلتی که بیشتر شایستهٔ بررسی است گوهر معماری ایرانی و منطق ریاضی و عرفانی آن است. درونگرایی و گرایش معماران ایرانی به سوی حیاط‌ها، پادیاوها، گودال باغچه‌ها، هشتی‌ها و کلاه فرنگی‌ها که شبستان‌ها را گرداگرد خود گرفته است، از دیرباز جزء منطق ایرانی بوده است.

پیش از این که تخت جمشید ساخته شود، صدها ایوان و شبستان با ستون‌های چوبی و سنگی در سراسر جهان متمدن آن روز ساخته شده بود، ولی نخستین بار در تخت جمشید می‌بینیم که ستون‌ها تا آخرین حد ممکن از هم فاصله گرفته‌اند با این که در بعضی از معابد کهن خارج از ایران (مثلاً مصر) فاصلهٔ دو ستون چیزی نظیر قطر آن‌ها بلکه اندکی کمتر است.

معمار ایرانی توانست وسیع‌ترین دهانه‌ها را با کست افزود پیمون‌ها به وجود بیاورد و آرایش‌های گوناگون و سرگرم‌کننده خلق کند؛ به گونه‌ای که ساختمان دو اشکوب به اندازه‌ای از هم دور شده که گویی اشکوب زیری بعدها بر آن افزوده شده است.

از امتیازات معماری ایرانی این است که هرگز از مکان هندسی همگن برای پوشش استفاده نشده و از اصطلاحات و نام چفدها(قوس) و طاق‌ها و گنبدها در زبان فارسی پیداست که بیشتر به شکل بیضی و تخم مرغ و بات (بیز) توجه داشته‌اند.





تخت جمشید





میدان نقش جهان





گنبد سلطانیه





باغ ارم

6-7-حکاکي(خاتم کاري,منبت کاري,معرق کاري,مينا کاري,سفالگري و....)

6-8-ساير(عروسک سازي,شيشه گري,طلاکاري,مسگريو....)

6-9-سينما و تئاتر
سینمای ایران، عبارتی است برای توصیف فیلم‌های سینمایی محصول ایران. (با فیلم‌فارسی اشتباه نشود)

پس از انقلاب تعدادی از کارگردانان ایرانی که از ایران خارج شدند، به ساخت فیلم در خارج از کشور مبادرت نمودند. همچنین تعدادی از فیلم‌ها که برای سینمای عامه‌پسند ایران به کار برده شد به فیلم فارسی یا «فیلم‌فارسی» مشهور شدند. تا امروز حدود دوهزار فیلم ایرانی ساخته شده است. سینمای ایران به ادوار مختلفی تقسیم می‌شود.



نخستین دستگاه سینماتوگراف






آبی و رابی (نخستین فیلم صامت ایرانی)

با ورود نخستین دوربین فیلم‌برداری در زمان مظفرالدین‌شاه و ورود آن به ایران آغاز می‌شود. نخستین فیلم صدادار فارسی، فیلم دختر لر بود که در سال ۱۳۱۲ خورشیدی توسط اردشیر ایرانی ساخته شد. ورود نخستین دستگاه سینماتوگراف به ایران در سال ۱۲۷۹ هجری خورشیدی توسط مظفرالدین شاه سر آغازی برای سینمای ایران به حساب می‌آید.

نخستین سالن سینمای ایران در سال ۱۲۷۹ (۵ سال پس از اختراع جهانی آن توسط برادران لومیر) با نام «سینما سولی» که توسط کاتولیک‌ها در شهر تبریز تأسیس شده بود، آغاز به کار کرد؛ اما به دلیل عدم دسترسی به فیلم‌های جدید، در سال ۱۲۹۵ تعطیل شد.

تا سال ۱۳۰۹ هیچ فیلم ایرانی ساخته نشد و اندک سینماهای تأسیس شده به نمایش فیلم‌های غربی که در مواردی زیرنویس فارسی داشتند می‌پرداختند. نخستین فیلم بلند سینمایی ایران به نام آبی و رابی در سال ۱۳۰۹ توسط اوانس اوگانیانس ساخته شد.
اولین‌ها

اولین فیلمبردار ایرانی: میرزا ابراهیم خان عکاس باشی (۱۲۷۹)
اولین سینمای ایرانی: گراند سینما (۱۳۰۵)
اولین فیلم صامت ایرانی: آبی و رابی، اوانس اوگانیانس (۱۳۰۹)
اولین فیلم ناطق ایرانی: دختر لر، اردشیر ایرانی (۱۳۱۲)
اولین فیلم دوبله فارسی: دختر فراری، اسماعیل کوشان (۱۳۲۵)
اولین کارگردان زن ایرانی: شهلا ریاحی، فیلم مرجان (۱۳۳۵)
اولین و قدیمی‌ترین مجله سینمایی ایرانی: ماهنامه سینمایی فیلم از (۱۳۶۱)تا به امروز

اولین فیلم ناطق

در سال ۱۳۱۲ خورشیدی اولین فیلم ناطق ایرانی به نام دختر لر توسط اردشیر ایرانی در بمبیی ساخته شد. استقبالی که از این فیلم شد، مقدمات ساخت چند فیلم ایرانی دیگر را فراهم کرد. تغییر جو سیاسی کشور طی سال‌های ۱۳۱۵ تا ۱۳۲۷ و اعمال سانسور شدید و مواجهه با جنگ جهانی دوم فعالیت سینمای نوپای ایران را با رکود مواجه ساخت. هر چند نباید از نظر دور داشت که تا این دوره هنوز سینما در ایران جنبه عمومی نیافته بود و استفاده از معدود سینماهای موجود در تهران و شهرهای بزرگ، تقریباً مختص اشراف و قشرها خاصی از جامعه بود. از طرف دیگر در بین سازندگان فیلم نیز خط فکری خاصی وجود نداشت و به جز عبدالحسین سپنتا که به دلیل ویژگی‌های فرهنگی وی عناصر ادبیات کهن ایران در ساخته‌های وی به چشم می‌خورد، در بقیه موارد فیلم‌های ساخته شده عمد تاً اقتباسی ناشیانه از فیلمهای خارجی بود.
نخستین سالن سینمای عمومی
اولین سینمای عمومی در ایران توسط میرزا ابراهیم خان عکاسباشی در سال ۱۲۸۳ شمسی برابر با ۱۹۰۴ میلادی، افتتاح شد. اما اولین سالن رسمی سینمای ایران در سال ۱۳۰۵ به نام سینما ایران در تهران ساخته شد.

6-10-هنرمندان

امیرحسین کرمانشاهی
افسانه چهره‌آزاد
ابوالفضل پورعرب
الهام پاوه‌نژاد
ادریان کیوان پاسدار
افسانه پاکرو
احمد نجفی
اکبر معززی
اسماعیل محمدی
اشکان اشتیاق
اکرم محمدی
ایرج قادری
السا فیروزآذر
ایرج طهماسب
امیرحسین صدیق
اسماعیل شنگله
اردلان شجاع‌کاوه
اصغر شریعتی
الناز شاکردوست
اصغر سمسارزاده
الیکا عبدالرزاقی
امیرحسین رستمی
امیر جعفری
امین تارخ
اصغر بیچاره
احترام برومند
احمد آقالو
احمد ایراندوست
احمد ساعتچیان
احمد مهرانفر
انوشیروان ارجمند
اسدالله یکتا
افسر اسدی
اسماعیل محرابی
افسون افشار
افشین هاشمی
امید روحانی
ارژنگ امیرفضلی
الیزابت امینی
امین حیایی
اسماعیل داورفر
اکبر دودکار
امیر رهبری
امیرمحمد زند
ایرن (بازیگر)
ابراهیم آبادی
ارسلان قاسمی
ایلوش خوشابه
ایران دفتری
ابراهیم فخار
اکبر عبدی
آهو خردمند
آرام جعفری
آیلین
آرمان هوسپیان
آریانا اینجینیر
آفت (خواننده)
آزیتا حاجیان
آنیک شفرازیان
آناهیتا نعمتی
آزاده صمدی
آذر شیوا
آتش تقی‌پور
آتنه فقیه‌نصیری
آفرین عبیسی
آناهیتا همتی
آرش مجیدی
آنوش وارطانیان
آزاده خورشیددوست
الهام حمیدی
امین زندگانی
آتیلا پسیانی
ایرج راد
افسانه بایگان
آیدا کیخائی
بابک نوری
بیژن امکانیان
بهار سومخ
بیتا فرهی
بهنوش بختیاری
بیتا توکلی
بهنوش طباطبایی
بهروز شعیبی
بهمن دان
بهروز بقایی
بیتا بادران
برزو ارجمند
بابک حمیدیان
بهزاد خداویسی
بهرام رادان
بهاره رهنما
بهروز وثوقی
بهار ارجمند
باران کوثری
بهمن مفید
بهزاد فراهانی
بهرام شاه‌محمدلو
بیتا سحرخیز
باقر صحرارودی
بهاره افشاری
بهناز جعفری
بهمن فرسی
بهمن زرین پور
پرویز صیاد
پارسا پیروزفر
پرویز پرستویی
پرویز فنی‌زاده
پژمان بازغی
پانته‌آ بهرام
پوری بنایی
پیمان ابدی
پرویز فنی‌زاده
پردیس افکاری
پری امیرحمزه
پویا امینی
پروین سلیمانی
پوران (خواننده)
پوراندخت مهیمن
پروین میکده
پری غفاری
پرویز فنی‌زاده
پیمان معادی
پروانه معصومی
پرخیده
پرویز پورحسینی
پوریا پورسرخ
پیام دهکردی
پارسا پیروزفر
پولاد کیمیایی
پوپک گلدره
پروین دخت یزدانیان
پگاه آهنگرانی
ترانه علیدوستی
تینو صالحی
توران مهرزاد
تقی ظهوری
ثریا قاسمی
جهانگیر الماسی
جهانگیر فروهر
جمشید مشایخی
جعفر دهقان
جمیله
جعفر بزرگی
جمال اجلالی
جمشید اسماعیل‌خانی
جمشید حیدری
جلال پیشوایان
جلیل فرجاد
جمیله شیخی
جمشید لایق
جلال مقدم
جمشید هاشم‌پور
جواد هاشمی
جواد رضویان
جمشید شاه‌محمدی
چنگیز وثوقی
چکامه چمن‌ماه
حمید فرخ‌نژاد
حمید تمجیدی
حسین یاری
حسن خیاط باشی
حبیب‌الله کاسه‌ساز
حسن جوهرچی
حمید جبلی
حامد بهداد
حبیب‌الله بلور
حمید ابراهیمی
حمیدرضا افشار
حبیب الهیاری
حسین امیرفضلی
حلیمه سعیدی
حمید حمزه
حسن دادشکر
حبیب رضایی
حمیده خیرآبادی
حسن شکوهی
حسین کسبیان
حسین شهاب
حسن اکلیلی
حسین سحرخیز
حسن سلطانی تودشکی
حسن شکوهی
حسین عابدینی
حمید عبدالملکی
حمید فرخ‌نژاد
حمیرا ریاضی
حدیث فولادوند
حدیث میرامینی
حمید لولایی
حمید قنبری
حمید مهین‌دوست
حسین پناهی
حسن پورشیرازی
حسین یاری
حسین سرشار
حسام نواب صفوی
حمیدرضا پگاه
حامد کمیلی
حیدر حاتمی
حمید گودرزی
خسرو شکیبایی
خاطره حاتمی
خسرو خسروشاهی
خاطره اسدی
خزر معصومی
خشایار راد
داریوش ارجمند
داوود اسدی
داوود رشیدی
داریوش کاردان
داریوش اسدزاده
داریوش اقبالی
دلیله نمازی
دانیال عبادی
دانیال حکیمی
داریوش فرهنگ
داریوش مؤدبیان
داوود موثقی
رویا نونهالی
رفیع حالتی
رامبد جوان
رضا ارحام صدر
رابعه اسکویی
رضا ایران‌منش
رضا بابک
رضا خندان
رامین کریملو
رضا آشتیانی
رضا رویگری
رضا بیک ایمانوردی
رضا کرم‌رضایی
رعنا آزادی‌ور
رویا تیموریان
رضا عطاران
رضا ارحام صدر
رضا صابری
روح‌انگیز سامی‌نژاد
رضا شفیعی‌جم
رضا صفایی‌پور
رزیتا غفاری
رضا فیض نوروزی
رزی ملک یونان
رضا ناجی (بازیگر)
رسول نجفیان
رویا نونهالی
رامین پرچمی
رضا کیانیان
رضا ژیان
رقیه چهره آزاد
رضا فاضلی
زهرا امیرابراهیمی
زری خوشکام
زهره فکورصبور
زهره صفوی
زکریا هاشمی
زیبا بروفه
زهرا اویسی
ژاله علو
سروش صحت
سحر دولتشاهی
سحر زکریا
سام درخشانی
سوسن تسلیمی
سارا شاهی
ستاره اسکندری
سحر جعفری جوزانی
سیما تیرانداز
سیاوش تهمورث
سامی تحصنی
سعید آقاخانی
سیروس ابراهیم‌زاده
سیامک اطلسی
سپند امیرسلیمانی
سروش خلیلی
سیاوش خیرآبی
سهند جاهدی
سعید شیخ‌زاده
سارا خوئینی‌ها
سارینا فرهادی
ساره بیات
سیامک صفری
سحر قریشی
سعید نیک‌پور
سپنتا سمندریان
سیامک انصاری
سعید شیخ‌زاده
سیامک صفری
سیدجواد هاشمی
ساعد هدایتی
سحر ولدبیگی
سعید پورصمیمی
سعید پیردوست
سعید کنگرانی
سیروس گرجستانی
سید مهرداد ضیایی
سعید راد
ساره آرین
شبنم مقدمی
شادمهر عقیلی
شیوا رز
شقایق فراهانی
شقایق دهقان
شهاب حسینی
شیوا بلوریان
شیرین بینا
شیوا ابراهیمی
شاهرخ استخری
شهرام حقیقت‌دوست
شیلا خداداد
شراره رخام
شهلا ریاحی
شاهین جعفرقلی
شهناز تهرانی
شورانگیز طباطبایی
شهین خلیلی
شهره آغداشلو
شهره لرستانی
شان طوب
شاهد احمدلو
شقایق جودت
شقایق رحیمی‌راد
شهرام قائدی
شهرزاد عبدالمجید
شبنم طلوعی
شهاب عباسی
شاپور قریب
شبنم قلی‌خانی
شهیار قنبری
شاهرخ مشکین‌قلم
صابر ابر
صابر آتشین
صادق بهرامی
صدیقه کیانفر
صدرالدین حجازی
طناز طباطبایی
عزت‌الله انتظامی
عاطفه رضوی
علی‌رضا جاویدنیا
علی تابش
عسل بدیعی
علیرضا اشکان
عبدالرضا اکبری
علیرضا خمسه
علی دهکردی
عنایت بخشی
عزت‌الله وثوق
علی‌رضا شجاع‌نوری
علی صادقی (بازیگر)
عطا صفرپور
عبدالله بوتیمار
علی زاهدی
علی تابش
عباس امیری
عباس غزالی
علیرضا اسحاقی
علی قربان‌زاده
عارف لرستانی
علی لک‌پوریان
علا محسنی
عباس مصدق
علی مصفا
عزت‌الله مقبلی
علی میری
علی نصیریان
عاطفه نوری
عبدالعلی همایون
علی‌اصغر گرمسیری
عزت‌الله وثوق
علیرضا اوسیوند
عارف عارف‌کیا
رضا آشتیانی
عنایت الله شفیعی
غلامحسین نقشینه
غلامحسین لطفی
غلامرضا طباطبایی
غزل صارمی
غلامرضا شهبازی
فرانک حیدریان
فردوس کاویانی
فرزانه کابلی
فاطمه هاشمی
فرحناز منافی ظاهر
فریبا متخصص
فلامک جنیدی
فرهاد قائمیان
فریبا ترکاشوند
فاطمه گودرزی
فریماه فرجامی
فریدون فرخزاد
فرود فولادوند
فروزان
فریبرز عرب‌نیا
فقیه سلطانی
فرانک میرقهاری
فرشته صدرعرفایی
فرخ‌لقا هوشمند
فقیهه سلطانی
فرزانه کابلی
فردوس کاویانی
فخرالدین صدیق‌شریف
فرزانه تائیدی
فخرالدین صدیق‌شریف
فرخ نعمتی
فرزانه تائیدی
فروزان
فرزانه تائیدی
فرزان دلجو
فریبا خاتمی
فخری خوروش
فرزاد حسنی
فرهاد آئیش
فیروز بهجت محمدی
فاطیما بهارمست
فریماه فرجامی
فاطمه معتمدآریا
فهیمه راستکار
فتحعلی اویسی
فرامرز قریبیان
فرهاد اصلانی
فخرالدین صدیق‌شریف
فرید ولی زاده
قدرت‌الله ایزدی
کوروش تهامی
کامران تفتی
کامبوزیا پرتوی
کاظم هژیرآزاد
کیومرث ملک‌مطیعی
کبری امین سعیدی
کیهان ملکی
یکتا ناصر
کتایون ریاحی
کاوه زاهدی
کنعان کیانی
کتایون امیرابراهیمی
کمند امیرسلیمانی
کاظم هژیرآزاد
کامبیز دیرباز
کیکاووس یاکیده
کریم اکبری مبارکه
گراناز موسوی
گوگوش
گوهر خیراندیش
گریگوری مارک
گرشا رئوفی
گلاب آدینه
گلشیفته فراهانی
گلچهره سجادیه
گلاره عباسی
لاله پورکریم
لوریک میناسیان
لیلی رشیدی
لیندا کیانی
لاله صبوری
لونا شاد
لیلی رشیدی
لادن طباطبایی
لرتا
لاله اسکندری
لعیا زنگنه
لیلا فروهر
لیلا حاتمی
لیلا اوتادی
لادن مستوفی
مجید بهشتی
مجید صالحی
مجید محسنی
مجید مشیری
مجید مجیدی
مرجانه گلچین
محسن افشانی
محمدعلی کشاورز
ماه‌گل مهر
مهتاب کرامتی
مهرشاد کارخانی
مسعود چوبین
مریم پالیزبان
محمود پاک‌نیت
مهدی پاکدل
محمدعلی ورشوچی
محمدرضا هدایتی
مریم هژیروند<
مجید واحدی‌زاده
مهدی هاشمی قرمزی
منوچهر نوذری
مانی نوری
مهدی فقیه
مهدی میامی
مهدی باقربیگی
مهری مهرنیا
مهسا مهجور
مهرانه مهین ترابی
منصور سپهرنیا
مهتاب نصیرپور
محسن مهدوی
محمد مطیع
مجید مظفری
مانی حقیقی
محمد فیلی
مریم امیرجلالی
مریم کاویانی
مسعود رایگان
مصطفی زمانی
مارشال منش
محمد متوسلانی
مرجان محتشم
مینا لاکانی
محمود لطفی
مهران غفوریان
مهدی فتحی
محمدرضا فروتن
مهین شهابی
مرجان شیرمحمدی
محمد شیری
محمد صادقی (بازیگر)
محمد صالح اعلا
ملیکا شریفی‌نیا
مهراوه شریفی‌نیا
محمد سادات ابهری
محمد شادانی
منیژه سلیمی
منوچهر سخایی
مازیار جبرانی
مژده شمسایی
مجید مشیری
محسن یوسف‌بیک
محمدجواد عزتی
محمود پاک‌نیت
محمود استادمحمد
محمود بنفشه‌خواه
محمدرضا داوودنژاد
مهران رجبی
محمد صادقی (بازیگر)
منوچهر وثوق
مهری ودادیان
مادام سیرانوش
محرم زینال‌زاده
مهدی اسدی
محمد شادانی
متین عزیزپور
مرتضی احمدی
مهتاب رباطی
مهران رجبی
محمدرضا داوودنژاد
مهین دیهیم
محبوبه مقبلی
مهدی اسدی
مهشید افشارزاده
مهوش افشارپناه
محسن افشانی
مهناز افضلی
مهدی امینی‌خواه
مرضیه برومند
محمود بصیری
منوچهر آذر
منوچهر آذری
مرتضی احمدی
محسن تنابنده
محبوبه بیات
مریم بوبانی
محمود بهرامی
محمود بنفشه‌خواه
محمدرضا فروتن
مهدی فتحی
محمدعلی فردین
محمدرضا گلزار
محمدرضا شریفی‌نیا
محمدعلی سپانلو
محمدعلی کشاورز
محمد کاسبی
مهران مدیری
مهدی سلوکی
مهدی فتحی
منصور سپهرنیا
مجید مجیدی
مری آپیک
مصطفی زمانی (بازیگر)
مریلا زارعی
ماهایا پطروسیان
میترا حجار
مهناز افشار
منوچهر حامدی
مازیار جبرانی
مهدی سلطانی سروستانی
مریم سرمدی
نادر رجب‌پور
نادر سلیمانی
نازنین بنیادی
ناصر رحمانی‌نژاد
ناصر طهماسب
ناصر ملک‌مطیعی
ناصر ممدوح
ناصر هاشمی
ناصر گیتی‌جاه
نرسی گرگیا
نسرین کهزک
نسرین مقانلو
نصرالله رادش
نصرت‌الله محتشم
نصرت‌الله وحدت
نصرت کریمی
نعمت‌الله گرجی
نعیمه نظام‌دوست
نفیسه روشن
نگار استخر
نگار جواهریان
نگار فروزنده
نگین صدق‌گویا
نوذر آزادی
نوری کسرایی
نوش‌آفرین
نیکو خردمند
نیکی کریمی
نیلوفر خوش‌خلق
نیما بانکی
نیما رئیسی
نیما شاهرخ شاهی
نیما فلاح
نیوشا ضیغمی
نرگس محمدی (بازیگر)
وحید رزاقی
ویدا قهرمانی
ویشکا آسایش
ویکتوریا نرسسیان
هادی اسلامی
هادی کاظمی
هانیه توسلی
هدیه تهرانی
هما روستا
همایون (بازیگر)
همایون ارشادی
هنگامه قاضیانی
هوشنگ بهشتی
هوشنگ سارنگ
هومن سیدی
هیلا اکرانی
هستی مهدوی فر
یاسمین طباطبایی
یوسف تیموری
یوسف مرادیان
یوسف صیادی


6-11-مراکز فرهنگي


7-ورزش
تهران نخستین شهر غرب آسیا بود که میزبان بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ شد. ورزشگاه آزادی که برای این رقابتها ساخته شد بزرگترین ورزشگاه ایران است. ورزش زورخانه‌ای و کشتی به عنوان ورزش‌های سنتی و ملی ایران شناخته می‌شوند. تیم ملی کشتی آزاد ایران شش بار قهرمان تیمی جهان شده‌است و بیشترین مدال‌های ایران در المپیک در این رشته به دست آمده‌است. غلامرضا تختی قهرمان المپیک و جهان در دهه ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ به عنوان یک قهرمان اسطوره‌ای و نماد جوانمردی در ایران مورد احترام است.

فوتبال در ایران امروزه از محبوب‌ترین ورزش‌های ایران است. تیم ملی فوتبال ایران چهار بار به جام جهانی راه پیدا کرده، سه بار قهرمان آسیا و چهار بار برندهٔ مدال طلای بازی‌های آسیایی شده‌است. بسکتبال و والیبال ایران نیز از دههٔ ۱۳۸۰ به بعد موفقیت‌های زیادی کسب کرده‌اند. تیم ملی بسکتبال ایران در چهار دوره اخیر جام ملتهای آسیا از ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۳ سه بار قهرمان شده‌است و تیم ملی والیبال ایران با کسب رتبه ششم در قهرمانی جهان ۲۰۱۴ و رتبه چهارم لیگ جهانی ۲۰۱۴ بهترین نتایج یک تیم آسیایی در این رشته ورزشی را کسب کرد.

ایران زادگاه ورزش چوگان است و در متن‌های قدیمی همچون شاهنامه فردوسی به این بازی اشاره شده‌است. تخته نرد نیز از بازی‌هایی است که در ایران ابداع شده و بخش مهمی از تکامل شطرنج نیز در ایران اتفاق افتاده است. با توجه به محیط کوهستانی ایران ورزش‌های کوهنوردی و صخره‌نوردی نیز در ایران رایجند. چندین پیست اسکی هم در نزدیکی تهران واقع است و پیست اسکی توچال با ارتفاع ۳۷۳۰ متر از مرتفع‌ترین پیست‌های دنیاست.

ورزش‌های قدرتی همچون وزنه‌برداری نیز در ایران بسیار محبوب هستند. وزنه‌برداری پس از کشتی بیشترین مدال‌های المپیکی ایران را به دست آورده‌است. هنرهای رزمی متنوعی نیز در ایران تمرین می‌شوند. کونگ‌فو توآ در دهه ۱۳۵۰ در ایران با اقتباس از هنرهای رزمی چینی ابداع شد و ورزشکاران ایرانی در رشته‌های مختلف رزمی بارها قهرمان جهان شده‌اند.

از نخستین حضور رسمی ایران در المپیک در بازی‌های ۱۹۴۸ لندن تا ۲۰۱۲ لندن، ورزشکاران ایرانی موفق شدند تا در مجموع ۶۰ مدال برای کشورشان تصاحب کنند. ۱۵ مدال طلا، ۲۰ مدال نقره و ۲۵ مدال برنز حاصل تلاش ۳۹ ورزشکار ایرانی در ۱۵دوره از بازی‌های المپیک است. ۳۳ مدال در کشتی آزاد، ۱۶ مدال در وزنه‌برداری، ۵ مدال در کشتی فرنگی، ۵ مدال در تکواندو و یک مدال در پرتاب دیسک به دست آمده‌اند و هادی ساعی با دو مدال طلا و یک برنز پرافتخارترین ورزشکار ایران در المپیک است. بهترین مقام ایران رتبهٔ چهاردهم در المپیک ۱۹۵۶ ملبورن است و بهترین نتیجه از نظر تعداد مدال هم در المپیک ۲۰۱۲ لندن با ۴ مدال طلا، ۵ مدال نقره و ۳ مدال برنز به دست آمد.


7-1-ورزش هاي بومي

سه بازی محلی آذربایجان غربی
بازی محلی اَنبَرسُک
بازی محلی کِلاورِوان
بازی محلی بل بلی جان یا همان اتل متل توتوله
تُشله یکی از بازی های محلی مشهد
معرفی بازی قام باش قام باش
بازی محلی مات شیطان
قلان از جمله بازي هاي سنتي جذاب
لافند بازی از نمایش‌های سنتی گیلان
بازی محلی شهنوک پهنوک
بازی محلی قاچان
بازی محلی برای تقویت فکر!
بازی محلی چُمچَه گلین
بازی محلی گذلاشتم (دوز بازی)
بازی محلی سُوآر سُوار قروتی !
آشنایی با بازی محلی دستمال پشتی
بازی محلی توپ عربی
بازی محلی گاو گوساله
بازی محلی پنج سنگ
بازی محلی اِز سر نو گِزر خانُم
بازی محلی والیبال کتکی !
باری محلی هلیکا
بازی محلی شاه سان وزیر
بازی محلی اشكم بق بقو
بازی محلی روستای کلی انزلی
بازی محلی اینه اینه
بازی محلی صندلی بازی
بازي محلی پلان
بازیهای محلی استان خراسان
بازی محلی قلان
بازی محلی گیزلَن پاچ
بازی محلی قلعه
بازی محلی چشم‌بسته
گردو بازي
بازی محلی آتدرماى معمولى
بازی محلی قاب بازي ،بجول (آشيق)
بازی محلی توپ عربی
بازی های محلی (بادام بازی یکی از بازی های قدیمی ایران)
بازی محلی دفتربازی
بازی لری تیلا چق چق
بازی محلی هیلکه مارانی
بازی محلی ریگ واچَقو
بازی بشین و پاشو
بازی محلی جوجو يک‌ منه
بازی محلی چیلینگ آغاج
بازی محلی استخوان مهتاب
بازی محلی قطور
بازی محلی پتیگله مزا
بازی محلی (بادام بازی)
بازی محلی گرگم به هوا
بازیهای محلی کلاغ پر
بازی محلی والیبال کتکی !
بازی محلی يک چک دو چک
آشنایی با بازی محلی کلاه پرک
لی لِی بازی
بازیهای محلی یزد
بازی محلی گوندوم گوندوم در قاضي جهان
بازيهاي محلي لردگان
بازی محلی چالی و سکه
بازی محلی بوجاق توتدی
بازيها و ورزش‏هاي محلي آذربایجان
بازی‌های سنتی استان ایلام
آشنایی با بازی‌های محلی مردم استان لرستان
آشنایی با بازی محلی و سنتی استان کرمانشاه
بازى‌هاى محلی استان يزد
بازی دال پلو
رُسِن بازی بازی های محلی مازندرانی ها
بازی محلی جرنگ جرنگ
بازی لری تیلا چق چق
معرفی بازی محلی دارچَکُل
بازی محلی آفتاب مهتاب چه رنگه؟
بازی محلی گرگم و بره می برم!
بازی محلی تله پاتی با سکه
معرفی چند بازی شب یلدایی
کُشتی های محلی لری
رقص کردی
کلاه بازی
کبدی با یک پا
بازی هفت سنگ

7-2-ورزش کاران

7-3-باشگاه هاي رسمي

فهرست باشگاه‌های فوتبال ایران
باشگاه فوتبال آرارات تهران
آکادمی فوتبال کیا
باشگاه فوتبال ابومسلم خراسان
باشگاه فوتبال استقلال تهران
باشگاه فوتبال زنان استقلال تهران
باشگاه فوتبال استقلال دزفول
باشگاه فوتبال استقلال رشت
باشگاه فوتبال استقلال رشت (تاسیس ۱۳۸۷)
باشگاه فوتبال استیل‌آذین تهران
باشگاه فوتبال ایران جوان بوشهر
باشگاه ورزشی تام اصفهان
باشگاه ورزشی سردار بوکان
باشگاه فوتبال آذر کوثر تبریز
باشگاه فوتبال آلومینیوم اراک
باشگاه فوتبال آلومینیوم نوین اراک
باشگاه فوتبال آلومینیوم هرمزگان
باشگاه فوتبال اتکا گلستان
باشگاه فوتبال استقلال اهواز
باشگاه فوتبال استقلال ساری
باشگاه فوتبال اکسین البرز
باشگاه فوتبال الوند همدان
باشگاه فوتبال البدر بندر کنگ
باشگاه فوتبال امید خلخال اردبیل
باشگاه فوتبال بادران
باشگاه فوتبال بازرگانی مصطفی‌لوی تبریز
باشگاه فوتبال بعثت کرمانشاه
باشگاه فوتبال پورا
باشگاه فوتبال پارس جنوبی جم
باشگاه فوتبال پارسه
باشگاه فوتبال پدیده خراسان
باشگاه فوتبال پرسپولیس شمال
باشگاه فوتبال پرسپولیس گناوه
باشگاه فوتبال پیام صنعت آمل
باشگاه فوتبال پیام مخابرات شیراز
باشگاه فوتبال تربیت یزد
باشگاه فوتبال چوکا تالش
باشگاه فوتبال خونه به خونه
باشگاه فوتبال خیبر خرم‌آباد
باشگاه فوتبال دارایی تهران
باشگاه فوتبال دنای یاسوج
باشگاه فوتبال ذوب‌آهن اردبیل
باشگاه فوتبال ذوب‌آهن اصفهان
باشگاه فوتبال ذرت‌کاران پارس‌آباد
باشگاه فوتبال سبحان دارو رشت
باشگاه فوتبال سنگ آهن بافق
باشگاه فوتبال سیاه‌جامگان
باشگاه فوتبال شاهین اهواز
باشگاه فوتبال شرکت خلخال دشت
باشگاه فوتبال شهرداری اراک
باشگاه فوتبال شهرداری ارومیه
باشگاه فوتبال شهرداری اردبیل
باشگاه فوتبال شهرداری بندر انزلی
باشگاه فوتبال شهرداری دزفول
باشگاه فوتبال شهرداری زنجان
باشگاه فوتبال شهرداری ماهشهر
باشگاه فوتبال شهرداری نوین تبریز
باشگاه فوتبال شهرداری یاسوج
باشگاه فوتبال صنایع آلومینیوم حکمتی تبریز
باشگاه فوتبال صنعت ساری
باشگاه فوتبال صنعت نفت نوین آبادان
باشگاه فوتبال فولاد نوین خوزستان
باشگاه فوتبال فولاد نطنز
باشگاه فوتبال فولاد یزد
باشگاه فوتبال کاوه تهران
باشگاه فوتبال کارا
باشگاه فوتبال کارون خوزستان
باشگاه فوتبال کارگر بنه‌گز
باشگاه فوتبال کاسپین
باشگاه فوتبال کشاورز آلنی
باشگاه فوتبال کیان تهران
باشگاه فوتبال گسترش فولاد تبریز
باشگاه فوتبال گسترش فولاد سهند
باشگاه فوتبال گل‌گهر سیرجان
باشگاه فوتبال گهر دورود لرستان
باشگاه فوتبال گیتی‌پسند اصفهان
باشگاه فوتبال مس سونگون ورزقان
باشگاه فوتبال مس سرچشمه
باشگاه فوتبال ملوان نوین بندر انزلی
باشگاه فوتبال ملی حفاری اهواز
باشگاه فوتبال مهرکام پارس
باشگاه فوتبال نساجی مازندران
باشگاه فوتبال نفت و گاز گچساران
باشگاه فوتبال نفت امیدیه
باشگاه فوتبال نفت مسجدسلیمان
باشگاه فوتبال هرماس تبریز
باشگاه فوتبال یزد لوله
باشگاه فرهنگی ورزشی قشقایی شیراز
باشگاه فوتبال بانک ملی تهران
باشگاه فوتبال برق شیراز
باشگاه فوتبال پاس تهران
باشگاه فوتبال پاس همدان
باشگاه فوتبال پاس رشت
باشگاه فوتبال پتروشیمی تبریز
باشگاه فوتبال پرسپولیس تهران
باشگاه فوتبال پیام مشهد
باشگاه فوتبال پیکان تهران
باشگاه فوتبال تراکتورسازی تبریز
باشگاه ورزشی داماش گیلان
باشگاه فوتبال دخانیات رشت
باشگاه فوتبال راه‌آهن
باشگاه فوتبال سایپا تهران
باشگاه فوتبال سپاهان اصفهان
باشگاه فوتبال سپاهان نوینباشگاه فوتبال سپیدرود رشت
باشگاه فوتبال راهیان کرمانشاه
باشگاه فوتبال شاهین بوشهر
باشگاه فوتبال شاهین تهران
باشگاه فوتبال شموشک نوشهر
باشگاه فوتبال شهر باران
باشگاه فوتبال شهرداری بندرعباس
باشگاه فوتبال شهرداری تبریز
باشگاه فوتبال صبای قم
باشگاه فوتبال صنایع اراک
باشگاه فوتبال صنعت نفت آبادان
باشگاه فوتبال عقاب تهران
باشگاه فوتبال فولاد خوزستان
باشگاه فوتبال فتح تهران
باشگاه فوتبال فجر شهید سپاسی شیراز
باشگاه فوتبال کوثر لرستان
باشگاه فوتبال ماشین‌سازی تبریز
باشگاه فوتبال مس رفسنجان
باشگاه فوتبال مس کرمان
باشگاه فوتبال مقاومت تهران
باشگاه فوتبال ملوان بندر انزلی
باشگاه فوتبال ملوان جوان رشت
باشگاه فوتبال نوژن مازندران
باشگاه فوتبال نفت تهران
باشگاه فوتبال نیرومحرکه قزوین
باشگاه فوتبال نیروی زمینی تهران
باشگاه فوتبال هما


7-4-تيم هاي ملي

7-5-استاديوم ها

رتبه
نام استادیوم
گنجایش
کشور
شهر
ورزشگاه اختصاصی
(به ترتیب نوشته شده است)
1
آزادی
80,000آزادی پرچم کشور ایران تهران استقلال ، پرسپولیس ، تیم ملی فوتبال ایران
2
یادگار امام تبریز
یادگار امام تبریز 66,833 پرچم کشور ایران تبریز تراکتورسازی تبریز
3
غدیر اهواز
غدیر اهواز 51,000 پرچم کشور ایران اهواز باشگاه فوتبال فولاد خوزستان
4
نقش جهان
نقش جهان 50,000 پرچم کشور ایران اصفهان تیم فوتبال سپاهان
5
میانرود شیراز
میانرود شیراز 50,000 پرچم کشور ایران شیراز تیم فوتبال فجر سپاسی
6
ثامن‌الائمه
ثامن‌الائمه 40,000 پرچم کشور ایران مشهد تیم فوتبال ابومسلم تیم فوتبال پیام مشهد
7
امام رضا (ع)
امام رضا (ع) 30,500 پرچم کشور ایران مشهد
8
شهید شیرودی
شهید شیرودی 30,000 پرچم کشور ایران تهران تیم ملی ایران
9
تختی تهران
تختی تهران 30,000 پرچم کشور ایران تهران تیم ملی فوتبال جوانان ایران تیم فوتبال راه آهن تهران تیم فوتبال نفت تهران
10
تختی تبریز
تختی تبریز 25,000 پرچم کشور ایران تبریز تیم های فوتبال ماشین سازی تبریز ، شهرداری تبریز ،گسترش فولاد تبریز
11
تختی آبادان
تختی آبادان 22,000 پرچم کشور ایران آبادان تیم فوتبال صنعت‌نفت آبادان
12
عضدی رشت
عضدی رشت 20,000 پرچم کشور ایران رشت تیم فوتبال داماش گیلان
13
فولادشهر
فولادشهر 20,000 پرچم کشور ایران اصفهان تیم فوتبال ذوب‌آهن اصفهان ، تیم فوتبال سپاهان اصفهان
14
علی دایی
علی دایی 20,000 پرچم کشور ایران اردبیل باشگاه فوتبال ذوب‌آهن اردبیل
15
حافظیه
حافظیه 20,000 پرچم کشور ایران شیراز سازمان تربیت بدنی شیراز
16
خلیج فارس بندرعباس
خلیج فارس بندرعباس 20,000 پرچم کشور ایران بندرعباس آلومینیوم هرمزگان
17
شهید بهنام محمدی
شهید بهنام محمدی 19,745 پرچم کشور ایران مسجد سلیمان تیم فوتبال نفت مسجد سلیمان
18
15 خرداد کرمانشاه
15 خرداد کرمانشاه 15,000 پرچم کشور ایران کرمانشاه
19
سردار جنگل رشت
سردار جنگل رشت 15,000 پرچم کشور ایران رشت تیم فوتبال داماش گیلان
20
سردار آزادگان
سردار آزادگان 15,000 پرچم کشور ایران قزوین تیم های شهر قزوین
21
شهید مفتح
شهید مفتح 15,000 پرچم کشور ایران همدان باشگاه فوتبال پاس همدان
22
شهید وطنی
شهید وطنی 15,000 پرچم کشور ایران قائم‌شهر باشگاه فوتبال نساجی مازندران
23
شهید باهنر
شهید باهنر 15,000 پرچم کشور ایران کرمان تیم فوتبال مس کرمان
24
شهید بهشتی بوشهر
شهید بهشتی بوشهر 15,000 پرچم کشور ایران بوشهر تیم فوتبال شاهین بوشهر
25
زاهدان
زاهدان 15,000 پرچم کشور ایران زاهدان -
26
تختی مشهد
تختی مشهد 15,000 پرچم کشور ایران مشهد تیم فوتبال پیام مشهد ، تیم فوتبال ابومسلم
27
تختی اهواز
تختی اهواز 15,000 پرچم کشور ایران اهواز، خوزستان تیم فوتبال استقلال اهواز تیم فوتبال فولاد خوزستان
28
تختی بندر انزلی
تختی بندر انزلی 15,000 پرچم کشور ایران بندر انزلی ملوان
29
امام خمینی
امام خمینی 15,000 پرچم کشور ایران اراک باشگاه فوتبال صنایع اراک
30
انقلاب کرج
انقلاب کرج 15,000 پرچم کشور ایران کرج تیم فوتبال سایپا
31
راه‌آهن
راه‌آهن 12,000 پرچم کشور ایران تهران راه‌آهن تهران
32
شهید درخشان
شهید درخشان 12,000 پرچم کشور ایران رباط کریم تیم فوتبال صبا باتری
33
گسترش فولاد تبریز
گسترش فولاد تبریز 12,000 پرچم کشور ایران تبریز تیم فوتبال گسترش فولاد تبریز
34
یادگار امام قم
یادگار امام قم 10,610 پرچم کشور ایران قم تیم فوتبال صبای قم
35
شهید باکری
شهید باکری 10,000 پرچم کشور ایران تبریز تیم های تبریزی
36
تختی دورود
تختی دورود 10,000 پرچم کشور ایران درود، لرستان باشگاه فوتبال گهر درود
37
شهید رجائی
شهید رجائی 10,000 پرچم کشور ایران قزوین تیم فوتبال پیکان
38
شهید دستگردی
شهید دستگردی 8,250 پرچم کشور ایران تهران، شهرک اکباتان تیم ملی فوتبال جوانان ایران
39
شهدای نوشهر
شهدای نوشهر 6,000 پرچم کشور ایران نوشهر باشگاه فوتبال شموشک نوشهر
40
تختی اصفهان
تختی اصفهان 5,000 پرچم کشور ایران اصفهان
41
ایران‌خودرو
ایران‌خودرو 1,000 پرچم کشور ایران تهران تیم فوتبال پیکان قزوین


7-6-مقام ها و دستاورد هاي بين المللي
برندگان مدال طلا

نام ورزشکار
نام رشته ورزشی
تعداد دفعات
سالهای کسب مدال

(به ترتیب نوشته شده است)

غلامرضا تختی کشتی آزاد ۱ ۱۹۵۶
حسین توکلی وزنه‌برداری ۱ ۲۰۰۰
امام‌علی حبیبی کشتی آزاد ۱ ۱۹۵۶
علیرضا دبیر کشتی آزاد ۱ ۲۰۰۰
رسول خادم کشتی آزاد ۱ ۱۹۹۶
حسین رضازاده وزنه‌برداری ۲ ۲۰۰۰ و ۲۰۰۴
قاسم رضایی کشتی فرنگی ۱ ۲۰۱۲
هادی ساعی تکواندو ۲ ۲۰۰۴ و ۲۰۰۸
بهداد سلیمی وزنه‌برداری ۱ ۲۰۱۲
حمید سوریان کشتی فرنگی ۱ ۲۰۱۲
عبدالله موحد کشتی آزاد ۱ ۱۹۶۸
محمد نصیری وزنه‌برداری ۱ ۱۹۶۸
امید نوروزی کشتی فرنگی ۱ ۲۰۱۲
کیانوش رستمی وزنه‌برداری ۱ ۲۰۱۶
سهراب مرادی وزنه‌برداری ۱ ۲۰۱۶
حسن یزدانی کشتی آزاد ۱ ۲۰۱۶

برندگان مدال نقره

کمیل قاسمی کشتی آزاد ۱ ۲۰۱۶
سجاد انوشیروانی وزنه‌برداری ۱ ۲۰۱۲
سعید محمدپور وزنه‌برداری ۱ ۲۰۱۲
محمد باقری معتمد تکواندو ۱ ۲۰۱۲
منصور برزگر کشتی آزاد ۱ ۱۹۷۶
غلامرضا تختی کشتی آزاد ۲ ۱۹۵۲ و ۱۹۶۰
عباس جدیدی کشتی آزاد ۱ ۱۹۹۶
پرویز جلایر وزنه‌برداری ۱ ۱۹۶۸
احسان حدادی دومیدانی ۱ ۲۰۱۲
علی‌رضا رضایی کشتی آزاد ۱ ۲۰۰۴
رحیم علی‌آبادی کشتی فرنگی ۱ ۱۹۷۲
عسکری محمدیان کشتی آزاد ۲ ۱۹۸۸ و ۱۹۹۲
مسعود مصطفی جوکار کشتی آزاد ۱ ۲۰۰۴
محمدعلی خجسته‌پور کشتی آزاد ۱ ۱۹۵۶
محمود نامجوی وزنه‌برداری ۱ ۱۹۵۲
محمد نصیری وزنه‌برداری ۱ ۱۹۷۲
نواب نصیرشلال وزنه‌برداری ۱ ۲۰۱۲
کیانوش رستمی وزنه‌برداری ۱ ۲۰۱۲
صادق گودرزی کشتی آزاد ۱ ۲۰۱۲
ناصر گیوه‌چی کشتی آزاد ۱ ۱۹۵۲
محمدمهدی یعقوبی کشتی آزاد ۱ ۱۹۵۶

برندگان مدال برنز

ابراهیم جوادی کشتی آزاد ۱ ۱۹۷۲
علیرضا حیدری کشتی آزاد ۱ ۲۰۰۴
علی‌اکبر حیدری کشتی آزاد ۱ ۱۹۶۴
امیررضا خادم کشتی آزاد ۲ ۱۹۹۲ و ۱۹۹۶
رسول خادم کشتی آزاد ۱ ۱۹۹۲
هادی ساعی تکواندو ۱ ۲۰۰۰
جعفر سلماسی وزنه‌برداری ۱ ۱۹۴۸
جهانبخت توفیق کشتی آزاد ۱ ۱۹۵۲
شمس‌الدین سیدعباسی کشتی آزاد ۱ ۱۹۶۸
محمد پذیرایی کشتی فرنگی ۱ ۱۹۶۰
محمدابراهیم سیف‌پور کشتی آزاد ۱ ۱۹۶۰
محمدعلی صنعت‌کاران کشتی آزاد ۱ ۱۹۶۴
ابوطالب طالبی کشتی آزاد ۱ ۱۹۶۸
عبدالله مجتبوی کشتی آزاد ۱ ۱۹۵۲
مراد محمدی کشتی آزاد ۱ ۲۰۰۸
محمود ملاقاسمی کشتی آزاد ۱ ۱۹۵۲
محمود نامجوی وزنه‌برداری ۱ ۱۹۵۶
محمد نصیری وزنه‌برداری ۱ ۱۹۷۶
کمیل قاسمی کشتی آزاد ۱ ۲۰۱۲
احسان لشگری کشتی آزاد ۱ ۲۰۱۲
علی میرزایی وزنه‌برداری ۱ ۱۹۵۶
اسماعیل علم‌خواه وزنه‌برداری ۱ ۱۹۶۰
یوسف کرمی تکواندو ۱ ۲۰۰۴
سعید عبدولی کشتی فرنگی ۱ ۲۰۱۶
قاسم رضایی کشتی فرنگی ۱ ۲۰۱۶
کیمیا علیزاده تکواندو ۱ ۲۰۱۶
حسن رحیمی کشتی آزاد ۱ ۲۰۱۶


7-7-ورزش بانوان

7-8-ميزباني مسابقات بين المللي


8-سياست
روابط خارجی


ایران یکی از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد است. همچنین در سازمان کشورهای صادر کنندهٔ نفت (اوپک)، سازمان کنفرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو نیز عضویّت دارد.

روابط خارجی ایران در دورهٔ جمهوری اسلامی با تنش‌های فراوانی روبرو بوده‌است.

از جمله چالش‌های ایران پس از انقلاب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ماجرای یورش به سفارت آمریکا و به گروگان گرفتن دیپلمات‌های آمریکایی
جنگ ۸ ساله با عراق که با یورش کشور عراق به وقوع پیوست (حدود ۵۰۰ هزار کشته، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
تحریم‌های بلندمدت اقتصادی و فناورانه (تحریم‌های علیه ایران)
برنامه هسته‌ای ایران

نظام حقوقی

نظام حقوقی ایران ترکیبی از فقه شیعه و نظام حقوقی رومی-ژرمنی است و عناصری از هر دو سیستم را در خود دارد. رهبر رئیس قوه قضائیه را انتخاب می‌کند و او نیز رئیس دیوان عالی و دادستان کل کشور را منصوب می‌کند. چندین نوع دادگاه در ایران فعالیت می‌کند. دادگاه‌های عادی به دادگاه‌های حقوقی (اختلاف میان اشخاص) و جزایی (صدور حکم مجازات برای مجرمین) تقسیم می‌شوند. دادگاه خانواده به اختلافات خانوادگی رسیدگی می‌کند. دادگاه انقلاب اسلامی صلاحیت رسیدگی به جرایم مربوط به امنیت ملی را دارد و دادگاه ویژه روحانیت هم مخصوص رسیدگی به اتهامات روحانیون است.
نیروی نظامی

ایران دو نوع نیروی مسلح دارد. یکی ارتش که یک نیروی متعارف نظامی است و دیگری سپاه پاسداران که وظیفه دفاع از انقلاب و امنیت داخلی را نیز بر عهده دارد. یک نیروی شبه‌نظامی و داوطلب با نام بسیج هم زیر نظر سپاه سازماندهی می‌شود. استراتژی نظامی ایران پیرامون دو هدف اصلی بنا شده‌است:

حفظ امنیت داخلی کشور و جلوگیری از خیزش‌های ناسیونالیستی در اقلیت‌های قومی و مذهبی. درگیری‌ها در همسایگان شمالی ایران و افغانستان پتانسیل این نوع شورش‌ها را افزایش داده‌است.
محدود کردن دسترسی ایالات متحده به خلیج فارس. استقرار موشک‌های ضدکشتی در تنگه هرمز و خریداری زیردریایی‌های کلاس کیلو با قابلیت مین‌گذاری از این هدف استراتژیک حکایت دارد.

به نوشته گلوبال سکیوریتی؛ نیروی زمینی ایران فاقد توانایی عملیات‌های نظامی مشترک مدرن است. این به دلیل پایبندی به دکترین‌های نظامی قدیمی و ساختار نظامی نامناسبی است که بر آرایش‌های مستقیم پیاده‌نظام تأکید دارد و اجازه ترکیب مؤثر عملیات‌های هوایی و زمینی را در جغرافیای ناهموار و وسیع کشور نمی‌دهد. نیروی هوایی و دفاع هوایی ضعیفترین حلقه در ساختار دفاعی کلی کشور هستند. این وضعیت تا زمانی که هواپیماهای ایرانی تعویض نشده، موجودی قطعات یدکی آنها افزایش پیدا نکند و آموزش‌های خلبانان ارتقاء نیابد ادامه خواهد داشت چون اکثر هواگردهای ایران جنگنده‌های آمریکایی و جنگنده-بمب‌افکن‌های چینی و روسی سالخورده هستند. با این وجود نیروی هوایی همچنان سطح قابل قبولی از قابلیت تهاجمی را حفظ کرده اما به دلیل ضعف در پدافند هوایی در مقابل حملات هوایی آسیب‌پذیر است.


8-1-سياست داخلي

دیدگاه‌های حسن روحانی در خصوص سیاست داخلی؛ تاکید بر فراجناحی بودن و شایسته‌سالار محوری کابینه، عدم تعهد دولت به احزاب و جناح‌های مختلف و وام‌دار نبودن به آنها، تثبیت جامعه به سمت رسانه‌های داخلی و خوش‌آمدگویی به تکثر و تنوع دیدگاه‌ها، دوری گزیدن از هر گونه خودسری؛ افراط و تفریط، برابری همه مردم در اجرای قانون و دادن فرصت‌ها، حرکت دولت آینده در چارچوب رای اکثریت، پاسداری حقوق همهٔ افراد ملت، اعتدال و قانون‌محوری در امور و جلوگیری از توهین‌ها و تخریب‌ها می‌باشد. حسن روحانی همچنین بر این باور است که صندوق رای و انتخابات به معنای جمهوریت، اسلامیت و به معنای مشروعیت سیاسی، قانونی و مقبولیت است که البته این جایگاه و رای مردم و ولایت مردم در طول ولایت الهی و ولایت‌الله قرار دارد.وی همچنین وعده داده است تا انجمن صنفی روزنامه‌نگاران را فعال نماید.

حسن روحانی در پیش از انتخابات ریاست جمهوری وعده داده بود که مایل است دولت تدبیر و امید یادآورنده دولت سازندگی و اصلاحات باشد.

حسن روحانی گفته است «ما از افراط‌گری و خودسری به دور هستیم، اعتدال‌گرایان و اصلاح‌طلبان اهل شک و تردید در قدرت کنونی ایران نیستند و نسبت به حقانیت انقلاب، توانمندی مردم، صلابت رهبری و صحت خط امام تردید ندارند اما نسبت به مدیرانی که یک شبه می‌خواهند ره یک ساله بپیمایند تردید دارند.»

حسن روحانی می‌گوید مردم در فکر آن هستند که کشور به مسیر عقلانیت، خردورزی و میانه‌روی بازگردد. روحانی معتقد است به بداخلاقی‌های سیاسی باید پایان داد.
حسن روحانی درباره دولت تدبیر و امید می‌گوید «رهنمودهای رهبری، مشورت‌های هاشمی و سید محمد خاتمی سرمایه دولت خواهد بود.»

وی در نخستین نشست خبری خود گفت: دوران توهین‌ها و تخریب‌ها را باید برای همیشه از یاد ببریم.

روحانی می‌گوید افتخار ما این است که خادم مردم و اسلام باشیم و هیچ هدف و داعیه دیگری نداریم و اگر هر کس در دولت هدفی غیر از این داشته باشد باید او را هدایت کرد.

حسن روحانی برای تشکیل کابینه دولت تدبیر و امید، چهار کارگروه اقتصادی، سیاست خارجی، سیاست داخلی و مسائل فرهنگی و اجتماعی را تشکیل داده است که زیر نظر این چهار کمیته؛ ۲۰ کارگروه مشغول به کار هستند، از ۵۰۰ نفر از صاحبنظران و شخصیت‌های فرهیخته، دانشگاهی با سابقه کار اجرایی یا قانون‌گذاری و بسیاری از تشکل‌های مردمی نیز استفاده کرده است.
حسن روحانی ارائه گزارش‌های واقعی به مردم را از وعده‌های خود در دولت یازدهم عنوان کرده و گفته است این دولت، دولت پاسخگو خواهد بود و گزارش‌هایش بر مبنای تبلیغات نیست بلکه بر مبنای تشریح واقعیت‌ها از تلخ و شیرین است.


8-2-سياست خارجي

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارای فراز ونشیب‌های زیادی در طول حیات این حکومت بوده‌است. به طور کلی می‌توان آن را به دو بازه زمانی اسقرار حکومت پهلوی و حکومت‌های قبل از آن و دوره بعد از انقلاب ۱۳۵۷ تقسیم کرد.

سیاست خارجی ایران پس از انقلاب عمدتاً بر اساس ارزش‌گذاری‌های اسلامی شکل گرفت و بر اساس رهنمودهای اسلامی تغییر ماهیت داد. بعد از انقلاب، لحن تهران در اولین سالهای پس از انقلاب و زمان وقوع جنگ تحمیلی تندتر شد و تنها ماندن ایران در مقابل عراق باعث دور شدن اکثر متحدین قبلی گردید.

قبل از انقلاب اسلامی ایران

تا قبل از انقلاب اسلامی ایران، ایران رویکرد امنیتی خود در منطقه را در ائتلاف با غرب و به‌ویژه ایالات متحده آمریکا تعریف کرده بود و به همراه عربستان سعودی، در چهارچوب استراتژی امنیتی دوستونی مورد حمایت غرب نقش‌آفرینی می‌کرد.
بعد از انقلاب اسلامی ایران

ایران پس از انقلاب و استقرار حکومت جمهوری اسلامی ایران در جهت اتخاذ سیاست امنیتی مستقل حرکت کرد و سعی کرد تا خود را خارج از استراتژی‌ها و رویکردهای بلوک شرق و بلوک غرب تعریف کند. در این راستا همکاری و مشارکت با حکومت‌های منطقه خاورمیانه در جهت شکل‌دهی به‌ترتیبات امنیتی منطقه‌ای در اولویت قرار گرفت.

اتفاقاتی چون اشغال سفارت آمریکا درسال ۱۳۵۸، جنگ ایران و عراق، سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران توسط آمریکا در سال ۱۳۶۶، ماجرای سلمان رشدی، حملات تروریستی میکونوس و بمب‌گذاری آمیا و برنامه هسته‌ای ایران از تاثیر گذارترین رخدادهای در روابط خارجی ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. اگرچه روابط ایران با کشورهای ایالات متحده آمریکا و اسرائیل به عنوان چالش برانگیزترین بخش روابط خارجی ایران مطرح بوده‌است، ولی روابط ایران با کشورهای اسلامی، منطقه خاورمیانه و همسایگانش دچار فراز و نشیب‌هایی بوده‌است. قطع موقت روابط با عربستان پس از واقعه حج ۱۳۶۶، اختلاف با امارات متحده عربی در مالکیت سه جزیره تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی، تیرگی روابط با بحرین در پی اتهام بحرین مبنی بر حمایت ایران از شیعان ناراضی این کشور، قطع روابط یا مصر در پی حمایت ایران از اقدام خالد اسلامبولی، تیرگی روابط با کویت به موجب جنگ ایران وعراق، تیرگی روابط با اردن، اعتراض به رفتار سرکوب‌گرانه دولت یمن با شیعیان یمن که در نهایت به نزاع یمن منجر شد.

ایران از روسیه، چین، سوریه و ونزوئلا به عنوان مهمترین کشورهای متحد خود یاد می‌کند. همچنین ایران روابط خوبی نیز با گروههایی همچون حزب الله لبنان، حماس و مبارزان حوثی دارد.

بعد از نابودی طالبان و حزب بعث عراق که دو دشمن خطرناک برای حکومت جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌آمدند، ایران توانست با توجه به خلاء وجود دشمن در کشورهای همسایه خود، نفوذ خود را در این دو کشور گسترش دهد. و در دراز مدت برنده نهایی لشگرگشی آمریکا به کشورهای افغانستان و عراق باشد؛ به این دلیل که نیروهای نظامی خارجی مجبور بودند بعد از گذشت برهه زمانی مشخصی این کشورها را ترک کنند. ولی این ایران بود که همواره در مجاورت این کشورها قرار دارد و می‌تواند در این کشورها صاحب نفوذ شود.

با روی کار آمدن دولت نهم جمهوری اسلامی ایران به سرپرستی محمود احمدی‌نژاد تغییرات اساسی در مناسبات سیاست خارجی ایران رخ داد. تغییر دبیر شورای عالی امنیت ملی از حسن روحانی به علی لاریجانی و سپس به سعید جلیلی و تغییر بسیاری از سفرای ایران در کشورهای خارجی، مصادیقی از این تغییرات بودند. همچنین دویت با تغییر رویکرد، به سمت برقراری رابطه با کشورهای آمریکای لاتین و آسیای شرقی به جای کشورهای اروپایی نمود.

بعد از وقوع قیام‌های مسلسل اعراب در اوایل سال ۲۰۱۱ و تضعیف ساختار و یا سرنگونی حکومت‌های غالباً دیکتاتوری حامی آمریکا در این کشورها، ایران سعی کرد از این فرصت نهایت استفاده را کند و اقدام به تقویت حامیان و طرفداران خود در آسیای غربی و شمال آفریقا نمود. در این زمان ایران موفق شد تا حدی دیدگاه مورد نظر را در قیام‌های مردمی جای دهد.نیازمند منبع
اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

بر اساس مبانی نظری در قانون جمهوری اسلامی می‌توان اصول سیاست خارجی ایران را بر پایه این اصول دانست:

تاکید و اجرای استقلال سیاسی در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری
ترجیح دادن ملت‌ها و نهضت‌ها به دولت‌ها در روابط بین‌الملل
استقلال روابط خارجی سیاسی از روابط خارجی اقتصادی ایران
مبارزه با اسرائیل و دفاع از نهضت مردمی فلسطین
اهمیت دادن به عدالت سیاسی در روابط بین دولت‌ها
فاصله گرفتن استراتژیک از منافع قدرت‌های بزرگ سیاسی
مبارزه با قانون تبعیض‌آمیز وتو در سازمان ملل متحد
ماهیت قدرت سیاسی در ایران عقیدتی است و در نتیجه سیاست خارجی ایران عقیدتی است


8-3-نهاد هاي دولتي


سازمان جغرافیایی کشور
سازمان نقشه برداری کشور
سازمان هواشناسی کشور
سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور
سازمان مدیریت بحران کشور
سازمان سنجش آموزش کشور
سازمان بازرسی کل کشور
سازمان دامپزشکی کشور
سازمان هواپیمایی کشور
سازمان فضایی کشور
سازمان بهزیستی کشور
سازمان زمین‌شناسی کشور
سازمان بازنشستگی کشور
سازمان خصوصی سازی کشور
سازمان ثبت احوال کشور
سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
سازمان آمار کشور
سازمان امور مالیاتی کشور
سازمان نظام پزشکی کشور
سازمان نظام پرستاری کشور
سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور
سازمان نظام مهندسی معدن کشور
سازمان نظام روانشناسی
سازمان ملی زمین و مسکن
سازمان بنادر و دریانوردی
کانون وکلای دادگستری
شرکت پست جمهوری اسلامی ایران
اداره اتباع خارجی (در کشورهای دیگر اداره مهاجرت نام دارد).
اداره آب و فاضلاب
اداره ارشاد اسلامی
اداره اماکن
اداره برق
اداره پست
اداره پلیس
سازمان تأمین اجتماعی
اداره حراست
اداره خدمات آموزشی
اداره راه‌آهن
اداره کار
اداره گذرنامه
اداره مالیات
ارتش
سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی
استانداری
امور اقتصادی و دارایی
امور عشایری
آموزش فنی و حرفه‌ای
آموزش و پرورش
انتقال خون
نیروی مقاومت بسیج
سازمان بنادر و کشتیرانی
بنگاه توسعه ماشین‌های کشاورزی
بنیاد پانزده خرداد
ستاد اجرایی فرمان امام
بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی
بنیاد شهید و امور ایثارگران
بیمه ایران
تربیت بدنی
تعاون
توانبخشی
جهاد سازندگی
سازمان حج و زیارت
خبرگزاری جمهوری اسلامی
دادسرای نظامی
دادگاه انقلاب اسلامی
دادگستری
دانشسرای آموزش عالی
دهداری
راه و ترابری
راهداری
راهنمایی و رانندگی
سازمان بهزیستی
سازمان تبلیغات اسلامی
سازمان تعاون مصرف شهر و روستا
سازمان زمین شهری
سازمان غله
سازمان قضایی نیروهای مسلح
سازمان محیط زیست
سازمان همیاری‌های شهرداری‌ها
سازمان‌های بهیاری
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
ستاد آزادگان
ستاد نماز جمعه
ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا
شرکت نفت
شهرداری
شورای شهر
شکاربانی
شیرخوارگاه
شوراها
شورایاری‌ها
صدا و سیما
فدراسیون ورزش
فرمانداری
فرهنگسرا (خانه فرهنگ)
فرودگاه
قرارگاه استانی
قند و شکر
کار و امور اجتماعی
کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
کشاورزی
کمیته انقلاب اسلامی
کمیته امداد امام خمینی
کنسولگری (در برخی شهرها)
کودکستان
گمرک
گورستان
لشکر ویژه شهداء
لشکر مستقر در استان (برای نمونه لشکر ۶۴ ارومیه)
مجمع امور صنفی
مرزبانی
مرکز تحقیقات توتون (در برخی استان‌ها مانند آذربایجان غربی)
مرکز مبارزه با مواد مخدر
مسکن و شهرسازی
معادن و فلزات
منبع طبیعی
مهد کودک
میراث فرهنگی
ناحیه انتظامی
ندامتگاه
نهضت سوادآموزی
نوسازی مدارس
ورزشگاه
هلال احمر
هنرستان
هواشناسی
مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)


8-4-روابط با کشور هاي خارجي

رییس جمهور گفت: اساس سیاست خارجی دولت یازدهم، گسترش روابط و تقویت سطح همکاری با کشورهای دوست از جمله در اتحادیه اروپا است.


گسترش روابط با کشورهای دوست اساس سیاست خارجی دولت یازدهم استبه گزارش حوزه دولت گروه سیاسی باشگاه خبرنگاران جوان، به نقل از ایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری، حجت الاسلام و المسلمین حسن روحانی روز شنبه و در دیدار "لازلو کوور" با اشاره به نقش موثر اتحادیه اروپا در مذاکرات هسته ای و ضرورت استفاده هر چه بیشتر از فرصت های پسابرجام برای گسترش همکاری ها، گفت: جمهوری اسلامی ایران کشوری بزرگ با اقتصادی نوظهور است و ظرفیت ها و توانمندی های گسترده ایران در زمینه خدمات فنی و مهندسی و اجرای پروژه های زیربنایی و همچنین توانمندی های مجارستان در حوزه های صنعت و کشاورزی ، بسترهای مناسبی را برای توسعه همکاری های تهران – بوداپست ایجاد کرده است که بخشهای خصوصی دو کشور باید با آشنایی بیشتر از این ظرفیت های مشترک ، در تعمیق این همکاریها پیشگام شوند.

رییس جمهوری به قراردادهای ایران و بسیاری از کشورهای جهان و از جمله کشورهای اروپایی در دوره پسابرجام اشاره کرد و اظهارداشت: بسیاری از این قراردادها عملیاتی شده و سرمایه گذاران و شرکتهای مجارستانی نیز می توانند از فضای کنونی برای توسعه همکاری ها استفاده کنند.

روحانی با تاکید بر ضرورت اجرای سریع توافقات میان دو کشور بویژه اسناد همکاری که در جریان سفر سال گذشته نخست وزیر مجارستان به تهران امضا شد، گفت: باید از همه توان خود برای اجرای طرح هایی که به نفع دو ملت و دو دولت است ، بهره بگیریم.

رییس جمهوری تقویت همکاری های فرهنگی و علمی میان ایران و مجارستان را همپا با همکاری های سیاسی و اقتصادی بسیار با اهمیت برشمرد و گفت: تهران برای تقویت همکاری های علمی و فرهنگی خود با بوداپست اهمیت زیادی قائل است و در این عرصه ، دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی و علمی دو کشور می توانند با ایجاد فرصت های مطالعاتی و پروژه های مشترک، همکاری کنند.

روحانی به پیشرفت های جمهوری اسلامی در حوزه فناوری های نوین بویژه نانو و بیوتکنولوژی اشاره کرد و اظهارداشت: دو کشور همچنین می توانند در بخش های متنوع استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای با یکدیگر همکاری کنند.

رییس جمهوری موضوع اهمیت تقویت صنعت توریسم و دیدار گردشگران ایرانی و مجارستانی از جاذبه های توریستی دو کشور را مورد تاکید قرار داد و گفت: آثار تاریخی ایران ، بی تردید جاذبه های فراوانی برای اروپایی ها و از جمله مردم مجارستان خواهد داشت.

روحانی، نقش پارلمان ها را در تقویت همکاری میان کشورها بسیار مهم برشمرد و تصریح کرد: تقویت روابط میان مجالس ایران و مجارستان می تواند پایه های همکاری های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی دو کشور را مستحکم تر سازد.رییس جمهوری در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع ضرورت مبارزه همگانی با تروریسم پرداخت و اظهارداشت: تروریسم معضلی بزرگ برای منطقه و جهان است و هیچ کشوری نمی تواند از آثار بد آن ، مصون بماند.

روحانی با اشاره به شرایط ناگوار مردم عراق ، سوریه ، یمن و لیبی و ضرورت تلاش برای بازگرداندن هر چه سریعتر امنیت به این کشورها گفت: ارسال کمکهای نوعدوستانه دارویی و غذایی به مردم این کشورها و تلاش برای کاستن از آلام آنان، یک وظیفه بزرگ انسانی و بین المللی است که بر دوش همه ما است.

رییس مجلس ملی مجارستان نیز در این دیدار با تاکید برضرورت تقویت همکاری های ایران و مجارستان در همه عرصه ها اظهارداشت: بوداپست مصمم است که سطح همکاری و روابط خود را در همه حوزه ها با تهران گسترش داده و تعمیق بخشد.

آقای "لازلو کوور" به ظرفیت ها و توانمندی های گسترده دو کشور اشاره کرد و با بیان اینکه سطح روابط کنونی دو کشور همسو با این توانمندیها نیست ، گفت: مجارستان کاملا آماده است همکاری های خود را با تهران بویژه در حوزه اقتصادی گسترش دهد و این بی تردید در راستای منافع دو ملت و دو دولت است.

وی با بیان حمایت کامل مجلس ملی کشورش از توسعه و تعمیق همکاری های تهران – بوداپست ، افزود: تسریع در برگزاری کمیسیون مشترک دو کشور می تواند به روند تحکیم روابط مشترک ، شتاب بخشد.

رییس مجلس ملی مجارستان به ضرورت توسعه همکاری های فرهنگی و دانشگاهی میان دو کشور اشاره کرد و گفت: تقویت همکاری های فرهنگی و دانشگاهی و فناوری ، سرمایه گذاری بزرگی در مسیر تقویت روابط آتی دو کشور است.

آقای کوور همچنین تقویت بیش از پیش همکاریهای پارلمانی را ضروری خواند و اظهارداشت: پارلمان های دو کشور می توانند روابط تهران – بوداپست را مستحکم تر سازند.

وی تقویت همکاری در بخشهای امور بانکی و انرژی را نیز بسیار حائز اهمیت برشمرد .

کوور همچنین ضرورت تقویت همکاری کشورها در مبارزه با تروریسم را مورد تاکید قرار داد و اظهارداشت: بی تردید مبارزه همگانی با تروریسم و در کنار آن مذاکره، می تواند امنیت را به برخی کشورها بازگرداند و مجارستان آماده همکاری با تهران در این زمینه است.


8-5-احزاب و گروه هاي سياسي

احزاب اصلی اصلاح‌طلب
احزاب اصلی اصلاح طلب راستگرا

حزب کارگزاران سازندگی
حزب جامعه مدنی همدان
حزب اعتدال و توسعه
حزب مردمسالاری
حزب ندای ایرانیان
حزب آزادی

احزاب اصلی اصلاح‌طلب چپ گرا

حزب اعتماد ملی
مجمع روحانیون مبارز
مجمع نیروهای خط امام
حزب اسلامی کار
مجمع اسلامی بانوان
سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی
جبهه مشارکت ایران اسلامی
سازمان عدالت و آزادی ایران اسلامی
حزب اراده ملت ایران (حاما)
حزب اتحاد ملت ایران اسلامی

احزاب اصولگرا

در دوره‌های مختلف سیاسی ایران از این احزاب تحت عناوین «محافظه کار، بنیادگرا،پایبند به اصول انقلاب ، اسلام گرای سنتی» نیز یاد شده است.
احزاب اصولگرا

احزاب اصولگرایان ایران:

حزب نواندیشان ایران اسلامی
حزب مؤتلفه اسلامی
جامعهٔ روحانیت مبارز
جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی
جامعه اسلامی مهندسین
انصار حزب‌الله
ائتلاف آبادگران ایران اسلامی
جبهه پایداری انقلاب اسلامی
جبهه ایستادگی ایران اسلامی

احزاب نزدیک به اصلاح‌طلبان میانه‌رو و اعتدالگرایان

اعتدال‌گرایان ایران
حزب اعتدال و توسعه
حزب اسلامی رفاه کارگران
جماعت دعوت و اصلاح

تشکلهای دانشجویی

جامعه اسلامی دانشجویان
دفتر تحکیم وحدت
جنبش عدالتخواه دانشجویی
انجمن اسلامی دانشجویان مستقل
بسیج دانشجویی
دانشجویان و دانش آموختگان لیبرال ایران
کنفدراسیون دانشجویان ایرانی

احزاب اپوزیسیون نظام جمهوری اسلامی
طیف احزاب ملی‌گرا-جمهوری‌خواه

حزب ملت ایران
جبهه ملی ایران
سازمان سوسیالیست‌های ایران
حزب مردم ایران
حزب ایران
حزب مرز پرگهر

پادشاهی - سلطنت طلب

حزب مشروطهٔ ایران
شورای ملی ایران
نهضت مقاومت ملی
حزب پان ایرانیست

طیف احزاب چپ (کمونیست، مارکسیست-لنینیست، مائوئیست ، سوسیالیست)

حزب تودهٔ ایران
سازمان چریکهای فدایی خلق ایران
سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت)
سازمان انقلابی کارگران ایران (راه کارگر)
سازمان اتحاد فداییان کمونیست
سازمان اتحاد فداییان خلق ایران
حزب رنجبران ایران
حزب کمونیست ایران
حزب کار ایران (طوفان)
سازمان فدائیان (اقلیت)
اتحادیه کمونیست‌های ایران
حزب کمونیست کارگری ایران
حزب کمونیست کارگری ایران-حکمتیست
چریک‌های فدایی خلق ایران (جریان اشرف دهقانی)
حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)
اتحاد جمهوری خواهان ایران

طیف اسلام‌گرای دموکرات (سوسیال اسلامی - لیبرال اسلامی)

نهضت آزادی ایران
شورای فعالان ملی-مذهبی
جنبش مسلمانان مبارز
جاما
سازمان مجاهدین خلق ایران

احزاب و سازمان‌های منطقه‌ای

حزب دموکرات کردستان ایران(حدکا)
حزب دمکرات کردستان(حدک)
حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)
سازمان انقلابی زحمتکشان کردستان ایران (کومه‌له)
اتحاد انقلابیون کردستان
پارت ازادی کردستان (پاک)
سازمان خبات کردستان ایران
جندالله
جیش‌العدل

حزب‌ها و گروه‌های منحل و تاریخی
دوران مشروطه

حزب اعتدالیون (میانه‌روها)
حزب دموکرات (عامیون)
حزب سوسیال دموکرات (اجتماعیون عامیون)
حزب اتفاق
حزب ترقی

دوران پهلوی

حزب کمونیست ایران (دهه ۱۳۰۰)
حزب سوسیالیست (ایران)
حزب تجدد
اصلاح‌طلبان
حزب دموکرات ایران
حزب اراده ملی
حزب سومکا (حزب نازی ایران)
حزب ملّیون
حزب مردم
حزب زحمتکشان ملت ایران
حزب ایران نوین
حزب رستاخیز
فرقه دموکرات آذربایجان

پس از انقلاب ۱۳۵۷

حزب جمهوری خلق مسلمان
حزب جمهوری اسلامی
جبهه دموکراتیک ملی ایران



8-6-قانون اساسي

اصل ۱

حکومت ایران جمهوری اسلامی است که ملت ایران، بر اساس اعتقاد دیرینه‏اش به حکومت حق و عدل قرآن، در پی انقلاب اسلامی پیروزمند خود به رهبری مرجع عالیقدر تقلید آیت‏الله‏العظمی امام خمینی، در همه‏پرسی دهم و یازدهم فروردین ماه یکهزار و سیصد و پنجاه و هشت هجری شمسی برابر با اول و دوم جمادی‌الاولی سال یکهزار و سیصد و نود و نه هجری قمری با اکثریت ۹۸٫۲٪ کلیه کسانی که حق رأی داشتند، به آن رأی مثبت داد.

اصل ۲

جمهوری اسلامی، نظامی است بر پایه ایمان به:‏

خدای یکتا (لا اله الا الله) و اختصاص حاکمیت و تشریع به او و لزوم تسلیم در برابر امر او.
وحی‏ الهی و نقش بنیادی آن در بیان قوانین.
معاد و نقش سازنده آن در سیر تکاملی انسان به سوی خدا.
عدل خدا در خلقت و تشریع.
امامت و رهبری مستمر و نقش اساسی آن در تداوم انقلاب اسلام.
کرامت و ارزش والای انسان و آزادی توأم با مسیولیت او در برابر خدا، که از راه‏‏:
اجتهاد مستمر فقهای جامع‏الشرایط بر اساس کتاب و سنت معصومین سلام الله علیهم اجمعین،
استفاده از علوم و فنون و تجارب پیشرفته بشری و تلاش در پیشبرد آنها،
نفی هر گونه ستمگری و ستم‏کشی و سلطه‏گری و سلطه‏پذیری،

قسط و عدل و استقلال سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و همبستگی ملی را تأمین می‌کند.

اصل ۳

دولت جمهوری اسلامی ایران موظف است برای نیل به اهداف مذکور در اصل دوم، همه امکانات خود را برای امور زیر به کار برد:

ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی بر اساس ایمان و تقوی و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی.
بالا بردن سطح آگاهیهای عمومی در همه زمینه‏های با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانه‏های گروهی و وسایل دیگر.
آموزش و پرورش و تربیت بدنی رایگان برای همه در تمام سطوح، و تسهیل و تعمیم آموزش عالی.
تقویت روح بررسی و تتبع و ابتکار در تمام زمینه‏های علمی، فنی، فرهنگی و اسلامی از طریق تأسیس مراکز تحقیق و تشویق محققان.
طرد کامل استعمار و جلوگیری از نفوذ اجانب.
محو هر گونه استبداد و خودکامگی و انحصارطلبی.
تأمین آزادیهای سیاسی و اجتماعی در حدود قانون.
مشارکت عامه مردم در تعیین سرنوشت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خویش.
رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه، در تمام زمینه‏های مادی و معنوی.
ایجاد نظام اداری صحیح و حذف تشکیلات غیر ضرور.
تقویت کامل بنیه دفاع ملی از طریق آموزش نظامی عمومی برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی و نظام اسلامی کشور.
پی‌ریزی اقتصادی صحیح و عادلانه بر طبق ضوابط اسلامی جهت ایجاد رفاه و رفع فقر و برطرف ساختن هر نوع محرومیت در زمینه‏های تغذیه و مسکن و کار و بهداشت و تعمیم بیمه.
تأمین خودکفایی در علوم و فنون صنعت و کشاورزی و امور نظامی و مانند اینها.
تأمین حقوق همه جانبه افراد از زن و مرد و ایجاد امنیت قضایی عادلانه برای همه و تساوی عموم در برابر قانون.
توسعه و تحکیم برادری اسلامی و تعاون عمومی بین همه مردم.
تنظیم سیاست خارجی کشور بر اساس معیارهای اسلام، تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمان و حمایت بی‏دریغ از مستضعفان جهان.

اصل ۴

کلیه قوانین و مقررات مدنی، جزایی، مالی، اقتصادی، اداری، فرهنگی، نظامی، سیاسی و غیر اینها باید بر اساس موازین اسلامی باشد. این اصل بر اطلاق یا عموم همه اصول قانون اساسی و قوانین و مقررات دیگر حاکم است و تشخیص این امر بر عهده فقهاء شورای نگهبان است.

اصل ۵

در زمان غیبت حضرت ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه)، در جمهوری اسلامی ایران ولایت امر و امامت امت بر عهده فقیه عادل و با تقوی، آگاه به زمان، شجاع، مدیر و مدبر است که طبق اصل یکصد و هفتم عهده‏دار آن می‌گردد.

اصل ۶

در جمهوری اسلامی ایران امور کشور باید به اتکاء آراء عمومی اداره شود، از راه انتخابات: انتخاب رییس جمهور، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اعضای شوراها و نظایر اینها، یا از راه همه‏پرسی در مواردی که در اصول دیگر این قانون معین می‌گردد.

اصل ۷

طبق دستور قرآن کریم: «و امرهم شوری بینهم» و «شاورهم فی الامر»، شوراها، مجلس شورای اسلامی، شورای استان، شهرستان، شهر، محل، بخش، روستا و نظایر اینها از ارکان تصمیم‏گیری و اداره امور کشورند.

موارد، طرز تشکیل و حدود اختیارات و وظایف شوراها را این قانون و قوانین ناشی از آن معین می‌کند.

اصل ۸

در جمهوری اسلامی ایران دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر وظیفه‏ای است همگانی و متقابل بر عهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت. شرایط و حدود و کیفیت آن را قانون معین می‌کند.

«و الموُمنون و الموُمنات بعضهم اولیاء بعض یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر».

اصل ۹

در جمهوری اسلامی ایران، آزادی و استقلال و وحدت و تمامیت اراضی کشور از یکدیگر تفکیک ناپذیرند و حفظ آنها وظیفه دولت و آحاد ملت است. هیچ فرد یا گروه یا مقامی حق ندارد به نام استفاده از آزادی، به استقلال سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و تمامیت ارضی ایران کمترین خدشه‏ای وارد کند و هیچ مقامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور آزادیهای مشروع را، هر چند با وضع قوانین و مقررات، سلب کند.

اصل ۱۰

از آنجا که خانواده واحد بنیادی جامعه اسلامی است، همه قوانین و مقررات و برنامه‌ریزیهای مربوط باید در جهت آسان کردن تشکیل خانواده، پاسداری از قداست آن و استواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی باشد.

اصل ۱۱

به حکم آیه کریمه «ان هذه امتکم امة واحدة و أنا ربکم فاعبدون» همه مسلمانان یک امت‏اند و دولت جمهوری اسلامی ایران موضف است سیاست کلی خود را بر پایه ایتلاف و اتحاد ملل اسلامی قرار دهد و کوشش به عمل آورد تا وحدت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جهان اسلام را تحقق بخشد.

اصل ۱۲

دین رسمی ایران، اسلام و مذهب جعفری اثنی‌عشری است و این اصل الی‏الابد غیر قابل تغییر است و مذاهب دیگر اسلامی اعم از حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و زیدی دارای احترام کامل هستند و پیروان این مذاهب در انجام مراسم مذهبی، طبق فقه خودشان آزادند و در تعلیم و تربیت دینی و احوال شخصیه (ازدواج، طلاق، ارث و وصیت) و دعاوی مربوط به آن در دادگاه‏ها رسمیت دارند و در هر منطقه‏ای که پیروان هر یک از این مذاهب اکثریت داشته باشند، مقررات محلی در حدود اختیارات شوراها بر طبق آن مذهب خواهد بود، با حفظ حقوق پیروان سایر مذاهب.

اصل ۱۳ - رسمیت اقلیت‌ها

ایرانیان زرتشتی، کلیمی و مسیحی تنها اقلیتهای دینی شناخته می‏شوند که در حدود قانون در انجام مراسم دینی خود آزادند و در احوال شخصیه و تعلیمات دینی بر طبق آیین خود عمل می‌کنند.

اصل ۱۴

به حکم آیه شریفه «لا ینهاکم الله عن الدین لم یقاتلوکم فی الدین و لم‏ یخرجوکم‏ من دیارکم‏ ان تبروهم و تقسطوا الیهم ان‏ الله یحب المقسطین» دولت جمهوری اسلامی ایران و مسلمانان موظفند نسبت به افراد غیر مسلمان با اخلاق حسنه و قسط و عدل اسلامی عمل نمایند و حقوق انسانی آنان را رعایت کنند. این اصل در حق کسانی اعتبار دارد که بر ضد اسلام و جمهوری اسلامی ایران توطیه و اقدام نکنند.

اصل ۱۵

زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران فارسی است. اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی باید با این زبان و خط باشد ولی استفاده از زبانهای محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‏های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است.

اصل ۱۶

از آنجا که زبان قرآن و علوم و معارف اسلامی عربی است و ادبیات فارسی کاملاً با آن آمیخته است این زبان باید پس از دوره ابتدایی تا پایان دوره متوسطه در همه کلاسها و در همه رشته‏ها تدریس شود.

اصل ۱۷

مبدأ تاریخ رسمی کشور هجرت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) است و تاریخ هجری شمسی و هجری قمری هر دو معتبر است، اما مبنای کار ادارات دولتی هجری شمسی است. تعطیل رسمی هفتگی روز جمعه است.

اصل ۱۸ - پرچم

پرچم رسمی ایران به رنگهای سبز و سفید و سرخ با علامت مخصوص جمهوری اسلامی و شعار «الله اکبر» است.

اصل ۱۹ - برابری قومی

مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد بود.

اصل ۲۰ - یکسانی زن و مرد طبق اسلام

همه افراد ملت اعم از زن و مرد یکسان در حمایت قانون قرار دارند و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند.

اصل ۲۱ - حقوق زنان

دولت موظف است حقوق زن را در تمام جهات با رعایت موازین اسلامی تضمین نماید و امور زیر را انجام دهد:

ایجاد زمینه‏های مساعد برای رشد شخصیت زن و احیای حقوق مادی و معنوی او.
حمایت مادران، بالخصوص در دوران بارداری و حضانت فرزند، و حمایت از کودکان بی‌سرپرست.
ایجاد دادگاه صالح برای حفظ کیان و بقای خانواده.
ایجاد بیمه خاص بیوگان و زنان سالخورده و بی‏سرپرست.
اعطای قیمومت فرزندان به مادران شایسته در جهت غبطه آنها در صورت نبودن ولی شرعی.

اصل ۲۲

حیثیت، جان، مال، حقوق، مسکن و شغل اشخاص از تعرض مصون است مگر در مواردی که قانون تجویز کند.

اصل ۲۳ - منع تفتیش عقاید

تفتیش عقاید ممنوع است و هیچ‌کس را نمی‌توان به صرف داشتن عقیده‏ای مورد تعرض و موُاخذه قرار دارد.

اصل ۲۴

نشریات و مطبوعات در بیان مطالب آزادند مگر آن که مخل به مبانی اسلام یا حقوق عمومی باشد. تفصیل آن را قانون معین می‌کند.

اصل ۲۵

بازرسی و نرساندن نامه‏ها، ضبط و فاش کردن مکالمات تلفنی، افشای مخابرات تلگرافی و تلکس، سانسور، عدم مخابره و نرساندن آنها، استراق سمع و هر گونه تجسس ممنوع است مگر به حکم قانون.

اصل ۲۶

احزاب، جمعیت‏ها، انجمن‏های سیاسی و صنفی و انجمنهای اسلامی یا اقلیتهای دینی شناخته‌شده آزادند، مشروط به این که اصول استقلال، آزادی، وحدت ملی، موازین اسلامی و اساس جمهوری اسلامی را نقض نکنند. هیچ‌کس را نمی‌توان از شرکت در آنها منع کرد یا به شرکت در یکی از آنها مجبور ساخت.

اصل ۲۷

تشکیل اجتماعات و راه‏پیمایی‏ها، بدون حمل سلاح، به شرط آن که مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است.‏‏

اصل ۲۸

هر کس حق دارد شغلی را که بدان مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست برگزیند. دولت موظف است با رعایت نیاز جامعه به مشاغل گوناگون، برای همه افراد امکان اشتغال به کار و شرایط مساوی را برای احراز مشاغل ایجاد نماید.

اصل ۲۹

برخورداری از تأمین اجتماعی از نظر بازنشستگی، بیکاری، پیری، ازکارافتادگی، بی‌سرپرستی، درراه‏ماندگی، حوادث و سوانح، نیاز به خدمات بهداشتی‌درمانی و مراقبتهای پزشکی به صورت بیمه و غیره، حقی است همگانی. دولت موظف است طبق قوانین از محل درآمدهای عمومی و درآمدهای حاصل از مشارکت مردم، خدمات و حمایتهای مالی فوق را برای یک یک افراد کشور تأمین کند.

اصل ۳۰

دولت موظف است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سر حد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد.

اصل ۳۱

داشتن مسکن متناسب با نیاز، حق هر فرد و خانواده ایرانی است. دولت موظف است با رعایت اولویت برای آنها که نیازمندترند به خصوص روستانشینان و کارگران زمینه اجرای این اصل را فراهم کند.

اصل ۳۲

هیچ‌کس را نمی‌توان دستگیر کرد مگر به حکم و ترتیبی که قانون معین می‌کند. در صورت بازداشت، موضوع اتهام باید با ذکر دلایل بلافاصله کتباً به متهم ابلاغ و تفهیم شود و حداکثر ظرف مدت بیست و چهار ساعت پرونده مقدماتی به مراجع صالحه قضایی ارسال و مقدمات محاکمه، در اسرع وقت فراهم گردد. مختلف از این اصل طبق قانون مجازات می‌شود.

اصل ۳۳

هیچ‌کس را نمی‌توان از محل اقامت خود تبعید کرد یا از اقامت در محل مورد علاقه‏اش ممنوع یا به اقامت در محلی مجبور ساخت، مگر در مواردی که قانون مقرر می‌دارد.

اصل ۳۴

دادخواهی حق مسلم هر فرد است و هر کس می‌تواند به منظور دادخواهی به دادگاه‏های صالح رجوع نماید. همه افراد ملت حق دارند این گونه دادگاه‏ها را در دسترس داشته باشند و هیچ‌کس را نمی‌توان از دادگاهی که به موجب قانون حق مراجعه به آن را دارد منع کرد.

اصل ۳۵

در همه دادگاه‏ها طرفین دعوی حق دارند برای خود وکیل انتخاب نمایند و اگر توانایی انتخاب وکیل را نداشته باشند باید برای آنها امکانات تعیین وکیل فراهم گردد.

اصل ۳۶

حکم به مجازات و اجراء آن باید تنها از طریق دادگاه صالح و به موجب قانون باشد.

اصل ۳۷ - اصل برائت

اصل، برائت است و هیچ‌کس از نظر قانون مجرم شناخته نمی‌شود، مگر این که جرم او در دادگاه صالح ثابت گردد.

اصل ۳۸ - منع شکنجه

هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار و یا کسب اطلاع ممنوع است. اجبار شخص به شهادت، اقرار یا سوگند، مجاز نیست و چنین شهادت و اقرار و سوگندی فاقد ارزش و اعتبار است.

متخلف از این اصل طبق قانون مجازات می‌شود.

اصل ۳۹

هتک حرمت و حیثیت کسی که به حکم قانون دستگیر، بازداشت، زندانی یا تبعید شده، به هر صورت که باشد ممنوع و موجب مجازات است.

اصل ۴۰

هیچ‌کس نمی‌تواند اعمال حق خویش را وسیله اضرار به غیر یا تجاوز به منافع عمومی قرار دهد.

اصل ۴۱

تابعیت کشور ایران حق مسلم هر فرد ایرانی و دولت نمی‌تواند از هیچ ایرانی سلب تابعیت کند، مگر به درخواست خود او یا در صورتی که به تابعیت کشور دیگری درآید.

اصل ۴۲

اتباع خارجه می‌توانند در حدود قوانین به تابعیت ایران در آیند و سلب تابعیت اینگونه اشخاص در صورتی ممکن است که دولت دیگری تابعیت آنها را بپذیرد یا خود آنها درخواست کنند.

اصل ۴۳

برای تأمین استقلال اقتصادی جامعه و ریشه‏کن کردن فقر و محرومیت و برآوردن نیازهای انسان در جریان رشد، با حفظ آزادی او، اقتصاد جمهوری اسلامی ایران بر اساس ضوابط زیر استوار می‌شود:

تأمین نیازهای اساسی: مسکن، خوراک، پوشاک، بهداشت، درمان، آموزش و پرورش و امکانات لازم برای تشکیل خانواده برای همه.
تأمین شرایط و امکانات کار برای همه به منظور رسیدن به اشتغال کامل و قرار دادن وسایل کار در اختیار همه کسانی که قادر به کارند ولی وسایل کار ندارند، در شکل تعاونی، از راه وام بدون بهره یا هر راه مشروع دیگر که نه به تمرکز و تداول ثروت در دست افراد و گروه‏های خاص منتهی شود و نه دولت را به صورت یک کارفرمای بزرگ مطلق درآورد. این اقدام باید با رعایت ضرورت‏های حاکم بر برنامه‏ریزی عمومی اقتصاد کشور در هر یک از مراحل رشد صورت گیرد.
تنظیم برنامه اقتصادی کشور به صورتی که شکل و محتوا و ساعت کار چنان باشد که هر فرد علاوه بر تلاش شغلی‏، فرصت و توان کافی برای خودسازی معنوی، سیاسی و اجتماعی و شرکت فعال در رهبری کشور و افزایش مهارت و ابتکار داشته باشد.
رعایت آزادی انتخاب شغل، و عدم اجبار افراد به کاری معین و جلوگیری از بهره‏کشی از کار دیگری.
منع اضرار به غیر و انحصار و احتکار و ربا و دیگر معاملات باطل و حرام.
منع اسراف و تبذیر در همه شیون مربوط به اقتصاد، اعم از مصرف، سرمایه‏گذاری، تولید، توزیع و خدمات.
استفاده از علوم و فنون و تربیت افراد ماهر به نسبت احتیاج برای توسعه و پیشرفت اقتصاد کشور.
جلوگیری از سلطه اقتصادی بیگانه بر اقتصاد کشور.
تأکید بر افزایش تولیدات کشاورزی، دامی و صنعتی که نیازهای عمومی را تأمین کند و کشور را به مرحله خودکفایی برساند و از وابستگی برهاند.

اصل ۴۴

نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران بر پایه سه بخش دولتی، تعاونی و خصوصی با برنامه‌ریزی منظم و صحیح استوار است.

بخش دولتی شامل کلیه صنایع بزرگ، صنایع مادر، بازرگانی خارجی، معادن بزرگ، بانکداری، بیمه، تأمین نیرو، سدها و شبکه‏های بزرگ آبرسانی، رادیو و تلویزیون، پست و تلگراف و تلفن، هواپیمایی، کشتیرانی، راه و راه‏آهن و مانند اینها است که به صورت مالکیت عمومی و در اختیار دولت است.

بخش خصوصی شامل آن قسمت از کشاورزی، دامداری، صنعت، تجارت و خدمات می‌شود که مکمل فعالیتهای اقتصادی دولتی و تعاونی است.

مالکیت در این سه بخش تا جایی که با اصول دیگر این فصل مطابق باشد و از محدوده قوانین اسلام خارج نشود و موجب رشد و توسعه اقتصادی کشور گردد و مایه زیان جامعه نشود مورد حمایت قانونی جمهوری اسلامی است.

تفصیل ضوابط و قلمرو و شرایط هر سه بخش را قانون معین می‌کند.

اصل ۴۵

انفال و ثروتهای عمومی از قبیل زمینهای موات یا رها شده، معادن، دریاها، دریاچه‌ها، رودخانه‏ها و سایر آبهای عمومی، کوه‏ها، دره‏ها‏، جنگٌلها، نیزارها، بیشه‌های طبیعی، مراتعی که حریم نیست، ارث بدون وارث، و اموال مجهول‏المالک و اموال عمومی که از غاصبین مسترد می‌شود در اختیار حکومت اسلامی است تا بر طبق مصالح عامه نسبت به آنها عمل نماید. تفصیل و ترتیب استفاده از هر یک را قانون معین می‌کند.

اصل ۴۶

هر کس مالک حاصل کسب و کار مشروع خویش است و هیچ‌کس نمی‌تواند به عنوان مالکیت نسبت به کسب و کار خود امکان کسب و کار را از دیگری سلب کند.

اصل ۴۷

مالکیت شخصی که از راه مشروع باشد محترم است. ضوابط آن را قانون معین می‌کند.

اصل ۴۸

در بهره‏برداری از منابع طبیعی و استفاده از درآمدهای ملی در سطح استانها و توزیع فعالیتهای اقتصادی میان استانها و مناطق مختلف کشور، باید تبعیض در کار نباشد، به طوری که هر منطقه فراخور نیازها و استعداد رشد خود، سرمایه و امکانات لازم در دسترس داشته باشد.

اصل ۴۹

دولت موظف است ثروتهای ناشی از ربا، غصب، رشوه، اختلاس، سرقت، قمار، سوء استفاده از موقوفات، سوء استفاده از مقاطعه‏کاریها و معاملات دولتی، فروش زمینهای موات و مباحات اصلی، دایر کردن اماکن فساد و سایر موارد غیر مشروع را گرفته و به صاحب حق رد کند و در صورت معلوم نبودن او به بیت‏المال بدهد. این حکم باید با رسیدگی و تحقیق و ثبوت شرعی به وسیله دولت اجرا شود.

اصل ۵۰

در جمهوری اسلامی، حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسلهای بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی می‌گردد. از این رو فعالیتهای اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع است.

اصل ۵۱

هیچ نوع مالیات وضع نمی‌شود مگر به موجب قانون. موارد معافیت و بخشودگی و تخفیف مالیاتی به موجب قانون مشخص می‌شود.

اصل ۵۲

بودجه سالانه کل کشور به ترتیبی که در قانون مقرر می‏شود از طرف دولت تهیه و برای رسیدگی و تصویب به مجلس شورای اسلامی تسلیم می‌گردد. هر گونه تغییر در ارقام بودجه نیز تابع مراتب مقرر در قانون خواهد بود.‏

اصل ۵۳

کلیه دریافتهای دولت در حسابهای خزانه‏داری کل متمرکز می‌شود و همه پرداختها در حدود اعتبارات مصوب به موجب قانون انجام می‌گیرد.

اصل ۵۴

دیوان محاسبات کشور مستقیما زیر نظر مجلس شورای اسلامی است. سازمان و اداره امور آن در تهران و مراکز استانها به موجب قانون تعیین خواهد شد.

اصل ۵۵

دیوان محاسبات به کلیه حسابهای وزارتخانه‏ها، موسسات، شرکتهای دولتی و سایر دستگاه‏هایی که به نحوی از انحاء از بودجه کل کشور استفاده می‌کنند به ترتیبی که قانون مقرر می‌دارد رسیدگی یا حسابرسی می‌نماید که هیچ هزینه‏‏ای از اعتبارات مصوب تجاوز نکرده و هر وجهی در محل خود به مصرف رسیده باشد. دیوان محاسبات، حسابها و اسناد و مدارک مربوطه را برابر قانون جمع‏آوری و گزارش تفریغ بودجه هر سال را به انضمام نظرات خود به مجلس شورای اسلامی تسلیم می‌نماید. این گزارش باید در دسترس عموم گذاشته شود.

اصل ۵۶

حاکمیت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست و هم او، انسان را بر سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته است. هیچ‌کس نمی‌تواند این حق الهی را از انسان سلب کند یا در خدمت منافع فرد یا گروهی خاص قرار دهد و ملت این حق خداداد را از طرقی که در اصول بعد می‌آید اعمال می‌کند.

اصل ۵۷

قوای حاکم در جمهور اسلامی ایران عبارتند از: قوه مقننه، قوه مجریه و قوه قضاییه که زیر نظر ولایت مطلقه امر و امامت امت بر طبق اصول آینده این قانون اعمال می‌گردند. این قوا مستقل از یکدیگرند.

اصل ۵۸

اعمال قوه مقننه از طریق مجلس شورای اسلامی است که از نمایندگان منتخب مردم تشکیل می‏شود و مصوبات آن پس از طی مراحلی که در اصول بعد می‌آید برای اجرا به قوه مجریه و قضاییه ابلاغ می‌گردد.

اصل ۵۹

در مسایل بسیار مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ممکن است اعمال قوه مقننه از راه همه‏پرسی و مراجعه مستقیم به آراء مردم صورت گیرد. در خواست مراجعه به آراء عمومی باید به تصویب دو سوم مجموع نمایندگان مجلس برسد.

اصل ۶۰

اعمال قوه مجریه جز در اموری که در این قانون مستقیما بر عهده رهبری گذارده شده، از طریق رییس جمهور و وزراء است.

اصل ۶۱

اعمال قوه قضاییه به وسیله دادگاه‏های دادگستری است که باید طبق موازین اسلامی تشکیل شود و به حل و فصل دعاوی و حفظ حقوق عمومی و گسترش و اجرای عدالت و اقامه حدود الهی بپردازد.

اصل ۶۲ - مجلس شورای اسلامی

مجلس شورای اسلامی از نمایندگان ملت که به طور مستقیم و با رأی مخفی انتخاب می‌شوند تشکیل می‌گردد. شرایط انتخاب‏کنندگان و انتخاب‏شوندگان و کیفیت انتخابات را قانون معین خواهد کرد.

اصل ۶۳

دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی چهار سال است. انتخابات هر دوره باید پیش از پایان دوره قبل برگزار شود به طوری که کشور در هیچ زمان بدون مجلس نباشد.

اصل ۶۴

عده نمایندگان مجلس شورای اسلامی دویست و هفتاد نفر است و از تاریخ همه‏پرسی سال یکهزار و سیصد و شصت و هشت هجری شمسی پس از هر ده سال، با در نظر گرفتن عوامل انسانی، سیاسی، جغرافیایی و نظایر آنها حداکثر بیست نفر نماینده می‌تواند اضافه شود. زرتشتیان و کلیمیان هر کدام یک نماینده و مسیحیان آشوری و کلدانی مجموعا یک نمایند و مسیحیان ارمنی جنوب و شمال هر کدام یک نماینده انتخاب می‌کنند. محدوده حوزه‏های انتخابیه و تعداد نمایندگان را قانون معین می‌کند.

اصل ۶۵

پس از برگزاری انتخابات، جلسات مجلس شورای اسلامی با حضور دو سوم مجموع نمایندگان رسمیت می‌یابد و تصویب طرحها و لوایح طبق آیین‏نامه مصوب داخلی انجام می‌گیرد مگر در مواردی که در قانون اساسی نصاب خاصی تعیین شده باشد. برای تصویب آیین‏نامه داخلی موافقت دو سوم حاضران لازم است.

اصل ۶۶

ترتیب انتخاب رییس و هیأت رییسه مجلس و تعداد کمیسیونها و دوره تصدی آنها و امور مربوط به مذاکرات و انتظامات مجلس به وسیله آیین‏نامه داخلی مجلس معین می‌گردد.

اصل ۶۷ - سوگند نمایندگان مجلس

نمایندگان باید در نخستین جلسه مجلس به ترتیب زیر سوگند یاد کنند و متن قسم‏نامه را امضاء نمایند. بسم‏الله‏الرحمن‏الرحیم
"من در برابر قرآن مجید، به خدای قادر متعال سوگند یاد می‌کنم و با تکیه بر شرف انسانی خویش تعهد می‌نمایم که پاسدار حریم اسلام و نگاهبان دستاوردهای انقلاب اسلامی ملت ایران و مبانی جمهوری اسلامی باشم، ودیعه‏ای را که ملت به ما سپرده به عنوا ن امینی عادل پاسداری کنم و در انجام وظایف وکالت، امانت و تقوی را رعایت نمایم و همواره به استقلال و اعتلای کشور و حفظ حقوق ملت و خدمت به مردم پایبند باشم، از قانون اساسی دفاع کنم و در گفته‏ها و نوشته‏ها و اظهارنظرها، استقلال کشور و آزادی مردم و تأمین مصالح آنها را مد نظر داشته باشم."
نمایندگان اقلیتهای دینی این سوگند را با ذکر کتاب آسمانی خود یاد خواهند کرد.
نمایندگانی که در جلسه نخست شرکت ندارند باید در اولین جلسه‏ای که حضور پیدا می‌کنند مراسم سوگند را به جای آوردند.





اصل ۶۸

در زمان جنگ و اشغال نظامی کشور به پیشنهاد رییس جمهور و تصویب سه چهارم مجموع نمایندگان و تأیید شورای نگهبان از انتخابات نقاط اشغال شده یا تمامی مملکت برای مدت معینی متوقف می‌شود و در صورت عدم تشکیل مجلس جدید، مجلس سابق همچنان به کار خود ادامه خواهد داد.

اصل ۶۹- انتشار مذاکرات مجلس از رادیو و روزنامه رسمی

مذاکرات مجلس شورای ملی باید علنی باشد و گزارش کامل آن از طریق رادیو و روزنامه رسمی برای اطلاع عموم منتشر شود. در شرایط اضطراری، در صورتی که رعایت امنیت کشور ایجاب کند، به تقاضای رییس جمهور یا یکی از وزراء یا ده نفر از نمایندگان، جلسه غیر علنی تشکیل می‏شود. مصوبات جلسه غیر علنی در صورتی معتبر است که با حضور شورای نگهبان به تصویب سه چهارم مجموع نمایندگان برسد. گزارش و مصوبات این جلسات باید پس از بر طرف شدن شرایط اضطراری برای اطلاع عموم منتشر گردد.

اصل ۷۰

رییس جمهور و معاونان او و وزیران به اجتماع یا با انفراد حق شرکت در جلسات علنی مجلس را دارند و می‌توانند مشاوران خود را همراه داشته باشند و در صورتی که نمایندگان لازم بدانند، وزراء مکلف به حضورند و هر گاه تقاضا کنند مطالبشان استماع می‌شود.

اصل ۷۱

مجلس شورای اسلامی در عموم مسایل د ر حدود مقرر در قانون اساسی می‌تواند قانون وضع کند.

اصل ۷۲

مجلس شورای اسلامی نمی‌تواند قوانینی وضع کند که با اصول و احکام مذهب رسمی کشور یا قانون اساسی مغایرت داشته باشد. تشخیص این امر به ترتیبی که در اصل نود و ششم آمده بر عهده شورای نگهبان است.

اصل ۷۳

شرح و تفسیر قوانین عادی در صلاحیت مجلس شورای اسلامی است. مفاد این اصل مانع از تفسیری که دادستان، در مقام تمیز حق، از قوانین می‌کنند نیست.

اصل ۷۴

لوایح قانونی پس از تصویب هیأت وزیران به مجلس تقدیم می‌شود و طرحهای قانونی به پیشنهاد حداقل پانزده نفر از نمایندگان، در مجلس شورای اسلامی قابل طرح است.

اصل ۷۵

طرح‏های قانونی و پیشنهادها و اصلاحاتی که نمایندگان در خصوص لوایح قانونی عنوان می‌کنند و به تقلیل درآمد عمومی یا افزایش هزینه عمومی می‌انجامد، در صورتی قابل طرح در مجلس است که در آن طریق جبران کاهش درآمد یا تأمین هزینه جدید نیز معلوم شده باشد.

اصل ۷۶

مجلس شورای اسلامی حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور را دارد.

اصل ۷۷

عهدنامه‏ها، مقاوله‏نامه‏ها، قراردادها و موافقت‏نامه‏‏های بین‏المللی باید به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد.

اصل ۷۸

هر گونه تغییر در خطوط مرزی ممنوع است مگر اصلاحات جزیی با رعایت مصالح کشور، به شرط این که یک طرفه نباشد و به استقال و تمامیت ارضی کشور لطمه نزدن و به تصویب چهار پنجم مجموع نمایندگان مجلس شورای اسلامی برسد.

اصل ۷۹

برقراری حکومت نظامی ممنوع است. در حالت جنگٌ و شرایط اضطراری نظیر آن، دولت حق دارد با تصویب مجلس شورای اسلامی موقتا محدودیتهای ضروری را برقرار نماید، ولی مدت آن به هر حال نمی‌تواند بیش از سی روز باشد و در صورتی که ضرورت همینان باقی باشد دولت موظف است مجددا از مجلس کسب مجوز کند.

اصل ۸۰

گرفتن و دادن وام یا کمکهای بدون عوض داخلی و خارجی از طرف دولت باید با تصویب مجلس شورای اسلامی باشد.

اصل ۸۱

دادن امتیاز تشکیل شرکتها و موُسسات در امور تجارتی و صنعتی و کشاورزی و معادن و خدمات به خارجیان مطلقا ممنوع است.

اصل ۸۲

استخدام کارشناسان خارجی از طرف دولت ممنوع است مگر در موارد ضرورت با تصویب مجلس شورای اسلامی.

اصل ۸۳

بناها و اموالی دولتی که از نفایش ملی باشد قابل انتقال به غیر نیست مگر با تصویب مجلس شورای اسلامی آن هم در صورتی که از نفایش منحصر به فرد نباشد.

اصل ۸۴

هر نماینده در بابر تمام ملت مسیول است و حق دارد در همه مسایل داخلی و خارجی کشور اظهار نظر نماید.

اصل ۸۵

سمت نمایندگی قائم به شخص است و قابل واگذاری به دیگری نیست. مجلس نمی‌تواند اختیار قانونگذاری را به شخص یا هیأتی واگذار کند ولی در موارد ضروری می‌تواند اختیار وضع بعضی از قوانین را با رعایت اصل هفتاد و دوم به کمیسیون‏های داخلی خود تفویض کند، در این صورت این قوانین در مدتی که مجلس تعیین می‌نماید به صورت آزمایشی اجرا می‌شود و تصویب نهایی آنها با مجلس خواهد بود. همینین مجلس شورای اسلامی می‌تواند تصویب دائمی اساسنامه سازمانها، شرکتها، موُسسات دولتی یا وابسته به دولت را با رعایت اصل هفتاد و دوم به کمیسیونهای ذیربط واگذار کند و یا اجازه تصویب آنها را به دولت بدهد. در این صورت مصوبات دولت نباید با اصول و احکام مذهب رسمی کشور و یا قانون اساسی مغایرت داشته باشد، تشخیص این امر به ترتیب مذکور در اصل نود و ششم با شورای نگهبان است. علاوه بر این، مصوبات دولت نباید مخالفت قوانین و مقررات عمومی کشور باشد و به منظور بررسی و اعلام عدم مغایرت آنها با قوانین مزبور باید ضمن ابلاغ برای اجرا به اطلاع رییس مجلس شورای اسلامی برسد.

اصل ۸۶

نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهار نظر و رأی خود کاملاً آزادند و نمی‌توان آنها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کرده‏اند یا آرایی که در مقام ایفای وظایف نمایندگی خود داده‏اند تعقیب یا توقیف کرد.‏

اصل ۸۷

رییس جمهور برای هیأت وزیران پس از تشکیل و پیش از هر اقدام دیگر باید از مجلس رأی اعتماد بگیرد. در دوران تصدی نیز در مورد مسایل مهم و مورد اختلاف می‌تواند از مجلس برای هیأت وزیران تقاضای رأی اعتماد کند.

اصل ۸۸

در هر مورد که حداقل یک چهارم کل نمایندگان مجلس شورای اسلامی از رییس جمهور و یا هر یک از نمایندگان از وزیر مسیول، درباره یکی از وظایف آنان سوال کنند، رییس جمهور یا وزیر موظف است در مجلس حاضر شود و به سوال جواب دهد و این جواب نباید در مورد رییس جمهور بیش از یک ماه و در مورد وزیر بیش از ده روز به تأخیر افتاد مگر با عذر موجه به تشخیص مجلس شورای اسلامی.

اصل ۸۹ - استیضاح وزیران و رییس جمهور

نمایندگان مجلس شورای اسلامی می‌توانند در مواردی که لازم می‌دانند هیأت وزیران یا هر یک از وزراء را استیضاح کنند، استیضاح وقتی قابل طرح در مجلس است که با امضای حداقل ده نفر از نمایندگان به مجلس تقدیم شود. هیأت وزیران یا وزیر مورد استیضاح باید ظرف مدت ده روز پس از طرح آن در مجلس حاضر شدو و به آن پاسخ گوید و از مجلس رأی اعتماد بخواهد. در صورت عدم حضور هیأت وزیران یا وزیر برای پاسخ، نمایندگان مزبور درباره استیضاح خود توضیحات لازم را می‌دهند و در صورتی که مجلس مقتضی بداند اعلام رأی عدم اعتماد خواهد کرد. اگر مجلس رأی اعتماد نداد هیأت وزیران یا وزیران یا وزیر مورد استیضاح عزل می‌شود. در هر دو صورت وزرای مورد استیضاح نمی‌توانند در هیأت وزیرانی که بلافاصله بعد از آن تشکیل می‌شود عضویت پیدا کنند.
در صورتی که حداقل یک سوم از نمایندگان مجلس شورای اسلامی رییس جمهور را در مقام اجرای وظایف مدیریت قوه مجریه و اداره امور اجرایی کشور مورد استیضاح قرار دهند، رییس جمهور باید ظرف مدت یک ماه پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و در خصوص مسایل مطرح شده توضیحات کافی بدهد. در صورتی که پس از بیانات نمایندگان مخالف و موافق و پاسخ رییس جمهور، اکثریت دو سوم کل نمایندگان به عدم کفایت رییس جمهور رأی دادند مراتب جهت اجرای بند ده اصل یکصد و دهم به اطلاع مقام رهبری می‌رسد.

اصل ۹۰

هر کس شکایتی از طرز کار مجلس یا قوه مجریه یا قوه قضاییه داشته باشد، می‌تواند شکایت خود را کتبا به مجلس شورای اسلامی عرضه کند. مجلس موظف است به این شکایات رسیدگی کند و پاسخ کافی دهد و در مواردی که شکایت به قوه مجریه و یا قوه قضاییه مربوط است رسیدگی و پاسخ کافی از آنها بخواهد و در مدت متناسب نتیجه را اعلام نماید و در موردی که مربوط به عموم باشد به اطلاع عامه برساند.‏ا

اصل ۹۱ - شورای نگهبان

به منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات، مجلس شورای اسلامی با آنها، شورایی به نام شورای نگهبان با ترکیب زیر تشکیل می‌شود.

شش نفر از فقهای عادل و آگاه به مقتضیات زمان و مسایل روز. انتخاب این عده با مقام رهبری است.
شش نفر حقوقدان، در رشته‏های مختلف حقوقی، از میان حقوقدانان مسلمانی که به وسیله رییس قوه قضاییه به مجلس شورای اسلامی معرف می‌شوند و با رأی مجلس انتخاب می‌گردند.

۱ - شش نفر از فقهای عادل و آگاه به مقتضیات زمان و مسایل روز. انتخاب این عده با رهبر یا شورای رهبری است. ۲ - شش نفر حقوقدان، در رشته‏های مختلف حقوقی، از میان حقوقدانان مسلمانی که به وسیله شورای عالی قضایی به مجلس شورای ملی معرفی می‌شوند وبا رأی مجلس انتخاب می‌گردند.

اصل ۹۲

اعضای شورای نگهبان برای مدت شش سال انتخاب می‏شوند ولی در نخستین دوره پس از گذشتن سه سال، نیمی از اعضای هر گروه به قید قرعه تغییر می‌یابند و اعضای تازه‏ای به جای آنها انتخاب می‌شوند.

اصل ۹۳

مجلس شورای اسلامی بدون وجود شورای نگهبان اعتبار قانونی ندارد مگر در مورد تصویب اعتبارنامه نمایندگان و انتخاب شش نفر حقوقدان اعضای شورای نگهبان.

اصل ۹۴

کلیه مصوبات مجلس شورای اسلامی باید به شورای نگهبان فرستاده شود. شورای نگهبان موظف است آن را حداکثر ظرف ده روز از تاریخ وصول از نظر انطباق بر موازین اسلام و قانون اساسی مورد بررسی قرار دهد و ینانیه آن را مغایر ببیند برای تجدید نظر به مجلس بازگرداند. در غیر این صورت مصوبه قابل اجرا است.

اصل ۹۵

در مواردی که شورای نگبهان مدت ده روز را برای رسیدگی و اظهار نظر نهایی کافی نداند، می‌تواند از مجلس شورای اسلامی حداکثر برای ده روز دیگر با ذکر دلیل خواستار تمدید وقت شود.

اصل ۹۶

تشخیص عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با احکام اسلام با اکثریت فقهای شورای نگهبان و تشخیص عدم تعارض آنها با قانون اساسی بر عهده اکثریت همه اعضای شورای نگهبان است.

اصل ۹۷

اعضای شورای نگهبان به منظور تسریع در کار می‌توانند هنگام مذاکره درباره لایحه یا طرح قانونی در مجلس حاضر شوند و مذاکرات را استماع کنند. اما وقتی طرح یا لایحه‏ای فوری در دستور کار مجلس قرار گیرد، اعضای شورای نگهبان باید در مجلس حاضر شوند و نظر خود را اظهار نمایند.

اصل ۹۸

تفسیر قانون اساسی به عهده شورای نگهبان است که با تصویب سه چهارم آنان انجام می‌شود.

اصل ۹۹ - نظارت شورای نگهبان

شورای نگهبان نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و مراجعه به آراء عمومی و همه‏پرسی را بر عهده دارد.

اصل ۱۰۰

برای پیشبرد سریع برنامه‏های اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی، آموزشی و سایر امور رفاهی از طریق همکاری مردم با توجه به مقتضیات محلی، اداره امور هر روستا، بخش، شهر، شهرستان یا استان با نظارت شورایی به نام شورای ده، بخش، شهر، شهرستان یا استان صورت می‌گیرد که اعضای آن را مردم همان محل انتخاب می‌کنند. شرایط انتخاب‏کنندگان و انتخابشوندگان و حدود وظایف و اختیارات و نحوه انتخاب و نظارت شوراهای مذکور و سلسله مراتب آنها را که باید با رعایت اصول وحدت ملی و تمامیت ارضی و نظام جمهوری اسلامی و تابعیت حکومت مرکزی باشد قانون معین می‌کند.

اصل ۱۰۱

به منظور جلوگیری از تبعیض و جلب همکاری در تهیه برنامه‏های عمرانی و رفاهی استانها و نظارت بر اجرای هماهنگ آنها، شورای عالی استانها مرکب از نمایندگان شوراهای استانها تشکیل می‌شود. نحوه تشکیل و وظایف این شورا را قانون معین می‌کند.

اصل ۱۰۲

شورای عالی استانها حق دارد در حدود وظایف خود طرحهایی تهیه و مستقیما یا از طریق دولت به مجلس شورای اسلامی پیشنهاد کند. این طرحها باید در مجلس مورد بررسی قرار گیرد.

اصل ۱۰۳

استانداران، فرمانداران، بخشداران و سایر مقامات کشوری که از طرف دولت تعیین می‌شوند در حدود اختیارات شوراها ملزم به رعایت تصمیمات آنها هستند.

اصل ۱۰۴

به منظور تأمین قسط اسلامی و همکاری در تهیه برنامه‏ها و ایجاد هماهنگی در پیشرفت امور در واحدهای تولیدی، صنعتی و کشاورزی، شوراهایی مرکب از نمایندگان کارگران و دهقانان و دیگر کارکنان و مدیران، و در واحدهای آموزشی، اداری، خدماتی و مانند اینها شوراهایی مرکب از نمایندگان اعضاء این واحدها تشکیل می‌شود. چگونگی تشکیل این شوراها و حدود وظایف و اختیارات آنها را قانون معین می‌کند.

اصل ۱۰۵

تصمیمات شوراها نباید مخالف موازین اسلام و قوانین کشور باشد.

اصل ۱۰۶

انحلال شوراها جز در صورت انحراف از وظایف قانونی ممکن نیست. مرجع تشخیص انحراف و ترتیب انحلال شوراها و طرز تشکیل مجدد آنها را قانون معین می‌کند. شورا در صورت اعتراض به انحلال حق دارد به دادگاه صالح شکایت کند و دادگاه موظف است خارج از نوبت به آن رسیدگی کند.

اصل ۱۰۷ - خبرگان رهبری

پس از مرجع عالیقدر تقلید و هبر کبیر انقلاب جهانی اسلام و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیت‏الله‏العظمی امام خمینی "قدس سره‏الشریف" که از طرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شدند، تعیین رهبر به عهده خبرگان منتخب مردم است. خبرگان رهبری درباره همه فقهاء واجد شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم بررسی و مشورت می‌کنند هر گاه یکی از آنان را اعلم به احکام و موضوعات فقهی یا مساإل سیاسی و اجتماعی یا دارای مقبولیت عامه یا واجد برجستگی خاص در یکی از صفات مذکور در اصل یکصد و نهم تشخیص دهند او را به رهبری انتخاب می‌کنند و در غیر این صورت یکی از آنان را به عنوان رهبر انتخاب و معرفی می‌نمایند. رهبر منتخب خبرگان، ولایت امر و همه مسوولیت‏های ناشی از آن را بر عهده خواهد داشت. رهبر در برابر قوانین با سایر افراد کشور مساوی است.

اصل ۱۰۸

قانون مربوط به تعداد و شرایط خبرگان، کیفیت انتخاب آنها و آیین‏نامه داخلی جلسات آنان برای نخستین دوره باید به وسیله فقهاء اولین شورای نگهبان تهیه و با اکثریت آراء آنان تصویب شود و به تصویب نهایی رهبر انقلاب برسد. از آن پس هر گونه تغییر و تجدید نظر در این قانون و تصویب سایر مقررات مربوط به وظایف خبرگان در صلاحیت خود آنان است.

اصل ۱۰۹ - شرایط و صفات رهبر

صلاحیت علمی لازم برای افتاء در ابواب مختلف فقه.
عدالت و تقوای لازم برای رهبری امت اسلام.
بینش صحیح سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت، مدیریت و قدرت کافی برای رهبری.

در صورت تعدد واجدین شرایط فوق، شخصی که دارای بینش فقهی و سیاسی قوی‏تر باشد مقدم است.

اصل ۱۱۰ - وظایف و اختیرات رهبر

تعیین سیاستها کلی نظام جمهوری اسلامی ایران پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام.
نظارت بر حسن اجرای سیاستهای کلی نظام.
فرمان همه‏پرسی.
فرماندهی کل نیروهای مسلح.
اعلام جنگ و صلح و بسیج نیروهای.
نصب و عزل و قبول استعفای‏:
فقه‏های شورای نگهبان.
عالیترین مقام قوه قضاییه.
رییس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
ریییس ستاد مشترک.
فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
فرماندهان عالی نیروهای نظامی و انتظامی.
حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه گانه.
حل معضلات نظام که از طرق عادی قابل حل نیست، از طریق مجمع تشخیص مصلحت نظام.
امضاء حکم ریاست جمهوری پس از انتخاب مردم صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری از جهت دارا بودن شرایطی که در این قانون می‌آید، باید قبل از انتخابات به تأیید شورای نگهبان و در دوره اول به تأیید رهبری برسد.
عزل رییس جمهور با در نظر گرفتن مصالح کشور پس از حکم دیوان عالی کشور به تخلف وی از وظایف قانونی، یا رأی مجلس شورای اسلامی به عدم کفایت وی بر اساس اصل هشتاد و نهم.
عفو یا تخفیف مجازات محکومیت در حدود موازین اسلامی پس از پیشنهاد رییس قوه قضاییه.

رهبر می‌تواند بعضی از وظایف و اختیارات خود را به شخص دیگری تفویض کند.

اصل سابق‏‏‏‏:

وظایف و اختیارات رهبری:

تعیین فقهای شورای نگهبان.
نصب عالیترین مقام قضایی کشور.
فرماندهی کلی نیروهای مسلح به ترتیب زیر:
نصب و عزل رییس ستاد مشترک.
نصب و عزل فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
تشکیل شورای عالی دفاع ملی، مرکب از هفت نفر از اعضای زیر:
رییس جمهور.
نخست‏وزیر.
وزیر دفاع.
رییس ستاد مشترک.
فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
دو مشاور به تعیین رهبر.
تعیین فرماندهان عالی نیروهای سه گانه به پیشنهاد شورای عالی دفاع.
اعلام جنگ و صلح و بسیج نیروهای به پیشنهاد شورای عالی دفاع.
امضای حکم ریاست جمهور پس از انتخاب مردم صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری از جهت دارا بودن شرایطی که در این قانون می‌آید باید قبل از انتخابات به تأیید شورای نگهبان و در دوره اول به تأیید رهبری برسد.
عزل رییس جمهور با در نظر گرفتن مصالح کشور، پس از حکم دیوان عالی کشور به تخلف وی از وظایف قانونی یا رأی مجلس شورای ملی به عدم کفایت سیاسی او.
عفو یا تخفیف مجازات محکومیت، در حدود موازین اسلامی، پس از پیشنهاد دیوان عالی کشور.

اصل ۱۱۱ - برکناری رهبر

هر گاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود. یا فاقد یکی از شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم گردد، یا معلوم شود از آغاز فاقد بعضی از شرایط بوده است، از مقام خود بر کنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یکصد و هشتم است. در صورت فوت یا کناره‏گیری یا عزل رهبر، خبرگان موظفند، در اسرع وقت نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام نمایند. تا هنگام معرفی رهبر، شورایی مرکب از رییس جمهور، رییس قوه قضاییه و یکی از فقهای شورای نگهبان انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام، همه وظایف رهبری را به طور موقت به عهده می‌گیرد و چنانچه در این مدت یکی از آنان به هر دلیل نتواند انجام وظیفه نماید، فرد درگیر به انتخاب مجمع، با حفظ اکثریت فقهاء، در شورا به جای وی منصوب می‌گردد. این شورا در خصوص وظایف بندهای ۱ و ۳ و ۵ و ۱۰ و قسمت‏های (د) و (ه) و (و) بند ۶ اصل یکصد و دهم، پس از تصویب سه چهارم اعضاء مجمع تشخیص مصلحت نظام اقدام می‌کند. هر گاه رهبر بر اثر بیماری یا حداکثر دیگری موقتا از انجام وظایف رهبری ناتوان شود، در این مدت شورای مذکور در این اصل وظایف او را عهده‏دار خواهد بود.

مقررات تشکیل خبرگان برای رسیدگی و عمل به این اصل در اولین اجلاسیه خبرگان تعیین می‏شود.

اصل ۱۱۲ - مجمع تشخیص مصلحت نظام

مجمع تشخیص مصلحت نظام برای تشخیص مصلحت نظام برای تشخیص مصحلت در مواردی که مصوبه مجلس شورای اسلامی را شورای نگهبان خلاف موازین شرع و یا قانون اساسی بداند و مجلس با در نظر گرفتن مصلحت نظام نظر شورای نگهبان را تأمین نکند و مشاوره در اموری که رهبری به آنان ارجاع می‌دهد و سایر وظایفی که در این قانون ذکر شده است به دستور رهبری تشکیل می‌شود. اعضاء ثابت و متغیر این مجمع را مقام رهبری تعیین می‌نماید. مقررات مربوط به مجمع توسط خود اعضاء تهیه و تصویب و به تأیید مقام رهبری خواهد رسید.

اصل ۱۱۳

پس از مقام رهبری رییس جمهور عالیترین مقام رسمی کشور است و مسوولیت اجرای قانون اساسی و ریاست قوه مجریه را جز در اموری که مستقیما به رهبری مربوط می‌شود، بر عهده دارد.

اصل ۱۱۴ - رییس جمهور

رییس جمهور برای مدت چهار سال با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شود و انتخاب مجدد او به صورت متوالی تنها برای یک دوره بلامانع است.

اصل ۱۱۵

رییس جمهور باید از میان رجال مذهبی و سیاسی که واجد شرایط زیر باشند انتخاب گردد:
ایرانی‏الاصل، تابع ایران، مدیر و مدبر، دارای حسن سابقه و امانت و تقوی، مومن و معتقد به مبانی جمهوری اسلامی ایران و مذهب رسمی کشور.

اصل ۱۱۶

نامزدهای ریاست جمهوری باید قبل از شروع انتخابات آمادگی خود را رسما اعلام کنند. نحوه برگزاری انتخاب رییس جمهوری را قانون معین می‌کند.

اصل ۱۱۷

رییس جمهور با اکثریت مطلق آراء شرکت‏کنندگان انتخاب می‏شود، ولی هر گاه در دوره نخست هیچ‌یک از نامزدها چنین اکثریتی بدست نیاورد، روز جمعه هفته بعد برای بار دوم رأی گرفته می‌شود. در دور دوم تنها دو نفر از نامزدها که در دور نخست‏ آراء بیشتری داشته‏اند شرکت می‌کنند، ولی اگر بعضی از نامزدهای دارنده آراء بیشتر، از شرکت در انتخابات منصرف شوند، از میان بقیه، دو نفر که در دور نخست بیش از دیگران رأی داشته‏اند برای انتخاب مجدد معرف می‌شوند.‏ا

اصل ۱۱۸

مسوولیت نظارت بر انتخابات ریاست جمهوری طبق اصل نود و نهم بر عهده شورای نگهبان است ولی قبل از تشکیل نخستین شورای نگهبان بر عهده انجمن نظارتی است که قانون تعیین می‌کند.

اصل ۱۱۹

انتخاب رییس جمهور جدید باید حداقل یک ماه پیش از پایان دوره ریاست جمهوری قبلی انجام شده باشد و در فاصله انتخاب رییس جمهور جدید و پایان دوره ریاست جمهوری سابق، رییس جمهور پیشین وظایف رییس جمهوری را انجام می‌دهد.

اصل ۱۲۰

هر گاه در فاصله ده روز پیش از رأی‏گیری یکی از نامزدهایی که صلاحیت او طبق این قانون احراز شده فوت کند، انتخابات به مدت دو هفته به تأخیر می‌افتد. اگر در فاصله دور نخست و دور دوم نیز یکی از دو نفر حائز اکثریت دور نخست فوت کند، انتخابات برای دو هفته تمدید می‌شود.

اصل ۱۲۱ - سوگند رییس جمهور

رییس جمهور در مجلس شورای اسلامی در جلسه‏ای که با حضور رییس قوه قضاییه و اعضای شورای نگهبان تشکیل می‏شود به ترتیب زیر سوگند یاد می‌کند و سوگندنامه را امضاء می‌نماید. بسم‏الله‏الرحمن‏الرحیم "من به عنوان رییس جمهور در پیشگاه قرآن کریم و در برابر ملت ایران به خداوند قادر متعال سوگند یاد می‌کنم که پاسدار مذهب رسمی و نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی کشور باشم و همه استعداد و صلاحیت خویش را در راه ایفای مسوولیتهایی که بر عهده‏ گرفته‏ام به کار گیرم و خود را وقف خدمت به مردم و اعتلای کشور، ترویج دین و اخلاق، پشتیبانی از حق و گسترش عدالت سازم و از هر گونه خودکامگی بپرهیزم و از آزادی و حرمت اشخاص و حقوقی که قانون اساسی برای ملت شناخته است حمایت کنم. در حراست از مرزها و استقلال سیاسی و اقتصادی و فرهنگی کشور از هیچ اقدامی دریغ نورزم و با استعانت از خداوند و پیروی از پیامبر اسلام و اإمه اطهار علیهم‏السلام قدرتی را که ملت به عنوان امانتی مقدس به من سپرده است همچون امینی پارسا و فداکار نگاهدار باشم و آن را به منتخب ملت پس از خود بسپارم."

بسم‏الله‏الرحمن‏الرحیم
"من به عنوان رییس جمهور در پیشگاه قرآن کریم و در برابر ملت ایران به خداوند قادر متعال سوگند یاد می‌کنم که پاسدار مذهب رسمی و نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی کشور باشم و همه استعداد و صلاحیت خویش را در راه ایفای مسوولیتهایی که بر عهده‏ گرفته‏ام به کار گیرم و خود را وقف خدمت به مردم و اعتلای کشور، ترویج دین و اخلاق، پشتیبانی از حق و گسترش عدالت سازم و از هر گونه خودکامگی بپرهیزم و از آزادی و حرمت اشخاص و حقوقی که قانون اساسی برای ملت شناخته است حمایت کنم. در حراست از مرزها و استقلال سیاسی و اقتصادی و فرهنگی کشور از هیچ اقدامی دریغ نورزم و با استعانت از خداوند و پیروی از پیامبر اسلام و اإمه اطهار علیهم‏السلام قدرتی را که ملت به عنوان امانتی مقدس به من سپرده است همچون امینی پارسا و فداکار نگاهدار باشم و آن را به منتخب ملت پس از خود بسپارم."

اصل ۱۲۲

رییس جمهور در حدود اختیارات و وظایفی که به موجب قانون اساسی و یا قوانین عادی به عهده‏ دارد در برابر ملت و رهبر و مجلس شورای اسلامی مسیول است.

اصل ۱۲۳

رییس جمهور موظف است مصوبات مجلس یا نتیجه همه‏پرسی را پس از طی مراحل قانونی و ابلاغ به وی امضاء کند و برای اجرا در اختیار مسیولان بگذارد.

اصل ۱۲۴

رییس جمهور می‌تواند برای انجام وظایف قانونی خود معاونانی داشته باشد.
معاون اول رییس جمهور با موافقت وی اداره هیأت وزیران و مسوولیت هماهنگی سایر معاونتها را به عهده خواهد داشت.

اصل ۱۲۵ - قراردها و توافق‌نامه‌های بین‌المللی

امضای عهدنامه‏ها، مقاوله‏نامه‏ها، موافت‏نامه‏ها و قراردادهای دولت ایران با سایر دولتها و همچنین امضای پیمان‏های مربوط به اتحادیه‏های بین‏المللی پس از تصویب مجلس شورای اسلامی با رییس جمهور یا نماینده قانونی او است.

اصل ۱۲۶

رییس جمهور مسوولیت امور برنامه و بودجه و امور اداری و استخدامی کشور را مستقیما بر عهده دارد و می‌تواند اداره آنها را به عهده دیگری بگذارد.

اصل ۱۲۷

رییس جمهور می‌تواند در موارد خاص، بر حسب ضرورت با تصویب هیأت وزیران نماینده، یا نمایندگان ویؤه با اختیارات مشخص تعیین نماید. در این موارد تصمیمات نماینده یا نمایندگان مذکور در حکم تصمیمات رییس جمهور و هیأت وزیران خواهد بود.

اصل ۱۲۸

سفیران به پینشهاد وزیر امور خارجه و تصویب رییس جمهور تعیین می‌شوند. رییس جمهور استوارنامه سفیران را امضاء می‌کند و استوارنامه سفیران کشورهای دیگر را می‌پذیرد.

اصل ۱۲۹

اعطای نشانهای دولتی با رییس جمهور است.

اصل ۱۳۰ - استعفای رییس جمهور

رییس جمهور استعفای خود را به رهبر تقدیم می‌کند و تا زمانی که استعفای او پذیرفته نشده است به انجام وظایف خود ادامه می‌دهد.

اصل ۱۳۱

در صورت فوت، عزل، استعفاء، غیبت یا بیماری بیش از دو ماه رییس جمهور و یا در موردی که مدت ریاست جمهوری پایان یافته و رییس جمهور جدید بر اثر موانعی هنوز انتخاب نشده و یا امور دیگری از این قبیل، معاون اول رییس جمهور یا موافقت رهبری اختیارات و مسوولیتهای وی را بر عهده می‌گیرد و شورایی متشکل از رییس مجلس و رییس قوه قضاییه و معاون اول رییس جمهور موظف است ترتیبی دهد که حداکثر ظرف مدت پنجاه روز رییس جمهور جدید انتخاب شود، در صورت فوت معاون اول و یا امور دیگری که مانع انجام وظایف وی گردد و نیز در صورتی که رییس جمهور معاون اول نداشته باشد مقام رهبری فرد دیگری را به جای او منصوب می‌کند.

اصل ۱۳۲

در مدتی که اختیارات و مسوولیتهای رییس جمهور بر عهده معاون اول یا فرد دیگری است که به موجب اصل یکصد و سی و یکم منصوب می‌گردد، وزراء را نمی‌توان استیضاح کرد یا به آنان رأی عدم اعتماد داد و نیز نمی‌توان برای تجدید نظر در قانون اساسی و یا امر همه‏پرسی اقدام نمود.

اصل ۱۳۳

وزراء توسط رییس جمهور تعیین و برای رفتن رأی اعتماد به مجلس معرفی می‌شوند با تغییر مجلس، گرفتن رأی اعتماد جدید برای وزراء لازم نیست. تعداد وزیران و حدود اختیارات هر یک از آنان را قانون معین می‌کند.

تعداد وزیران و حدود اختیارات هر یک از آنان را قانون معین می‌کند.

اصل ۱۳۴

ریاست هیأت وزیران با رییس جمهور است که بر کار وزیران نظارت دارد و با اتخاذ تدابیر لازم به هماهنگ ساختن تصمیم‏های وزیران و هیأت دولت می‌پردازد و با همکاری وزیران، برنامه و خط‏مشی دولت را تعیین و قوانین را اجرا می‌کند. در موارد اختلاف نظر و یا تداخل در وظایف قانونی دستگا‏ه‏های دولتی در صورتی که نیاز به تفسیر یا تغییر قانون نداشته باشد، تصمیم هیأت وزیران که به پیشنهاد رییس جمهور اتخاذ می‌شود لازم‏الاجرا است. رییس جمهور در برابر مجلس مسیول اقدامات هیأت وزیران است.

اصل ۱۳۵

وزراء تا زمانی که عزل نشده‏اند و یا بر اثر استیضاح یا درخواست رأی اعتماد، مجلس به آنها رأی عدم اعتماد نداده است در سمت خود باقی می‌مانند. استعفای هیأت وزیران یا هر یک از آنان به رییس جمهور تسلیم می‌شود و هیأت وزیران تا تعیین دولت جدید به وظایف خود ادامه خواهند داد. رییس جمهور می‌تواند برای وزارتخانه‏هایی که وزیر ندارند حداکثر برای مدت سه ماه سرپرست تعیین نماید.

اصل ۱۳۶

رییس جمهور می‌تواند وزراء را عزل کند و در این صورت باید برای وزیر یا وزیران جدید از مجلس رأی اعتماد بگیرد، و در صورتی که پس از ابراز اعتماد مجلس به دولت نیمی از هیأت وزیران تغییر نماید باید مجددا از مجلس شورای اسلامی برای هیأت وزیران تقاضای رأی اعتماد کند.

اصل ۱۳۷

هر یک از وزیران مسیول وظایف خاص خویش در باربر رییس جمهور و مجلس است و در اموری که به تصویب هیأت وزیران می‌رسد مسیول اعمال دیگران نیز هست.

اصل ۱۳۸

علاوه بر مواردی که هیأت وزیران یا وزیری مأمور تدوین آیین‏نامه‏های اجرایی قوانین می‌شود، هیأت وزیران حق دارد برای انجام وظایف اداری و تأمین اجرای قوانین و تنظیم سازمانهای اداری به وضع تصویب‏نامه و آیین‏نامه بپردازد. هر یک از وزیران نیز در حدود وظایف خویش و مصوبات هیأت وزیران حق وضع آیین‏نامه و صدور بخشنامه را دارد ولی مفاد این مقررات نباید با متن و روح قوانین مخالف باشد.
دولت می‌تواند تصویب برخی از امور مربوط به وظایف خود را به کمیسیونهای مشتکل از چند وزیر واگذار نماید. مصوبات این کمیسیونها در محدوده قوانین پس از تأیید رییس جمهور لازم‏الاجرا است.
تصویب‏نامه‏ها و آیین‏نامه‏های دولت و مصوبات کمیسیونهای مذکور در این اصل‏، ضمن ابلاغ برای اجرا به اطلاع رییس مجلس شورای اسلامی می‌رسد تا در صورتی که آنها را بر خلاف قوانین بیابد با ذکر دلیل برای تجدید نظر به هیأت وزیران بفرستند.

اصل ۱۳۹

اصلح دعاوی راجع به اموال عمومی و دولتی یا ارجاع آن به داوری در هر مورد، موکول به تصویب هیأت وزیران است و باید به اطلاع مجلس برسد. در مواردی که طرف دعوی خارجی باشد و در موارد مهم داخلی باید به تصویب مجلس نیز برسد. موارد مهم را قانون تعیین می‌کند.

اصل ۱۴۰

رسیدگی به اتهام رییس جمهور و معاونان او و وزیران در مورد جراإم عادی با اطلاع مجلس شورای اسلامی در دادگاه‏های عمومی دادگستری انجام می‌شود.

اصل ۱۴۱

رییس جمهور، معاونان رییس جمهور، وزیران و کارمندان دولت نمی‌توانند بیش از یک شغل دولتی داشته باشند و داشتن هر نوع شغل دیگر در موسساتی که تمام یا قسمتی از سرمایه آن متعلق به دولت یا موسسات عمومی است و نمایندگی مجلس شورای اسلامی و وکالت دادگستری و مشاوره حقوقی و نیز ریاست و مدیریت عامل یا عضویت در هیأت مدیره انواع مختلف شرکتهای خصوصی، جز شرکتهای تعاونی ادارات و موسسات برای آنان ممنوع است. سمتهای آموزشی در دانشگاه‏ها و موسسات تحقیقاتی از این، حکم مستثنی است.

سمتهای آموزشی در دانشگاه‏ها و موسسات تحقیقاتی از این حکم مستثنی است. نخست‏وزیر می‌تواند در موارد ضرورت به طور موقت تصدی برخی از وزارتخانه‏ها را بپذیرد.

اصل ۱۴۲

دارایی رهبر، رییس جمهور، معاونان رییس جمهور، وزیران و همسر و فرزندان آنان قبل و بعد از خدمت، توسط رییس قوه قضاییه رسیدگی می‌شود که بر خلاف حق، افزایش نیافته باشد.

اصل ۱۴۳

ارتش جمهوری اسلامی ایران پاسداری از استقلال و تمامیت ارضی و نظام جمهوری اسلامی کشور را بر عهده دارد.

اصل ۱۴۴

ارتش جمهوری اسلامی ایران باید ارتشی اسلامی باشد که ارتشی مکتبی و مردمی است و باید افرادی شایسته را به خدمت بپذیر که به اهداف انقلاب اسلامی مومن و در راه تحقق آن فداکار باشند.

اصل ۱۴۵

هیچ فرد خارجی به عضویت در ارتش و نیروهای انتظامی کشور پذیرفته نمی‌شود.

اصل ۱۴۶

استقرار هر گونه پایگاه نظامی خارجی در کشور هر چند به عنوان استفاده‏های صلح‏آمیز باشد ممنوع است.

اصل ۱۴۷

دولت باید در زمان صلح از افراد و تجهیزات فنی ارتش در کارهای امدادی، آموزشی، تولیدی، و جهاد سازندگی، با رعایت کامل موازین عدل اسلامی استفاده کند در حدی که به آمادگی رزمی آسیبی وارد نیاید.

اصل ۱۴۸

هر نوع بهره‏برداری شخصی از وساإل و امکانات ارتش و استفاده شخصی از افراد آنها به صورت گماشته، راننده شخصی و نظایر اینها ممنوع است.

اصل ۱۴۹

ترفیع درجه نظامیان و سلب آن به موجب قانون است.

اصل ۱۵۰

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در نخستین روزهای پیروزی این انقلاب تشکیل شد، برای ادامه نقش خود در نگهبانی از انقلاب و دستاوردهای آن پابرجا می‌ماند. حدود وظایف و قلمرو مسوولیت این سپاه در رابطه با وظایف و قلمرو مسوولیت نیروهای مسلح دیگر با تأکید بر همکاری و هماهنگی برادرانه میان آنها به وسیله قانون تعیین می‌شود.

اصل ۱۵۱

به حکم آیه کریمیه "واعدوالهم مااستطعتم من قوه و من رباط‏الخیل ترهبون به عدوالله و عدوکم و آخرین من دونهم لاتعلمونهم‏الله یعلمهم" دولت موظف است برای همه افراد کشور برنامه و امکانات آموزش نظامی را بر طبق موازین اسلامی فراهم نماید، به طوری که همه افراد همواره توانایی دفاع مسلحانه از کشور و نظام جمهوری اسلامی ایران را داشته باشند، ولی داشتن اسلحه باید با اجازه مقامات رسمی باشد.

اصل ۱۵۲

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس نفی هر گونه سلطه‏جویی و سلطه‏پذیری، حفظ استقلال همه جانبه و تمامیت ارضی کشور، دفاع از حقوق همه مسلمانان و عدم تعهد در برابر قدرت‏های سلطه‏گر و روابط صلح‏آمیز متقابل با دول غیر محارب استوار است.

اصل ۱۵۳

هر گونه قرارداد که موجب سلطه بیگانه بر منابع طبیعی و اقتصادی، فرهنگ، ارتش و دیگر شیون کشور گردد ممنوع است.

اصل ۱۵۴

جمهوری اسلامی ایران سعادت انسان در کل جامعه بشری را آرمان خود می‌داند و استقلال و آزادی و حکومت حق و عدل را حق همه مردم جهان می‌شناسد. بنا بر این در عین خودداری کامل از هر گونه دخالت در امور داخلی ملتهای دیگر، از مبارزه حق‏طلبانه مستضعفین در برابر مستکبرین در هر نقطه از جهان حمایت می‌کند.

اصل ۱۵۵

دولت جمهوری اسلامی ایران می‌تواند به کسانی که پناهندگی سیاسی بخواهند پناه دهد مگر این که بر طبق قوانین ایران خاإن و تبهکار شناخته شوند.

اصل ۱۵۶ - وظایف قوه قضاییه

قوه قضاییه قوه‏ای است مستقل که پشتیبان حقوق فردی و اجتماعی و مسیول تحقق بخشند به عدالت و عهده‏دار وظایف زیر است‏: ۱ - رسیدگی و صدور حکم در مورد تظلمات، تعدیات، شکایات، حل و فصل دعاوی و رفع خصومات و اخذ تصمیم و اقدام لازم در آن قسمت از امور حسبیه، که قانون معین می‌کند. ۲ - احیای حقوق عامه و گسترش عدل و آزادیهای مشروع. ۳ - نظارت بر حسن اجرای قوانین. ۴ - کشف جرم و تعقیب مجازات و تعزیر مجرمین و اجرای حدود و مقررات مدون جزایی اسلام. ۵ - اقدام مناسب برای پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمین.

اصل ۱۵۷

به منظور انجام مسوولیت‏های قوه قضاییه در کلیه امور قضایی و اداری و اجرایی قمام رهبری یک نفر مجتهد عادل و آگاه به امور قضایی و مدیر و مدبر را برای مدت پنج سال به عنوان رییس قوه قضاییه تعیین می‌نماید که عالیترین مقام قوه قضاییه است.

ایجاد تشکیلات لازم در دادگستری به تناسب مسوولیتهای اصل یکصد و پنجاه و ششم.
تهیه لوایح قضایی متناسب با جمهوری اسلامی.
استخدام قضات عادل و شایسته و عزل و نصب آنها و تغییر محل مأموریت و تعیین مشاغل و ترفیع آنان و مانند اینها از امور اداری، طبق قانون.

اصل ۱۵۸

وظایف رییس رییس قوه قضاییه به شرح زیر است:

ایجاد تشکیلات لازم در دادگستری به تناسب مسوولیت‏های اصل یکصد و پنجاه و ششم.
تهیه لوایح قضایی متناسب با جمهوری اسلامی.
استخدام قضات عادل و شایسته و عزل و نصب آنها و تغییر محل مأموریت و تعیین مشاغل و ترفیع آنان و مانند اینها از امور اداری، طبق قانون.

اصل ۱۵۹

مرجع رسمی تظلمات و شکایات، دادگستری است. تشکیل دادگاه‏ها و تعیین صلاحیت آنها منوط به حکم قانون است.

اصل ۱۶۰

وزیر دادگستری مسوولیت کلیه مساإل مربوطه به روابط قوه قضاییه با قوه مجریه و قوه مقننه را بر عهده دارد و از میان کسانی که رییس قوه قضاییه به رییس جمهور پیشنهاد می‌کند انتخاب می‌گردد.
رییس قوه قضاییه می‌تواند اختیارات تام مالی و اداری و نیز اختیارات استخدامی غیر قضات را به وزیر دادگستری تفویض کند. در این صورت وزیر دادگستری دارای همان اختیارات و وظایفی خواهد بود که در قوانین برای وزراء به عنوان عالیترین مقام اجرایی پیش‏بینی می‌شود.

اصل ۱۶۱

دیوان عالی کشور به منظور نظارت بر اجرای صحیح قوانین در محاکم و ایجاد وحدت رویه قضایی و انجام مسوولیتهایی که طبق قانون به آن محول می‌شود بر اساس ضوابطی که رییس قوه قضاییه تعیین می‌کند تشکیل می‌گردد.

اصل ۱۶۲

رییس دیوان عالی کشور و دادستان کل باید مجتهد عادل و آگاه به امور قضایی باشند و رییس قوه قضاییه با مشورت قضایت دیوان عالی کشور آنها را برای مدت پنج سال به این سمت منصوب می‌کند.

اصل ۱۶۳

صفات و شرایط قاضی طبق موازین فقهی به وسیله قانون معین می‌شود.

اصل ۱۶۴

قاضی را نمی‌توان از مقامی که شاغل آن است بدون محاکمه و ثبوت جرم یا تخلفی که موجب انفصال است به طور موقت یا داإم منفصل کرد یا بدون رضای او محل خدمت یا سمتش را تغییر داد مگر به اقتضای مصلحت جامعه با تصمیم رییس قوه قضاییه پس از مشورت با رییس دیوان عالی کشور و دادستان کل. نقل و انتقال دوره‏ای قضات بر طبق ضوابط کلی که قانون تعیین می‌کند صورت می‌گیرد.

اصل ۱۶۵

محاکمات، علنی انجام می‌شود و حضور افراد بلامانع است مگر آن که به تشخیص دادگاه، علنی بودن آن منافی عفت عمومی یانظم عمومی باشد یا در دعاوی خصوصی طرفین دعوا تقاضا کنند که محاکمه علنی نباشد.

اصل ۱۶۶

احکام دادگاه‏ها باید مستدل و مستند به مواد قانون و اصولی باشد که بر اساس آن حکم صادر شده است.

اصل ۱۶۷

قاضی موظف است کوشش کند حکم هر دعوا را در قوانین مدونه بیابد و اگر نیابد با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوای معتبر، حکم قضیه را صادر نماید و نمی‌تواند به بهانه سکوت یا نقص یا اجمال یا تعارض قوانین مدونه از رسیدگی به دعوا و صدور حکم امتناع ورزد.

اصل ۱۶۸

رسیدگی به جرائم سیاسی و مطبوعاتی علنی است و با حضور هیأت منصفه در محاکم دادگستری صورت می‌گیرد. نحوه انتخاب، شرایط، اختیارات هیأت منصفه و تعریف جرم سیاسی را قانون ر اساس موازین اسلامی معین می‌کند.

اصل ۱۶۹

هیچ فعلی یا ترک فعلی به استناد قانونی که بعد از آن وضع شده است جرم محسوب نمی‌شود.

اصل ۱۷۰

قضات دادگاه‏ها مکلفند از اجرای تصویب‏نامه‏ها و آیین‏نامه‏های دولتی که مخالف با قوانین و مقررات اسلامی یا خاجر از حدود اختیارات قوه مجریه است خودداری کنند و هر کس می‌تواند ابطال این گونه مقررات را از دیوان عدالت اداری تقاضا کند.

اصل ۱۷۱

هر گاه در اثر تفسیر یا اشتباه قاضی در موضوع یا در حکم یا در تطبیق حکم بر مورد خاص، ضرر مادی یا معنوی متوجه کسی گردد، در صورت تقصر، مقصر طبق موازین اسلامی ضامن است و ر غیر این صورت خسارت به وسیله دولت جبران می‌شود، و در هر حال از متهم اعاده حیثیت می‌گردد.

اصل ۱۷۲

برای رسیدگی به جراإم مربوط به وظایف خاص نظامی یا انتظامی اعضاء ارتش، ؤاندارمری، شهربانی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، محاکم نظامی مطابق قانون تشکیل می‌گردد، ولی به جراإم عمومی آنان یا جراإمی که در مقام ضابط دادگستری مرتکب شوند در محاکم عمومی رسیدگی می‌شود. دادستانی و دادگاه‏های نظامی، بخشی از قوه قضاییه کشور و مشمول اصول مربوط به این قوه هستند.

اصل ۱۷۳

به منظور رسیدگی به شکایات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به مأمورین یا واحدها با آیین‏نامه‏های دولتی و احقاق حقوق آنها، دیوانی به نام "دیوان عدالت اداری" زیر نظر رییس قوه قضاییه تأسیس می‌گردد. حدود اختیارات و نحوه عمل این دیوان را قانون تعیین می‌کند.

اصل ۱۷۴

بر اساس حق نظارت قوه قضاییه نسبت به حسن جریان امور و اجرای صحیح قوانین در دستگاه‏های اداری سازمانی به نام "سازمان بازرسی کل کشور" زیر نظر رییس قوه قضاییه تشکیل می‌گردد. حدود اختیارات و وظایف این سازمان را قانون تعیین می‌کند.

اصل ۱۷۵

در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، آزادی بیان و نشر افکار با رعایت موازین اسلامی و مصالح کشور باید تأمین گردد. نصب و عزل رییس سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران با مقام رهبری است و شورایی مرکب از نمایندگان رییس جمهور و رییس قوه قضاییه و مجلس شورای اسلامی (هر کدام دو نفر) نظارت بر این سازمان خواهند داشت. خط مشی و ترتیب اداره سازمان و نظارت بر آن را قانون معین می‌کند.

اصل یکصد و هفتاد و ششم به موجب اصلاحاتی که در سال ۱۳۶۸ نسبت به قانون اساسی صورت گرفته، به قانون اساسی الحاق شده است:

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که در دوازده فصل مشتمل بر یکصد و هفتاد و پنج اصل تنظیم گردیده و با اکثریت دو سوم مجموع نمایندگان مجلس بررسی نهایی قانون اساسی به تصویب رسیده است در تاریخ بیست و چهارم آبان ماه یکهزار و سیصد و پنجاه و هشت هجری شمسی مطابق با بیست و چهارم ذی‌الحجه یکهزار و سیصد و نود و نه هجری قمری به تصویب نهایی رسید.

اصل ۱۷۶ - وظایف شورای عالی امنیت ملی

به منظور تأمین منافع ملی و پاسداری از انقلاب اسلامی و تمامیت ارضی و حاکمیت ملی "شورای عالی امنیت ملی" به ریاست رییس جمهور، با وظایف زیر تشکیل می‌گرد.

تعیین سیاستهای دفاعی - امنیتی کشور در محدوده سیاستهای کلی تعیین شده از طرف مقام رهبری.
هماهنگ نمودن فعالیت‏های سیاسی، اطلاعاتی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در ارتباط با تدابیر کلی دفاعی - امنیتی.
بهره‏گیری از امکانات مادی و معنوی کشور برای مقابله با تهدیدهای داخلی و خارجی.

اعضای شورا عبارتند از:

روسای قوای سه گانه
رییس ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح
مسوول امور برنامه و بودجه
دو نماینده به انتخاب مقام رهبری
وزرای امور خارجه، کشور، اطلاعات
حسب مورد وزیر مربوط و عالیترین مقام ارتش و سپاه

شورای عالی امنیت ملی به تناسب وظایف خود شوراهای فرعی از قبیل شورای دفاع و شورای امنیت کشور تشکیل میدهد. ریاست هر یک از شوراهای فرعی با رییس جمهور یا یکی از اعضای شورای عالی است که از طرف رییس جمهور تعیین می‌شود. حدود اختیارات و وظایف شوراهای فرعی را قانونی معین می‌کند و تشکیلات آنها به تصویب شورای عالی می‌رسد. مصوبات شورای عالی امنیت ملی پس از تأیید مقام رهبری قابل اجراست.

اصل یکصد و هفتاد و ششم به موجب اصلاحاتی که در سال ۱۳۶۸ نسبت به قانون اساسی صورت گرفته، به قانون اساسی الحاق شده است.

اصل ۱۷۷ - بازنگری در قانون اساسی

بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در موارد ضروری به ترتیب زیر انجام می‌گیرد. مقام رهبری پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام طی حکمی خطاب به رییس جمهور موارد اصلاح یا تتمیم قانون اساسی را به شورای بازنگری قانون اساسی با ترکیب زیر پیشنهاد می‌نماید:

اعضای شورای نگهبان.
روسای قوای سه گانه.
اعضای ثابت مجمع تشخیص مصلحت نظام.
پنج نفر از اعضای مجلس خبرگان رهبری.
ده نفر به انتخاب مقام رهبری.
سه نفر از هیأت وزیران.
سه نفر از قوه قضاییه.
ده نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی.
سه نفر از دانشگاهیان.


8-7-عضويت در سازمان هاي بين المللي

تعريف : عضويت در سازمانها و مجامع بين‌المللي

به منظور گسترش حضور فعال جمهوري اسلامي ايران در سازمانها و مجامع بين‌المللي و بهره‌گيري از آن در جهت تأمين منافع ملي و تحقق هر چه بيشتر همگرايي منطقه‌اي و بين المللي در راستاي اصول و اهداف استراتژيك سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران و بهره‌مندي از آخرين دستاوردهاي علمي و تكنولوژي و حضور فعال در عرصه جهاني و منطقه‌اي، پيشنهاد دستگاههاي اجرايي در اين خصوص، طبق بند (1) تصميم نامه شماره 68592/18652 مورخ 4/8/1376 هيأت محترم دولت در كميته كارشناسي تخصصي بررسي عضويتهاي دولت جمهوري اسلامي ايران (موضوع تصميم نامه شماره 56150/16216 مورخ 25/11/1374) بررسي و پس از تائيد آن، پيش‌نويس لايحه مربوط جهت سير مراحل تصويب در دولت و مجلس شوراي اسلامي تقديم مي‌گردد.

در اجراي بند (2) تصميم نامه يادشده، كميته ياد شده در طي سالهاي فعاليت خود، عضويتهاي جاري دولت جمهوري اسلامي ايران را با توجه به اهميت آن و عضويت دولت به اعتبار عمل حاكميت (حاكميتي بودن) و يا غيرحاكميتي بودن (عمل تصدي) به ترتيب در دو گروه اول و دوم براي اخذ مجوز پرداخت حق عضويت آنها در هر سال به شرح زير مورد اقدام قرار داده است.

لازم به ذكر است در مورد ملاك تشخيص عمل حاكميت و تصدي، معيار، همان ماده 135 قانون برنامه چهارم مي باشد به عبارتي امور حاكميتي اعمالي است كه تحقق آن موجب اقتدار حاكميت و كشور است و منافع آن بدون محدوديت شامل همه اقشار جامعه مي‌گردد. امور تصدي آن دسته وظايفي است كه دولت متصدي اداره و بهره‌برداري از اموال جامعه است و مانند اشخاص حقيقي و حقوقي در حقوق خصوصي عمل مي­كند.

عضويتهاي گروه اول شامل حدود (66) مورد كه حق عضويت آنها از محل رديف بودجه عمومي پرداخت مي‌گردد.

عضويتهاي گروه دوم شامل حدود بيش از (145) مورد كه حق عضويت آنها از اعتبار داخلي دستگاه اجرايي مربوط قابل پرداخت مي‌باشد.

پ) تعداد (10) مورد از سازمانها و مجامع بين‌المللي به دليل سهم الشركه‌اي بودن ايران در آنها و عدم پرداخت حق عضويت ساليانه در فهرست جداگانه‌اي با عنوان سهم الشركه‌اي شناسايي شده و نيازي به اخذ مجوز ساليانه ندارند.

تعداد بيش از (80) مورد از عضويتهاي دستگاههاي اجرايي مختلف در مجامع بين‌المللي طي سالهاي 1376 تا سال 1386 به دلايل عدم فعاليت مفيد و مطلوب سازمان يا دستگاه طرف عضويت، درخواست دستگاه طرف عضويت براي خروج، واگذاري دستگاه اجرايي طرف عضويت به بخش خصوصي و يا هيأت امنايي شدن دانشگاهها و مؤسسات آموزشي كشور از فهرست عضويتهاي جاري خارج و در گروه سوم قرار گرفته است.


8-8-دمکراسي و حقوق بشر
حقوق بشر:

مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، (که همچنین با اسامی فعالان حقوق بشر در ایران، مجموعه
، HRA ، HRAI نیز شناخته می شود) سازمانی غیر سیاسی و غیر دولتی است که در زمینه دفاع از حقوق بشر در جغرافیای حقوقی کشور ایران فعالیت می کند. این سازمان از سال ۱۳۸۴ فعالیت خود را آغاز نموده است.

تاریخچه
'دوره اول: از اعلام موجودیت تا فعالیت علنی'

در اسفند ماه ۱۳۸۴ فعالیت سازمان یافته جمع کوچکی از فعالان حقوق بشر منتهی به بیانیه اعلام موجودیت و آغاز رسمی فعالیت گروه با نام اولیه «فعالان حقوق بشر در ایران» شد. مرکز ثقل فعالیت‌های گروه، زندان و زندانیان عقیدتی بود، گروه به غیر از امکانات عمومی و رایگان فاقد پشتوانه و امکانات خاص حتی در زمینه اطلاع رسانی بود، مجموعه تازه متولد شده که اکنون از قدیمی‌ترین سازمان‌های مدافع حقوق بشر ایرانی به حساب می‌آید با اتکا به نیروی جوان خود و یک بستر آزمون و خطا با تکیه بر خلاقیت و ایمان خود به راهی که آغاز کرده بود پیش می‌رفت، گروه به سرعت ضمن جذب نیروهای مستعد دامنه فعالیت‌های خود را به حوزهای دیگر حقوق بشری گسترش داد، در دو سال بعد، دیدار با خانوادهای قربانیان نقض حقوق بشر، حمایت مادی و معنوی بیشتر از زندانیان عقیدتی، شرکت فعال و گزارشگرانه در تجمعات مختلف، انتشار اولین جزوه آموزشی گروه، اجرای چند مرحله فعالیت‌های آگاهی بخش خیابانی همچون توزیع و نصب تراکت در کنار بازداشت اولین سری از اعضای آن توسط نیروهای امنیتی نشانه های اراده، جدیت و سرعت بالای رو به رشد گروه محسوب می‌شد.

این مرحله تا اواخر سال ۱۳۸۷ادامه داشت، گروه در این زمان توانسته بود تصویری از یک سازمان جوان، متحد و با اراده که از فاکتور مهم برابری طلبی و مقابله با تبعیض و انحصار برخوردار بود از خود به جامعه نشان دهد.
'دوره دوم: از فعالیت علنی تا یازدهم اسفند ۸۸'

خیل عظیم ورود اعضا و نیروهای همکار در کنار گسترش روزافزون فعالیت های مجموعه از یک سو و از سوی دیگر نیاز افکار عمومی به تعامل بیشتر با این گروه در برهه زمانی که جامعه مدنی ایران و فعالیت هایش از سوی حکومت ایران تا حدودی تحمل می شد به قسمی که این تشکل تلاش نمود هویت خود را در نهادهای مربوطه دولتی به ثبت رسمی برساند، تغییرات عمده و بنیادینی در سیاست گذاری ها و مدیریت مجموعه به همراه آورد. گروه با تغییر ساختار و مدیریت نیروهای خود از یک سازمان نیمه علنی به یک سازمان علنی تغییر شکل داد و با گسترش چشمگیر فعالیت‌های خود به تاسیس کمیته ها و زیر مجموعه های زیادی به هدف تخصصی‌تر کردن فعالیت‌ها و گسترش کمی و کیفی فعالیت های خود اقدام کرد. هم چنین با توجه به جمع بندی از فضای باز سیاسی که اشاره شد و به هدف کاستن از مخاطرات امنیتی فعالیت‌ها، گروه به معرفی مسئولین خود به صورت عمومی اقدام نمود، در این دوره مجموعه بیش از ۳۰ مسئول خود و بیش از ۲۵ کمیته و زیر مجموعه خود را به صورت رسمی معرفی نمود، رشد کمی و کیفی مجموعه در این دوره چشمگیر بود، جسارت، خلاقیت و ایمان اعضای گروه فعالیت‌های کم سابقه ای را در تاریخ فعالیت‌های حقوق بشری جامعه پس از انقلاب ایران رقم زد، برگزاری مسابقات فرهنگی من‌جمله وبلاگ نویسان مدافع حقوق بشر، آغاز فعالیت‌های ماهنامه خط صلح به عنوان اولین نشریه تخصصی حقوق بشر ایران، چاپ و توزیع کتاب های حقوق بشری من‌جمله کتاب حقوق زنان (CEDAW) در تیراژ چندین هزار جلد در داخل کشور به صورت رایگان، تقویت فعالیت‌های آگاهی بخش خیابانی نصب و توزیع تراکت، بروشور و CD، دیدار با اولیای دم و تلاش برای نجات کودکان محکوم به اعدام، برگزاری نشست‌های سراسری موفق «کمیته حق تحصیل» مجموعه در شهرهای مختلف با حضور دانشجویان محروم از تحصیل، راه اندازی خبرگزاری هرانا به عنوان نخستین خبرگزاری تخصصی حقوق بشری در ایران، راه اندازی و مدیریت کمپین جهانی نجات فرزاد کمانگر معلم محکوم به اعدام، راه اندازی و سازماندهی اعتراضات و تظاهرات های خیابانی مسالمت آمیز در چندین شهر ایران من‌جمله تجمع موفق سنندج، انتشار هزاران گزارش و سند حتی طبقه بندی شده در رابطه با نقض حقوق بشر، تالیف و نگارش چندین کتاب آموزشی و تحقیقی، نزدیکی و همکاری کم سابقه با اقلیت‌های مذهبی و ملی که در سایه فعالیت‌های جدی وبدون تبعیض و غیر سیاسی گروه شکل گرفته بود، پرداختن به موضوعات جدیدی چون محیط زیست و حقوق فرهنگی، فراهم کردن امکانات و شرایط تحصیل برای کودکان کار و محروم از تحصیل و… تنها نمونه هایی از فعالیت‌های گروه در این مرحله بود. که از سواحل شمال تا بندرهای جنوبی ایران و از شرق تا غرب کشور را در بر می گرفت.

انتخابات بحث بر انگیز دوره دهم ریاست جمهوری ایران در خرداد ماه سال ۱۳۸۸ در حالی از راه رسید که گروه با حجم عظیمی از فعایت‌ها و با شتابی مثال زدنی در افق بی‌پایان مقابل خود به خوبی پیش می‌رفت، مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران حتی از آزادی‌های بیشتر اما موقتی در مسیر انتخابات نیز جهت توسعه فعالیت‌های خود به خصوص فعالیت‌های آگاهی بخش خیابانی استفاده نمود. با این همه طوفان بعد از انتخابات در پی اعتراضات مردمی و برخوردهای نیروهای امنیتی و نظامی با معترضان به سرعت جامعه مدنی ایران را متحول نمود.

با توجه به جنس اعتراضات پس از انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری ایران، جامعه مدنی نقش ویژه‌ای در آغاز، سازمان دهی و ادامه اعتراضات مورد اشاره داشت و بالطبع سازمان‌های حقوق بشر به عنوان دیده بانان جامعه مدنی از جایگاه ویژه‌ای بر خوردار بودند. بر این اساس برخورد با سازمان‌های اجتماعی و مدافع حقوق بشر در دستور کار دستگاه های امنیتی قرار گرفت. موج این برخوردها سازمان‌ها و گروه های مختلفی را در بر گرفت و در یازده اسفند ماه سال ۱۳۸۸ به مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران نیز رسید. هر چند مجموعه در این دوره اعضای متعدد بازداشت شده‌ای را در زندان‌ها داشت ولی تفاوت یورش یازده اسفند، در حجم و سازمان یافتگی آن بود که تمامیت مجموعه را هدف گرفته بود، از آغاز یورش دستگاه امنیتی به مجموعه در سحرگاه یازده اسفند تا چند روز پس از آن بیش از پنجاه مسئول یا عضو فعال در شهرهای مختلف ایران بازداشت و عموماً به تهران منتقل شدند و همینطور ده ها دامنه، وب سایت، ایمیل و… مجموعه از سوی دستگاه امنیتی حکومت جمهوری اسلامی ایران هک یا تخریب شد. نیروهای امنیتی که دربرهه زمانی مورد اشاره احساس نیاز به قدرت نمایی می‌کردند این تشکل را که برای مدت طولانی و کاملاً علنی فعالیت می‌کرد و به نوعی هدفی راحت تصور می‌شد آماج حملات تخریبی خود کردند و به صورت گسترده‌ای با انتشار محتوا علیه گروه در نشریات و روزنامه های وابسته به خود و نیز تنظیم برنامه های تلویزیونی متعدد به زبان‌های مختلف و نمایش آن در تلویزیون دولتی برای روزهای متمادی و استفاده از اعترافات تلویزیونی به اجبار اخذ شده از اعضای گروه و سپس صدور احکام سنگین برای اعضای در بند نهایت تلاش خود را برای متوقف کردن این تشکل کردند به طوری که با توجه به حجم بازداشت‌ها و احکام سنگین صادره که مجموعاً بیش از یک قرن زندان را در بر می‌گیرد می‌توان این تشکل را گروهی دانست که در زمینه دفاع از حقوق بشر در ایران بالاترین هزینه تحمیلی را پرداخت نموده است و فشارهای مورد اشاره عامل توقف مجموعه شد.
ساختار
مدیریت نیروی انسانی

تشکیلات مجموعه بر اساس سه دسته همکاران رسمی و داوطلب، اعضا و مسئولین استوار شده است. مدیریت این تشکل در حال حاضر بر عهده کیوان رفیعی قرار دارد.
بخش ها و نهادها

بخش‌های داخلی مجموعه در حال حاضر عبارتند از:

نهاد آمار، نشر و آثار:این نهاد مسئول مدیریت، نظارت و توسعه بانک‌های آماری گروه، مدیریت تمامی خروجی‌های خبری و وب سایت‌ها و نیز عهده دار تمامی امور مربوط به آثار مادی و معنوی گروه همچون کتاب‌ها و تولیدات صوتی و تصویری است.

نهاد اجرایی، اجتماعی:این نهاد عهده دار مدیریت نیروی انسانی و امور اجرایی گروه است.

نهاد پذیرش، اداری و مالی:این نهاد مسئول جذب نیرو، مدیریت امور حقوقی، حسابداری و مالی گروه است.

امور بین‌الملل:این نهاد عهده دار مدیریت مجموعه در عرصه بین‌الملل است.

نهاد حقوقی:این نهاد مسئول ایجاد، توسعه و مدیریت ظرفیت‌های حقوقی مجموعه است.
محورها

به صورت عام دفاع از حقوق بشر و زمینه های حقوق اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی اهداف اصلی کار گروه هستند که در محورهای آزادی اندیشه و بیان، مقابله با سلب حق حیات چون اعدام و سنگسار، محیط زیست و حقوق زنان، کودکان، کارگران، اصناف، هم جنسگرایان، اقلیت‌های ملی، اقلیت‌های مذهبی، حق تحصیل، دانشجویان و حقوق فرهنگی برای گروه تعریف می‌شوند.
روش ها

مجموعه برای تحقق اهداف خود از پنج ظرفیت تعریف شده بهره می‌گیرد. این ظرفیت و روش‌ها عبارتند از:

گزارشگری و اطلاع رسانی:گروه با استفاده از ظرفیت نیروهای گزارشگر خود، نقض حقوق بشر در جامعه ایرانی در داخل کشور را استخراج، استنتاج، مستند و به افکار عمومی، رسانه ها و سازمان‌های مربوطه گزارش می‌کند، گروه می‌کوشد با استفاده از ظرفیت اجماع حمایت آمیز افکار عمومی و سازمان‌های ذی‌صلاح در صحنه های داخلی و بین‌المللی قربانی نقض حقوق بشر را مورد حمایت قرار دهد.

آموزش:گروه در این ظرفیت می‌کوشد با ایجاد یا ارائه محتوای آموزشی و نیز آموزشگری به صورت خاص و عام، جامعه و نیروهای میدانی را با محتوای حقوق بشر و روش‌های حمایت و توسعه آن آشنا کند، گروه باور دارد آشنایی بیشتر جامعه با حقوق بشر و نیز نیروهای میدانی در زمینه های اجرایی از موجبات بهبود وضعیت حقوق بشر است.

خدمات حقوقی:گروه در این محور می‌کوشد با استفاده از وکلا و نیروهای متخصص به صورت بی‌واسطه با ارائه مشاوره و خدمات حقوقی رایگان به قربانیان نقض حقوق بشر از یک سو و از سوی دیگر مجموع اقدامات حقوقی که می‌تواند در راستای حمایت از قربانیان نقض حقوق بشر صورت دهد؛ به فعالیت بپردازد.

اعتراض و مقابله:در مقابل نقض حقوق بشر تنها حمایت از قربانیان نقض حقوق بشر کافی نیست، به باور گروه هزینه‌مند کردن نقض حقوق بشر برای ناقض آن یک سیاست بازدارنده و مؤثر چه در کوتاه و چه در بلند مدت در راه بهبود حقوق بشراست، ازاین رو گروه با توسل به شیوهای مسالمت آمیز مبارزاتی همچون فعالیت‌های آگاهی بخش خیابانی، تجمع، تحصن یا تظاهرات، فعالیت‌های تبلیغی و فرهنگی و… تلاش می‌کند به مقابله با نقض حقوق بشر از طریق هزینه‌مند کردن نقض آن با توسل به شیوهای مبارزتی و مسالمت آمیز بپردازند.

عرصه بین‌الملل:از آنجا که حقوق بشر مسئله فرامرزی و قاعده ای جهان شمول است که بار مسئولیتی آن بر عهده تمامی انسان‌ها قرار دارد، گروه می‌کوشد با سازماندهی بخش‌ها و نیروهای فعال خود چه در زمینه حقوق تعریف شده در عرصه بین‌الملل و چه ظرفیت‌های اجرایی سازمان های بین‌المللی و افکار عمومی به صورت عام و سازمان ملل متحد به صورت خاص، ضمن جلب حمایت از قربانیان نقض حقوق بشر به مقابله با نقض کنندگان حقوق بشر با استفاده از این ظرفیت بپردازد.
سیاست و مجموعه

مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران به هیچ دولت، گروه، حزب، دسته یا سازمان سیاسی وابستگی ندارد و از هیچ اندیشه سیاسی حمایت نمی‌کند وحمایت و کمک‌های مادی یا غیرمادی هیچ دولت یا سازمان سیاسی را نیز نمی‌پذیرد، اعضای احزاب سیاسی مجاز به عضویت در مجموعه نیستند و اصل استقلال، بی‌طرفی، بی‌تعصبی و انصاف از ابتدایی‌ترین اصول مجموعه تلقی می‌شود.
منابع مالی

مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران در فعالیت های خود می تواند از حمایت های مالی افراد و سازمان های غیرانتفاعی برخوردار باشد؛ غیر سیاسی بودن، غیر دولتی بودن و محفوظ ماندن استقلال فکری و عملی گروه از عمده ترین محدودیت های این تشکل برای پذیرش کمک های مالی است. تا سال ۱۳۹۰، اعضا و همکاران تنها منبع مالی گروه محسوب می شدند اما از اوخر تیرماه ۱۳۹۰ تاکنون، گروه از کمک های مالی بنیاد ملی برای دموکراسی (NED) که سازمانی غیرانتفاعی و غیر دولتی در ایالات متحده امریکا است نیز استفاده می نماید.
ارگان‌ها و پایگاها

پایگاه خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران: رسانه رسمی و مرجع این تشکل است که مواضع و اخبار سازمانی مجموعه را بازتاب می‌دهد.

-خبرگزاری هرانا:نخستین خبرگزاری تخصصی حقوق بشر ایران است که در هفت روز هفته و به صورت بیست و چهار ساعته حتی در ایام تعطیلات به گردآوری اخبار و گزارشات مربوط به وضعیت حقوق بشری در ایران و نیز انتشار گزارشات اختصاصی و استخراجی گزارشگران خود اقدام می‌نماید. وب سایت‌های وابسته به خبرگزاری امکانات، دسته بندی‌ها و ساختار مناسبی برای سهولت استفاده کاربران دارند.

-کمیته رکن چهارم:این کمیته که تحت مسئولیت نهاد اجرایی، اجتماعی مجموعه مدیریت می‌شود در راستای دفاع از گردش آزاد اطلاعات به عنوان رکن چهارم دموکراسی فعالیت می‌کند، کمیته رکن چهارم وظیفه مقابله با سانسور و فیلترینگ اعمالی از سوی دولت ایران را بر عهده دارد، این کمیته می‌کوشد با ارائه محتوای آموزشی و نیز ارائه خدمات فنی عبور از فیلترینگ همچون VPN رایگان برای کاربران ایرانی به گردش آزاد اطلاعات و ایجاد اینترنت امن و آزاد کمک نماید.

-ماهنامه خط صلح:نخستین نشریه تخصصی حقوق بشر ایران است که در سال ۱۳۸۸ انتشار الکترونیکی آن به صورت ماهنامه آغاز شد و از سال ۱۳۹۰ نیز به صورت مستمر چاپ و در داخل کشور توزیع می‌شود. مقالات، گفتگو و گزارش در اشکال خبری، تحلیلی و آموزشی، محتوای نشریه تخصصی خط صلح را تشکیل می‌دهد.

-کمپین یازده اسفند:این پایگاه اینترنتی پس از حملات گسترده نیروهای امنیتی به مدافعان حقوق بشر و به صورت خاص اعضا و همکاران مجموعه برای اطلاع رسانی و تنویر افکار عمومی در رابطه با قربانیان این واقعه از سوی مجموعه راه اندازی شد و تا زمان آزادی آخرین قربانی این واقعه به فعالیت خود ادامه خواهد داد.

-یادمان فرزاد کمانگر:این پایگاه پیش از اعدام فرزاد کمانگر، معلم و فعال حقوق بشر که از همکاران این تشکل نیز محسوب می‌شد به عنوان کمپین نجات وی با نظارت خانواده و وکیل ایشان و تحت مدیریت مجموعه فعالیت می‌کرد. پس از اعدام وی در نوزده اردیبهشت ماه ۱۳۸۹ و به یاد وی به «یادمان فرزاد کمانگر» تغییر نام داد و از آن تاریخ برای آگاهی بخشی در مورد این معلم و اندیشه های او فعالیت می‌کند،

-روزنامه هرانا:روزنامه الکترونیکی است که هدف آن ارائه اخبار روز به مخاطب در کوتاه ترین زمان ممکن است. این روزنامه در بر دارنده خلاصه اخبار روز حقوق بشر ایران است که به صورت الکترونیکی هر روز منتشر می‌شود. این روزنامه ضمن ارائه در وب سایت، برای مشترکان آن نیز ارسال می‌شود،

-مرکز مطالعات و کتابخانه هرانا:کتابخانه الکترونیکی مجموعه است که با هدف آموزش از سوی مجموعه راه اندازی شده است، در این کتابخانه علاوه بر کتاب‌ها و آثار مجموعه از منابع متعدد و محتوای گسترده تری استفاده شده است. این کتابخانه سعی می‌نماید محتوای مورد اشاره را به صورت ساده و رایگان در اختیار مخاطب خود قرار دهد.

-مرکز آمار و اسناداین مرکز که در اواخر سال ۱۳۸۹ فعالیت خود را آغاز کرد، به صورت روزمره به گردآوری، تجزیه و تحلیل و آرشیو سازی دیجیتال گزارشات مربوط به وضعیت حقوق بشر در ایران می پردازد. اطلاعات و منابع فعالیت های این مرکز به صورت منظم در اختیار فعالان و نهادهای مربوطه قرار می گیرد.

دمکراسي:

سفری که ملت ایران پس از انقلاب به سوی جمهوریت آغاز کرده است هم کانون نیز در چارچوب ارزشهای اسلامی ادامه دارد و رهبران ایرانی در این زمینه از حمایت کامل و همه جانبه مردم برخوردارند آنچه در ذیل درباره دموکراسی در ایران آمده است، پس از سفر اخیر خود به ایران، نگاشته ام اتفاقاً این سفر همزمان با نزدیک شدن انتخابات عمومی 18 فوریه سال 2000 میلادی و همچنین صدمین سال تولد امام خمینی و بیست و یکمین سالگرد انقلاب (اسلامی) ایران بود. در تجلیل از شخصیت امام خمینی(ره) باید توجه داشت که ایشان صاحب یک شخصیت جامع بودند که با تشخیص ویژگیهای درونی افراد ملت، احساسات آنها را چنان برانگیخت که سرنوشت آنها تغییر کرد. این همان خصوصیتی است که امام خمینی را از سایر رهبران بزرگ جهان متمایز می سازد، تاریخ در واقع مجموعه

سرگذشتهاست کسانی که افراد برگزیده را می پرستند، با پدید آوردن رسوماتی در دین، در مردم احساس محرومیت بوجود می آورند و آنها را به انتظار یک نجات دهنده می نشانند اما امام خمینی(ره) برخلاف این گونه افراد راه دین اسلام و قرآن را که راهنمای بشریت است در پیش گرفت. امام خمینی(ره) نه تنها ملت را نجات داد بلکه زمینه مناسبی را برای برقراری نظام دموکراسی در ایران فراهم ساخت. در ایران حضور مردم در نظام دموکراسی از طریق انتخابات صورت می گیرد و این همان رکن اساسی است که در هیچ صورتی به تعویق نمی افتد چنانکه با وجود جنگ ایران و عراق و تحریمات اقتصادی و دفاعی، عمل انتخابات بدون هیچ وقفه ای انجام گرفت، هیچگاه در ایران رای مردم پایمال و یا فدای مصحلت ها نشد. مردم ایران این مقام را پس از یک تلاش مستمر و طولانی جهت تبدیل نظام سلطنتی به یک جامعه سعادتمند بدست آوردند آنها نه معتقد به تندروی هستند و نه طرفدار آزادی به معنای هرج و مرج راه آنها راهی متعادل است. ژنرال عمر برادلی متعلق به ارتش امریکا در این باره می گوید: «دانش ما فاقد خردمندی است و قدرت ما در خلاف حکم وجدان حرکت می کند، ما بیشتر با آدمکشی آشنایی داریم تا با نجات انسانها، ما جنگ را بیشتر از صلح می شناسیم ما هرچند مجهز به نیروی اتمی هستیم اما دراخلاق چون ملتی از کودکان شیرخوار هستیم»

انقلاب ایران به مردم جهان آموخت که چگونه باید روابط بین المللی را در چارچوب مقررات اخلاقی قرارداد جای تأسف است که غرب، جامعه و ایدئولوژی ایرانی را نفی و محدودیت های متعددی برای آن ایجاد کرده است. امام خمینی(ره) معرف هویت ملی ایران است او نجات دهنده جامعه ای است که (امروز) در آن قدرت در اختیار عده مخصوص نبوده بلکه از آن مردم است در واقع، انقلاب ایران پرتو امیدی برای ستمدیدگان جهان است.

جنگ ایران و عراق، توطئه ای برضد انقلاب اسلامی ایران بود که هدف آن تقویت نظام سلطنتی بود. یادم هست که زمانیکه جنگ آغاز شد کابینه مرکزی پاکستان طی یک اجلاس اضطراری اعلام کرد که در این جنگ که تا بیش از 10 ـ 15 روز ادامه نخواهد داشت ایران شکست خواهد خورد. من که فکرم کلاً با آنها تفاوت داشت از این پیش ‎بینی حیرت زده شدم و نظرم را چنین بیان کردم که در طول تاریخ، هیچ انقلابی با زور اسلحه شکست نخورده است و ایران در این جنگ پیروز خواهد شد این نظر من، بر مبنای مطالعه ای بود که در زمینه تاریخ اجتماعی و روانشناسی ایرانیان انجام داده بودم. اگرچه ایرانیان در آن زمان ظاهراً وضع آشفته ای داشتند اما من مطمئن بودم که آنها در این جنگ در مقابل دشمن، چون سدی آهنین مقاومت خواهند کرد بعلاوه ایران از قدرت معنوی برخوردار بود و عراق فاقد آن بود زیرا او مرتکب تجاوز شده بود. ایران نه تنها در این جنگ به پیروزی رسید بلکه انقلاب را نیز مستحکم ساخت و امروز این انقلاب از جایگاه پرشکوهی در جهان برخوردار است و می تواند با هرگونه مشکلاتی مبارزه نماید انتخابات ریاست جمهوری ایران که در 23 می 1997 م برگزار شد اهمیت بسزایی داشت تعداد زیادی از مردم در این انتخابات شرکت کردند و از میان آنها اکثریت چشمگیری به اقای خاتمی رای داده و او را به ریاست جمهوری برگزیدند نتیجه مهمی که از این انتخابات می توان گرفت این است که رقابت سیاسی جامعه را بردبار می سازد و روش مذاکره به حل اختلافات کمک می کند چنانکه در طی مدت انتخابات جاری در ایران تعادلی میان سه گروه بزرگ سیاسی یعنی انقلاب طلبان، اصلاح طلبان و میانه روان برقرار است. در ایران مقام رهبری هدف کلی نظام را تعیین کرده است و آقایان خامنه ای رفسنجانی و خاتمی، قدرتهای سیاسی کشور را به سوی این هدف تعیین شده حرکت می دهند.

واضح است که عمل اصلاحات نه تنها راه سیاسی را هموار خواهد ساخت بلکه اقتصاد مردم را نیز بهتر خواهد کرد پیشرفت و توسعه واقعی، استعدادهای ملی را افزایش خواهد

داد و زندگی بهتری را برای تمام اقشار جامعه میسر خواهد ساخت و روح انقلاب همین است. یک مطلب مهم این است که با توجه به تلاشهای ایران و پاکستان به سوی جمهوریت شاید بتوان گفت که بین این دو کشور هماهنگی فکری برقرار است و به همین دلیل است که احترام متقابل بین آنها دیده می شود. جامعه پاکستانی همواره با تندروی مذهبی مخالف و حامی میانه روی بوده است و تمامی انتخابات انجام شده در پاکستان این ادعا را تصدیق می کنند. پاکستان و ایران همواره راه میانه روی را برگزیده اند و این همان وجه اشتراکی است که پیوند عمیقی بین دو کشور برقرار ساخته است.

با ملاحظه انقلاب ایران می توان به واقعیت این سخن کندی (Canady) رئیس جمهور اسبق امریکا پی برد که گفته است «کسانیکه مانع انقلاب مسالمت آمیز می شوند، زمینه انقلاب خشونت آمیز را هموار می سازند. در افغانستان، کشمیر، بوسنی، کوزوو و چچن چنین انقلاباتی رخ داده است که ایران بنیانگذار آن است».


8-9-مراکز سياسي

پایتخت این کشور ایران میباشد

8-10-وقايع مهم سياسي

8-11-تقسيمات کشوري(استان ها,ايالات ,شهر ها)

استان ها:
آذربایجان شرقی
آذربایجان غربی
اردبیل
اصفهان
البرز
ایلام
بوشهر
تهران
چهارمحال و بختیاری
خراسان جنوبی
خراسان رضوی
خراسان شمالی
خوزستان
زنجان
سمنان
سیستان و بلوچستان
فارس
قزوین
قم
کردستان
کرمان
کرمانشاه
کهگیلویه و بویراحمد
گلستان
گیلان
لرستان
مازندران
مرکزی
هرمزگان
همدان
یزد

ایالت ها:

شهر ها:

رتبه درکشور
نام شهر
استان
جمعیت ۱۳۸۵
جمعیت ۱۳۹۰
رتبه دراستان
درصد تغییر جمعیت
(به ترتیب نوشته شده است)
۱ تهرانتهران ۷٬۷۰۵٬۰۳۶ ۸٬۱۵۴٬۰۵۱ +۵٫۸۳%
۲ مشهد خراسان رضوی ۲٬۴۱۰٬۸۰۰ ۲٬۷۴۹٬۳۷۴ ۱ +۱۴٫۰۴%
۳ اصفهان اصفهان ۱٬۵۸۳٬۶۰۹ ۱٬۷۵۶٬۱۲۶ ۱ +۱۰٫۸۹%
۴ کرج البرز ۱٬۳۷۷٬۴۵۰ ۱٬۶۱۴٬۶۲۶ ۱ +۱۷٫۲۲%
۵ تبریز آذربایجان شرقی ۱٬۳۷۸٬۹۳۵ ۱٬۴۹۴٬۹۸۸ ۱ +۸٫۴۲%
۶ شیراز فارس ۱٬۲۱۴٬۸۰۸ ۱٬۴۶۰٬۶۶۵ ۱ +۲۰٫۲۴%
۷ اهواز خوزستان ۹۶۹٬۸۴۳ ۱٬۱۱۲٬۰۲۱ ۱ +۱۴٫۶۶%
۸ قم قم ۹۵۱٬۹۱۸ ۱٬۰۷۴٬۰۳۶ ۱ +۱۲٫۸۳%
۹ کرمانشاه کرمانشاه ۷۸۴٬۶۰۲ ۸۵۱٬۴۰۵ ۱ +۸٫۵۱%
۱۰ ارومیه آذربایجان غربی ۵۷۷٬۳۰۷ ۶۶۷٬۴۹۹ ۱ +۱۵٫۶۲%
۱۱ رشت گیلان ۵۵۱٬۱۶۱ ۶۳۹٬۹۵۱ ۱ +۱۶٫۱۱%
۱۲ زاهدان سیستان و بلوچستان ۵۵۲٬۷۰۶ ۵۶۰٬۷۲۵ ۱ +۱٫۴۵%
۱۳ کرمان کرمان ۴۹۶٬۶۸۴ ۵۳۴٬۴۴۱ ۱ +۷٫۶۰%
۱۴ اراک مرکزی ۴۳۸٬۳۳۸ ۵۲۶٬۱۸۲ ۱ +۲۰٫۰۴%
۱۵ همدان همدان ۴۷۳٬۱۴۹ ۵۲۵٬۷۹۴ ۱ +۱۱٫۱۳%
۱۶ یزد یزد ۴۲۳٬۰۰۶ ۴۸۶٬۱۵۲ ۱ +۱۴٫۹۳%
۱۷ اردبیل اردبیل ۴۱۲٬۶۶۹ ۴۸۲٬۶۳۲ ۱ +۱۶٫۹۵%
۱۸ بندرعباس هرمزگان ۳۶۷٬۵۰۸ ۴۳۵٬۷۵۱ ۱ +۱۸٫۵۷%
۱۹ اسلام‌شهر تهران ۳۵۷٬۱۷۱ ۳۸۹٬۱۰۲ ۲ +۸٫۹۴%
۲۰ زنجان زنجان ۳۴۱٬۸۰۱ ۳۸۶٬۸۵۱ ۱ +۱۳٫۱۸%
۲۱ قزوین قزوین ۳۴۹٬۸۲۱ ۳۸۱٬۵۹۸ ۱ +۹٫۰۸%
۲۲ سنندج کردستان ۳۱۱٬۴۴۶ ۳۷۳٬۹۸۷ ۱ +۲۰٫۰۸%
۲۳ خرم‌آباد لرستان ۳۲۸٬۵۴۴ ۳۴۸٬۲۱۶ ۱ +۵٫۹۹%
۲۴ گرگان گلستان ۲۶۹٬۲۲۶ ۳۲۹٬۵۳۶ ۱ +۲۲٫۴۰%
۲۵ ساری مازندران ۲۵۹٬۰۸۴ ۲۹۶٬۴۱۷ ۱ +۱۴٫۴۱%
۲۶ ملارد تهران ۲۲۸٬۶۷۳ ۲۹۰٬۸۱۷ ۳ +۲۷٫۱۸%
۲۷ قدس تهران ۲۲۹٬۳۵۴ ۲۸۳٬۵۱۷ ۴ +۲۳٫۶۲%
۲۸ کاشان اصفهان ۲۴۸٬۷۸۹ ۲۷۵٬۳۲۵ ۲ +۱۰٫۶۷%
۲۹ گلستان تهران ۲۳۱٬۸۸۲ ۲۵۹٬۴۸۰ ۵ +۱۱٫۹۰%
۳۰ شهریار تهران ۱۸۹٬۱۲۰ ۲۴۹٬۴۷۳ ۶ +۳۱٫۹۱%
۳۱ دزفول خوزستان ۲۲۸٬۵۰۷ ۲۴۸٬۳۸۰ ۲ +۸٫۷۰%
۳۲ خمینی‌شهر اصفهان ۲۱۸٬۷۳۷ ۲۴۴٬۶۹۶ ۳ +۱۱٫۸۷%
۳۳ بروجرد لرستان ۲۲۹٬۵۴۱ ۲۴۰٬۶۵۴ ۲ +۴٫۸۴%
۳۴ نیشابور خراسان رضوی ۲۰۵٬۹۷۲ ۲۳۹٬۱۸۵ ۲ +۱۶٫۱۳%
۳۵ سبزوار خراسان رضوی ۲۰۸٬۱۷۲ ۲۳۱٬۵۵۷ ۳ +۱۱٫۲۳%
۳۶ نجف‌آباد اصفهان ۲۰۶٬۱۱۴ ۲۲۱٬۸۱۴ ۴ +۷٫۶۲%
۳۷ آمل مازندران ۱۹۷٬۴۷۰ ۲۱۹٬۹۱۵ ۲ +۱۱٫۳۷%
۳۸ بابل مازندران ۱۹۸٬۶۳۶ ۲۱۹٬۴۶۷ ۳ +۱۰٫۴۹%
۳۹ ورامین تهران ۲۰۸٬۵۶۹ ۲۱۸٬۹۹۱ ۷ +۵٫۰۰%
۴۰ آبادان خوزستان ۲۱۷٬۹۸۸ ۲۱۲٬۷۴۴ ۳ −۲٫۴۱%
۴۱ پاکدشت تهران ۱۲۶٬۲۸۱ ۲۰۶٬۴۹۰ ۸ +۶۳٫۵۲%
۴۲ خوی آذربایجان غربی ۱۷۸٬۷۰۸ ۲۰۰٬۹۸۵ ۲ +۱۲٫۴۷%
۴۳ ساوه مرکزی ۱۷۹٬۰۰۹ ۲۰۰٬۴۸۱ ۲ +۱۱٫۹۹%
۴۴ بجنورد خراسان شمالی ۱۷۲٬۷۷۲ ۱۹۹٬۷۹۱ ۱ +۱۵٫۶۴%
۴۵ قائم‌شهر مازندران ۱۷۴٬۲۴۶ ۱۹۶٬۰۵۰ ۴ +۱۲٫۵۱%
۴۶ بوشهر بوشهر ۱۶۱٬۶۷۴ ۱۹۵٬۲۲۲ ۱ +۲۰٫۷۵%
۴۷ قرچک تهران ۱۷۳٬۸۳۲ ۱۹۱٬۵۸۸ ۹ +۱۰٫۲۱%
۴۸ سیرجان کرمان ۱۶۷٬۰۱۴ ۱۸۵٬۶۲۳ ۲ +۱۱٫۱۴%
۴۹ بیرجند خراسان جنوبی ۱۵۷٬۸۴۸ ۱۷۸٬۰۲۰ ۱ +۱۲٫۷۸%
۵۰ ایلام ایلام ۱۵۵٬۲۸۹ ۱۷۲٬۲۱۳ ۱ +۱۰٫۹۰%
۵۱ بوکان آذربایجان غربی ۱۴۹٬۳۴۰ ۱۷۰٬۶۰۰ ۳ +۱۴٫۲۴%
۵۲ ملایر همدان ۱۵۳٬۷۴۸ ۱۶۹٬۳۵۲ ۲ +۱۰٫۱۵%
۵۳ مراغه آذربایجان شرقی ۱۴۶٬۴۰۵ ۱۶۲٬۲۷۵ ۲ +۱۰٫۸۴%
۵۴ شهرکرد چهارمحال و بختیاری ۱۲۶٬۷۴۶ ۱۵۹٬۷۵۵ ۱ +۲۶٫۰۴%
۵۵ نسیم‌شهر تهران ۱۳۵٬۸۲۴ ۱۵۷٬۴۷۴ ۱۰ +۱۵٫۹۴%
۵۶ بندر ماهشهر خوزستان ۱۰۹٬۹۲۷ ۱۵۳٬۷۷۸ ۴ +۳۹٫۸۹%
۵۷ سمنان سمنان ۱۲۴٬۹۹۹ ۱۵۳٬۶۸۰ ۱ +۲۲٫۹۴%
۵۸ رفسنجان کرمان ۱۳۶٬۳۸۸ ۱۵۱٬۴۲۰ ۳ +۱۱٫۰۲%
۵۹ مهاباد آذربایجان غربی ۱۳۳٬۳۲۴ ۱۴۷٬۲۶۸ ۴ +۱۰٫۴۶%
۶۰ گنبد کاووس گلستان ۱۲۷٬۱۶۷ ۱۴۴٬۵۴۶ ۲ +۱۳٫۶۷%
۶۱ شاهین‌شهر اصفهان ۱۲۶٬۰۷۰ ۱۴۳٬۳۰۸ ۵ +۱۳٫۶۷%
۶۲ شاهرود سمنان ۱۲۶٬۹۱۶ ۱۴۰٬۴۷۴ ۲ +۱۰٫۶۸%
۶۳ سقز کردستان ۱۳۱٬۳۴۹ ۱۳۹٬۷۳۸ ۲ +۶٫۳۹%
۶۴ مرودشت فارس ۱۲۳٬۸۵۸ ۱۳۸٬۶۴۹ ۲ +۱۱٫۹۴%
۶۵ زابل سیستان و بلوچستان ۱۳۰٬۶۴۲ ۱۳۷٬۷۲۲ ۲ +۵٫۴۲%
۶۶ تربت حیدریه خراسان رضوی ۱۱۹٬۳۶۰ ۱۳۱٬۱۵۰ ۴ +۹٫۸۸%
۶۷ خرمشهر خوزستان ۱۲۳٬۸۶۶ ۱۲۹٬۴۱۸ ۵ +۴٫۴۸%
۶۸ اندیمشک خوزستان ۱۱۹٬۴۲۲ ۱۲۶٬۸۱۱ ۶ +۶٫۱۹%
۶۹ مرند آذربایجان شرقی ۱۱۴٬۱۶۵ ۱۲۴٬۳۲۳ ۳ +۸٫۹۰%
۷۰ شهرضا اصفهان ۱۰۸٬۲۹۹ ۱۲۳٬۷۶۷ ۶ +۱۴٫۲۸%
۷۱ میاندوآب آذربایجان غربی ۱۱۲٬۹۳۳ ۱۲۳٬۰۸۱ ۵ +۸٫۹۹%
۷۲ ایذه خوزستان ۱۰۳٬۶۹۵ ۱۱۷٬۰۹۳ ۷ +۱۲٫۹۲%
۷۳ بندرانزلی گیلان ۱۰۹٬۶۸۷ ۱۱۶٬۶۶۴ ۲ +۶٫۳۶%
۷۴ جهرم فارس ۱۰۳٬۰۲۳ ۱۱۴٬۱۰۸ ۳ +۱۰٫۷۶%
۷۵ جیرفت کرمان ۹۵٬۰۳۱ ۱۱۱٬۰۳۴ ۴ +۱۶٫۸۴%
۷۶ مریوان کردستان ۹۱٬۶۶۴ ۱۱۰٬۴۶۴ ۳ +۲۰٫۵۱%
۷۷ کمال‌شهر البرز ۸۰٬۴۳۵ ۱۰۹٬۹۴۳ ۲ +۳۶٫۶۹%
۷۸ یاسوج کهگیلویه و بویراحمد ۹۶٬۷۸۶ ۱۰۸٬۵۰۵ ۱ +۱۲٫۱۱%
۷۹ نظرآباد البرز ۹۷٬۶۸۴ ۱۰۷٬۸۰۶ ۳ +۱۰٫۳۶%
۸۰ بهبهان خوزستان ۹۹٬۲۰۴ ۱۰۷٬۴۱۲ ۸ +۸٫۲۷%
۸۱ بم کرمان ۷۳٬۸۲۳ ۱۰۷٬۱۳۱ ۵ +۴۵٫۱۲%
۸۲ شوشتر خوزستان ۹۴٬۱۲۴ ۱۰۶٬۸۱۵ ۹ +۱۳٫۴۸%
۸۳ فسا فارس ۹۰٬۲۵۱ ۱۰۴٬۸۰۹ ۴
۸۴ قوچان خراسان رضوی ۹۶٬۹۵۳ ۱۰۳٬۷۶۰ ۵
۸۵ مسجد سلیمان خوزستان ۱۰۶٬۱۲۱ ۱۰۳٬۳۶۹ ۱۰
۸۶ محمدشهر البرز ۸۳٬۱۲۶ ۱۰۰٬۵۱۹ ۴
۸۷ دورود لرستان ۱۰۰٬۵۲۸ ۹۹٬۴۹۹ ۳
۸۸ خوراسگان اصفهان ۸۶٬۰۶۳ ۹۷٬۱۶۷ ۷
۸۹ ایرانشهر سیستان و بلوچستان ۹۹٬۴۹۶ ۹۷٬۰۱۲ ۳
۹۰ اندیشه تهران ۷۵٬۵۹۶ ۹۶٬۸۰۷ ۱۱
۹۱ میانه آذربایجان شرقی ۸۷٬۳۸۵ ۹۵٬۵۰۵ ۴
۹۲ برازجان بوشهر ۹۲٬۲۲۱ ۹۵٬۴۴۹ ۲
۹۳ تربت جام خراسان رضوی ۸۳٬۵۵۸ ۹۴٬۷۵۸ ۶
۹۴ اسلام‌آباد غرب کرمانشاه ۸۹٬۴۳۰ ۹۴٬۶۹۹ ۲
۹۵ لاهیجان گیلان ۷۱٬۸۷۱ ۹۴٬۰۵۱ ۳
۹۶ کوهدشت لرستان ۸۵٬۵۱۹ ۹۲٬۹۲۷ ۴
۹۷ اهر آذربایجان شرقی ۸۵٬۷۸۲ ۹۲٬۶۰۸ ۵
۹۸ دوگنبدان کهگیلویه و بویراحمد ۸۱٬۹۰۲ ۹۱٬۷۳۹ ۲
۹۹ کاشمر خراسان رضوی ۸۱٬۵۲۷ ۹۰٬۲۰۰ ۷
۱۰۰ کازرون فارس ۸۴٬۵۹۴ ۸۹٬۶۸۵ ۵
۱۰۱ بهشهر مازندران ۸۳٬۵۳۷ ۸۹٬۲۵۱ ۵
۱۰۲ پارس‌آباد اردبیل ۸۱٬۷۸۲ ۸۸٬۹۲۴ ۲
۱۰۳ الوند قزوین ۶۹٬۳۳۳ ۸۸٬۷۱۱ ۲
۱۰۴ شیروان خراسان شمالی ۸۲٬۷۹۰ ۸۸٬۲۵۴ ۲
۱۰۵ سلماس آذربایجان غربی ۷۹٬۵۶۰ ۸۸٬۱۹۶ ۶
۱۰۶ الیگودرز لرستان ۷۸٬۶۹۰ ۸۷٬۹۶۷ ۵
۱۰۷ ابهر زنجان ۷۰٬۸۳۶ ۸۷٬۳۹۶ ۲
۱۰۸ چابهار سیستان و بلوچستان ۷۱٬۰۷۰ ۸۵٬۶۳۳ ۴
۱۰۹ بانه کردستان ۶۹٬۶۳۵ ۸۵٬۱۹۰ ۴
۱۱۰ بناب آذربایجان شرقی ۷۵٬۳۳۲ ۷۹٬۸۹۴ ۶
۱۱۱ رباط کریم تهران ۶۲٬۹۳۷ ۷۸٬۰۹۷ ۱۲
۱۱۲ تاکستان قزوین ۷۳٬۶۲۵ ۷۷٬۹۰۷ ۳
۱۱۳ بندر کنگان بوشهر ۲۳٬۹۲۱ ۷۶٬۳۲۹ ۳
۱۱۴ نقده آذربایجان غربی ۷۲٬۹۷۵ ۷۵٬۵۵۰ ۷
۱۱۵ نهاوند همدان ۷۲٬۲۱۸ ۷۵٬۴۴۵ ۳
۱۱۶ لنگرود گیلان ۶۵٬۳۶۹ ۷۴٬۴۷۷ ۴
۱۱۷ بندر امام خمینی خوزستان ۶۷٬۰۷۸ ۷۲٬۳۵۷ ۱۱
۱۱۸ باغستان تهران ۵۲٬۳۳۰ ۷۱٬۸۶۱ ۱۳
۱۱۹ قروه کردستان ۶۵٬۸۴۲ ۷۱٬۲۳۲ ۵
۱۲۰ خمین مرکزی ۶۴٬۰۳۱ ۷۰٬۰۵۳ ۳
۱۲۱ رامهرمز خوزستان ۴۹٬۸۲۲ ۶۹٬۸۶۹ ۱۲
۱۲۲ پیرانشهر آذربایجان غربی ۵۷٬۶۹۲ ۶۹٬۰۴۹ ۸
۱۲۳ میبد یزد ۵۸٬۲۹۵ ۶۶٬۹۰۷ ۲
۱۲۴ فولادشهر اصفهان ۵۵٬۴۹۶ ۶۶٬۹۰۳ ۸
۱۲۵ مشگین‌شهر اردبیل ۶۱٬۲۹۶ ۶۶٬۸۸۳ ۳
۱۲۶ مبارکه اصفهان ۶۲٬۴۵۴ ۶۶٬۰۹۲ ۹
۱۲۷ لار فارس ۵۱٬۹۶۱ ۶۵٬۴۵۱ ۶
۱۲۸ فیروزآباد فارس ۵۸٬۲۱۰ ۶۴٬۹۶۹ ۷
۱۲۹ بندر گناوه بوشهر ۵۹٬۲۹۱ ۶۴٬۱۱۰ ۴
۱۳۰ میناب هرمزگان ۵۴٬۶۲۳ ۶۳٬۲۲۹ ۲
۱۳۱ داراب فارس ۵۴٬۵۱۳ ۶۱٬۶۷۲ ۸
۱۳۲ بهارستان اصفهان ۴۵٬۵۳۸ ۶۱٬۶۷۴ ۱۰
۱۳۳ نورآباد لرستان ۵۶٬۴۰۴ ۶۱٬۱۶۴ ۶
۱۳۴ امیدیه خوزستان ۵۷٬۹۷۰ ۶۰٬۴۶۱ ۱۳
۱۳۵ اسفراین خراسان شمالی ۵۱٬۳۲۱ ۶۰٬۳۷۲ ۳
۱۳۶ آران و بیدگل اصفهان ۵۵٬۶۵۱ ۶۰٬۲۹۰ ۱۱
۱۳۷ زرین‌شهر اصفهان ۵۵٬۹۸۴ ۶۰٬۱۱۸ ۱۲
۱۳۸ سراوان سیستان و بلوچستان ۵۸٬۶۵۲ ۵۹٬۷۹۵ ۵
۱۳۹ شوش خوزستان ۵۳٬۸۹۷ ۵۹٬۱۶۱ ۱۴
۱۴۰ باقرشهر تهران ۵۲٬۵۷۵ ۵۹٬۰۹۱ ۱۴
۱۴۱ دامغان سمنان ۵۷٬۳۳۱ ۵۸٬۷۷۰ ۳
۱۴۲ زرند کرمان ۵۴٬۷۴۵ ۵۷٬۷۴۹ ۶
۱۴۳ اردکان یزد ۵۱٬۳۴۹ ۵۶٬۷۷۶ ۳
۱۴۴ صالح‌آباد تهران ۵۴٬۲۱۸ ۵۶٬۳۵۶ ۱۵
۱۴۵ دهدشت کهگیلویه و بویراحمد ۴۹٬۹۹۵ ۵۶٬۲۷۹ ۳
۱۴۶ آبیک قزوین ۴۷٬۲۳۳ ۵۵٬۷۷۹ ۴
۱۴۷ آباده فارس ۵۲٬۰۴۲ ۵۵٬۷۵۸ ۹
۱۴۸ نورآباد فارس ۵۱٬۶۶۸ ۵۵٬۷۳۶ ۱۰
۱۴۹ اقبالیه قزوین ۴۹٬۲۳۰ ۵۵٬۴۹۸ ۵
۱۵۰ اسدآباد همدان ۵۱٬۳۰۴ ۵۵٬۰۲۴ ۴
۱۵۱ گلپایگان اصفهان ۴۷٬۸۴۹ ۵۴٬۷۵۲ ۱۳
۱۵۲ خاش سیستان و بلوچستان ۵۶٬۶۸۳ ۵۴٬۱۰۵ ۶
۱۵۳ بومهن تهران ۴۳٬۰۰۴ ۵۳٬۴۵۱ ۱۶
۱۵۴ کنگاور کرمانشاه ۴۸٬۹۰۱ ۵۳٬۴۴۹ ۳
۱۵۵ مشکین دشت البرز ۴۳٬۶۹۶ ۵۳٬۴۴۰ ۵
۱۵۶ کامیاران کردستان ۴۶٬۷۶۰ ۵۹٬۹۰۷ ۶
۱۵۷ شادگان خوزستان ۴۸٬۶۴۲ ۵۲٬۷۸۶ ۱۵
۱۵۸ بروجن چهارمحال و بختیاری ۴۹٬۰۷۷ ۵۲٬۶۹۴ ۲
۱۵۹ خرمدره زنجان ۴۸٬۰۵۵ ۵۲٬۵۴۸ ۳
۱۶۰ هشتپر گیلان ۴۱٬۴۸۶ ۵۲٬۳۴۴ ۵
۱۶۱ تایباد خراسان رضوی ۴۶٬۲۲۸ ۵۲٬۲۸۰ ۸
۱۶۲ هشتگرد البرز ۴۵٬۳۳۲ ۵۱٬۹۵۳ ۶
۱۶۳ ماهدشت البرز ۴۳٬۱۰۰ ۵۱٬۵۱۸ ۷
۱۶۴ جوانرود کرمانشاه ۴۳٬۱۰۴ ۵۱٬۴۸۳ ۴
۱۶۵ نکا مازندران ۴۶٬۱۵۲ ۵۰٬۶۸۰ ۶
۱۶۶ بابلسر مازندران ۴۷٬۸۷۲ ۵۰٬۴۷۷ ۷
۱۶۷ نی‌ریز فارس ۴۵٬۱۸۰ ۵۰٬۲۹۱ ۱۱
۱۶۸ هرسین کرمانشاه ۵۱٬۵۶۲ ۴۹٬۹۶۷ ۵
۱۶۹ علی‌آباد کتول گلستان ۴۶٬۱۸۳ ۴۹٬۸۰۴ ۳
۱۷۰ محمدیه قزوین ۴۱٬۷۶۶ ۴۸٬۸۶۲ ۶
۱۷۱ بندر ترکمن گلستان ۴۵٬۰۴۵ ۴۸٬۷۳۶ ۴
۱۷۲ چناران خراسان رضوی ۴۱٬۷۳۵ ۴۸٬۵۶۷ ۹
۱۷۳ آستارا گیلان ۴۰٬۶۶۴ ۴۸٬۴۷۰ ۶
۱۷۴ بیجار کردستان ۴۶٬۱۵۶ ۴۷٬۹۲۶ ۷
۱۷۵ چالوس مازندران ۴۴٬۶۱۸ ۴۷٬۸۸۱ ۸
۱۷۶ پیشوا تهران ۴۱٬۴۸۰ ۴۷٬۲۵۳ ۱۷
۱۷۷ صباشهر تهران - ۴۷٬۱۲۳ ۱۸
۱۷۸ چهاردانگه تهران ۴۲٬۱۵۹ ۴۶٬۲۲۹ ۱۹
۱۷۹ تنکابن مازندران ۴۳٬۱۲۸ ۴۵٬۳۳۸ ۹
۱۸۰ شهر بابک کرمان ۴۳٬۹۱۶ ۴۵٬۲۶۵ ۷
۱۸۱ سنقر کرمانشاه ۴۳٬۱۸۴ ۴۴٬۹۵۴ ۶
۱۸۲ سراب آذربایجان شرقی ۴۲٬۰۵۷ ۴۴٬۸۴۶ ۷
۱۸۳ درچه پیاز اصفهان ۴۳٬۱۸۳ ۴۴٬۶۸۹ ۱۴
۱۸۴ اقلید فارس ۴۹٬۷۰۹ ۴۴٬۵۵۲ ۱۲
۱۸۵ تویسرکان همدان ۴۲٬۵۲۰ ۴۴٬۵۱۶ ۵
۱۸۶ سوسنگرد خوزستان ۴۳٬۵۹۱ ۴۴٬۴۶۹ ۱۶
۱۸۷ تکاب آذربایجان غربی ۴۳٬۷۰۲ ۴۴٬۰۴۰ ۹
۱۸۸ کهنوج کرمان ۳۸٬۵۷۱ ۴۳٬۹۷۷ ۸
۱۸۹ نوشهر مازندران ۴۰٬۵۷۸ ۴۳٬۳۷۸ ۱۰
۱۹۰ ماکو آذربایجان غربی ۴۱٬۸۶۵ ۴۲٬۷۵۱ ۱۰
۱۹۱ سردشت آذربایجان غربی ۳۷٬۱۱۵ ۴۲٬۱۶۴ ۱۱
۱۹۲ خلخال اردبیل ۳۸٬۵۲۱ ۴۱٬۱۶۵ ۴
۱۹۳ گرمسار سمنان ۳۸٬۸۹۱ ۴۰٬۹۸۵ ۴
۱۹۴ صومعه‌سرا گیلان ۳۶٬۵۲۲ ۴۰٬۹۷۸ ۷
۱۹۵ آستانه اشرفیه گیلان ۳۶٬۲۹۸ ۴۰٬۷۲۶ ۸
۱۹۶ محلات مرکزی ۳۵٬۳۱۹ ۴۰٬۸۵۲ ۴
۱۹۷ قائن خراسان جنوبی ۳۲٬۴۷۴ ۴۰٬۲۲۶ ۲
۱۹۸ ازنا لرستان ۳۷٬۶۴۵ ۴۰٬۱۴۵ ۷
۱۹۹ شهرصدرا فارس - ۳۹٬۹۷۹ ۱۳
۲۰۰ آذرشهر آذربایجان شرقی ۳۶٬۴۷۵ ۳۹٬۹۱۸ ۸
۲۰۱ آزادشهر گلستان ۳۸٬۲۶۰ ۳۹٬۹۷۹ ۵
۲۰۲ شاهین‌دژ آذربایجان غربی ۳۴٬۲۰۴ ۳۸٬۳۹۶ ۱۲
۲۰۳ فلاورجان اصفهان ۳۷٬۷۴۰ ۳۸٬۳۱۰ ۱۵
۲۰۴ کردکوی گلستان ۲۸٬۹۹۱ ۳۸٬۲۴۶ ۶
۲۰۵ رودسر گیلان ۳۳٬۳۲۱ ۳۷٬۵۷۹ ۹
۲۰۶ دلیجان مرکزی ۳۱٬۸۵۲ ۳۷٬۴۷۰ ۵
۲۰۷ حمیدیا یزد ۲۷٬۶۱۱ ۳۷٬۴۲۸ ۴
۲۰۸ دماوند تهران ۳۶٬۴۳۳ ۳۷٬۳۱۵ ۲۰
۲۰۹ پردیس تهران ۲۵٬۳۶۰ ۳۷٬۲۵۷ ۲۱
۲۱۰ سرخس خراسان رضوی ۳۳٬۵۷۱ ۳۷٬۱۶۲ ۱۰
۲۱۱ دولت‌آباد اصفهان ۳۳٬۹۴۱ ۳۷٬۰۹۸ ۱۶
۲۱۲ درگز خراسان رضوی ۳۴٬۳۰۵ ۳۷٬۰۵۴ ۱۱
۲۱۳ فریمان خراسان رضوی ۳۲٬۶۱۰ ۳۶٬۵۵۰ ۱۲
۲۱۴ صحنه کرمانشاه ۳۴٬۱۳۳ ۳۶٬۵۴۲ ۷
۲۱۵ گناباد خراسان رضوی ۳۴٬۵۶۳ ۳۶٬۳۶۷ ۱۳ +۵٫۲۲%
۲۱۶ فریدونکنار مازندران ۳۴٬۴۵۲ ۳۶٬۱۹۲ ۱۱
۲۱۷ سرپل ذهاب کرمانشاه ۳۴٬۶۳۲ ۳۵٬۶۳۰ ۸
۲۱۸ کنارک سیستان و بلوچستان ۲۸٬۶۵۸ ۳۵٬۶۳۰ ۷
۲۱۹ لردگان چهارمحال و بختیاری ۲۲٬۷۲۸ ۳۵٬۲۷۶ ۳ +۵۵٫۲۱%
۲۲۰ طبس خراسان جنوبی ۳۰٬۶۸۱ ۳۵٬۱۵۰ ۳
۲۲۱ خورموج بوشهر ۳۱٬۶۶۷ ۳۴٬۹۴۴ ۵
۲۲۲ استهبان فارس ۳۳٬۱۰۱ ۳۴٬۶۳۹ ۱۴
۲۲۳ بافق یزد ۳۰٬۸۶۷ ۳۳٬۸۸۲ ۵
۲۲۴ دهبارز هرمزگان ۳۰٬۰۶۰ ۳۳٬۲۸۵ ۳
۲۲۵ بافت کرمان ۳۵٬۰۰۸ ۳۳٬۱۰۷ ۹
۲۲۶ اشنویه آذربایجان غربی ۲۹٬۸۹۶ ۳۲٬۷۲۳ ۱۳
۲۲۷ رامسر مازندران ۳۱٬۶۵۹ ۳۲٬۲۹۴ ۱۲
۲۲۸ بردسیر کرمان ۳۱٬۸۰۱ ۳۱٬۸۷۰ ۱۰
۲۲۹ محمودآباد مازندران ۲۷٬۵۶۱ ۳۱٬۷۷۱ ۱۳
۲۳۰ قهدریجان اصفهان ۳۰٬۰۰۲ ۳۱٬۶۷۹ ۱۷
۲۳۱ آق‌قلا گلستان ۲۷٬۴۰۲ ۳۱٬۶۲۶ ۷
۲۳۲ چمران خوزستان - ۳۱٬۱۳۸ ۱۷
۲۳۳ دهلران ایلام ۲۷٬۶۰۲ ۳۰٬۹۸۹ ۲
۲۳۴ فومن گیلان ۲۷٬۷۶۳ ۳۰٬۶۰۸ ۱۰
۲۳۵ گراش فارس ۲۷٬۵۷۴ ۳۰٬۵۹۳ ۱۵
۲۳۶ هادی‌شهر آذربایجان شرقی ۲۷٬۸۴۲ ۳۰٬۵۷۵ ۹
۲۳۷ بندرلنگه هرمزگان ۲۵٬۳۰۳ ۳۰٬۴۷۸ ۴
۲۳۸ الشتر لرستان ۲۸٬۳۰۶ ۳۰٬۲۵۱ ۸
۲۳۹ قیدار زنجان ۲۵٬۵۲۵ ۳۰٬۲۵۱ ۴
۲۴۰ فرخ‌شهر چهارمحال و بختیاری ۲۸٬۹۲۰ ۳۰٬۰۳۶ ۴
۲۴۱ کرهرود مرکزی ۲۳٬۳۹۹ الحاق به اراک -
۲۴۲ ایوان ایلام ۲۷٬۷۵۲ ۲۹٬۴۰۰ ۳
۲۴۳ جویبار مازندران ۲۷٬۱۱۷ ۲۹٬۱۲۲ ۱۴
۲۴۴ زرقان فارس - ۲۸٬۹۵۸ ۱۶
۲۴۵ گرمی اردبیل ۲۸٬۳۴۸ ۲۸٬۹۵۳ ۵
۲۴۶ قشم هرمزگان ۲۴٬۴۶۱ ۲۸٬۶۰۲ ۵
۲۴۷ مهریز یزد ۲۶٬۳۶۴ ۲۸٬۴۸۳ ۶
۲۴۸ مینودشت گلستان ۲۵٬۹۸۳ ۲۸٬۴۷۸ ۸
۲۴۹ خواف خراسان رضوی ۲۱٬۱۶۰ ۲۸٬۴۴۴ ۱۴
۲۵۰ وحیدیه تهران ۲۴٬۸۷۱ ۲۸٬۴۰۵ ۲۲
۲۵۱ امیرکلا مازندران ۲۵٬۱۸۶ ۲۸٬۰۸۶ ۱۵
۲۵۲ فارسان چهارمحال و بختیاری ۲۶٬۲۱۹ ۲۸٬۰۱۳ ۵
۲۵۳ کلاله گلستان ۲۷٬۶۶۱ ۲۷٬۹۵۱ ۹
۲۵۴ حسن‌آباد تهران ۲۰٬۴۵۱ ۲۷٬۸۵۹ ۲۳
۲۵۵ بهار همدان ۲۷٬۲۷۱ ۲۷٬۶۴۵ ۶
۲۵۶ نصیرآباد تهران ۲۳٬۸۰۲ ۲۶٬۹۳۵ ۲۴
۲۵۷ هندیجان خوزستان ۲۵٬۱۰۰ ۲۶٬۲۹۲ ۱۸
۲۵۸ سردرود آذربایجان شرقی ۲۴٬۸۵۸ ۲۶٬۸۵۶ ۱۰
۲۵۹ دیواندره کردستان ۲۲٬۸۴۲ ۲۶٬۶۵۴ ۸
۲۶۰ کوار فارس ۲۲٬۱۵۸ ۲۶٬۳۴۲ ۱۷
۲۶۱ عجب‌شیر آذربایجان شرقی ۲۶٬۲۳۵ ۲۶٬۲۸۰ ۱۱
۲۶۲ بردسکن خراسان رضوی ۲۲٬۲۱۱ ۲۶٬۱۰۷ ۱۶
۲۶۳ صفاشهر فارس ۲۲٬۲۵۴ ۲۶٬۰۹۱ ۱۸
۲۶۴ فردوس خراسان جنوبی ۲۳٬۴۰۵ ۲۵٬۹۶۸ ۴
۲۶۵ نائین اصفهان ۲۴٬۴۲۴ ۲۵٬۳۷۹ ۱۸
۲۶۶ قائمیه فارس ۲۳٬۷۳۴ ۲۵٬۳۵۵ ۱۹
۲۶۷ ملکان آذربایجان شرقی ۲۳٬۹۸۹ ۲۵٬۳۱۲ ۱۲
۲۶۸ لامرد فارس ۲۱٬۳۶۵ ۲۵٬۱۳۱ ۲۰
۲۶۹ سمیرم اصفهان ۲۶٬۲۶۰ ۲۵٬۱۲۲ ۱۹
۲۷۰ پلدختر لرستان ۲۲٬۵۸۸ ۲۵٬۰۹۲ ۹
۲۷۱ شیبان خوزستان ۲۳٬۲۱۱ ۲۴٬۹۶۸ ۱۹
۲۷۲ کیش هرمزگان ۲۰٬۶۶۷ ۲۴٬۸۱۹ ۶
۲۷۳ سهند آذربایجان شرقی - ۲۴٬۷۰۴ ۱۳
۲۷۴ فردوسیه تهران - ۲۴٬۵۰۸ ۲۵
۲۷۵ کلیشاد و سودرجان اصفهان ۲۳٬۲۰۳ ۲۴٬۳۵۵ ۲۰
۲۷۶ ابرکوه یزد ۲۰٬۹۹۴ ۲۳٬۹۸۴ ۷
۲۷۷ قره‌ضیاءالدین آذربایجان غربی ۲۲٬۵۸۹ ۲۳٬۷۶۹ ۱۴
۲۷۸ پاوه کرمانشاه - ۲۳٬۷۰۴ ۹
۲۷۹ باغ‌ملک خوزستان ۲۰٬۸۴۴ ۲۳٬۳۵۲ ۲۰
۲۸۰ حاجی‌آباد هرمزگان ۲۰٬۲۶۴ ۲۳٬۳۰۹ ۷
۲۸۱ گل‌دشت اصفهان ۲۲٬۶۹۳ ۲۳٬۱۹۲ ۲۱
۲۸۲ دهگلان کردستان ۲۰٬۲۲۶ ۲۳٬۰۷۴ ۹
۲۸۳ اشتهارد البرز - ۲۳٬۰۱۰ -
۲۸۴ رامشیر خوزستان ۲۴٬۷۸۲ ۲۳٬۰۰۸ ۲۱
۲۸۵ نور مازندران ۲۱٬۸۰۶ ۲۲٬۹۷۸ ۱۶
۲۸۶ آبدانان ایلام ۲۱٬۶۶۲ ۲۲٬۹۰۱ ۴
۲۸۷ آشخانه گلستان ۲۰٬۰۰۹ ۲۲٬۸۷۷ ۱۰
۲۸۸ گتوند خوزستان ۲۱٬۴۲۸ ۲۲٬۸۲۲ ۲۲
۲۸۹ شهر جدید هشتگرد البرز - ۲۲٬۷۴۲ ۲۴
۲۹۰ اوز فارس - ۲۲٬۴۰۱ ۲۱
۲۹۱ بندر دیلم بوشهر - ۲۲٬۳۹۳ ۶
۲۹۲ خورزوق اصفهان ۲۰٬۳۰۱ ۲۲٬۳۲۱ ۲۲
۲۹۳ ابریشم اصفهان - ۲۱٬۴۷۷ ۲۳
۲۹۴ خوانسار اصفهان ۲۰٬۴۹۰ ۲۱٬۳۳۸ ۲۴
۲۹۵ راور کرمان ۲۲٬۹۱۰ ۲۱٬۹۰۱ ۱۱
۲۹۶ محمودآباد نمونه قزوین - ۲۱٬۷۹۶ ۷
۲۹۷ رودهن تهران - ۲۱٬۴۷۷ ۲۶
۲۹۸ روانسر کرمانشاه - ۲۱٬۲۵۰ ۱۰
۲۹۹ گز اصفهان ۲۰٬۴۳۲ ۲۱٬۱۹۹ ۲۵
۳۰۰ شوط آذربایجان غربی - ۲۱٬۰۴۷ ۱۵
۳۰۱ هفشجان چهارمحال و بختیاری ۲۰٬۰۴۲ ۲۰٬۸۴۷ ۶ +۴٫۰۲%
۳۰۲ بندر دیر بوشهر - ۲۰٬۱۵۷ ۷
۳۰۳ گلوگاه مازندران - ؟ ۱۷

8-12-مناطق خود مختار

8-13-پايتخت,مراکز سياسي

8-14-سفارت خانه ها(سفارت ديگر کشور ها)
8-15-جنگ داخلي
8-16-اختلافات مرزي

8-17-گروه هاي مسلح داخلي(گرروه هاي شبح نظامي)
8-18-گروه ها و احزاب مخالف دولت(گروه هاي سياسي يا شبه نظامي)


9-توان نظامي و نيرو هاي مسلح

ایران یکی از کشورهای مهم و استراتژیک منطقه غرب آسیا می‌باشد که جمعیتی بالغ بر 81 میلیون و 824 هزار نفر دارد که 47 میلیون نفر نیروی انسانی آماده به کار هستند که از این میان 1 میلیون و 400 هزار نفر هر ساله در این کشور به سن نظامی می‌رسند که 545 هزار نفر از آنها نیروهای حاضر در خطوط مقدم و 1 میلیون و 800 هزار نفر دیگر به عنوان نیروی ذخیره می‌باشند.

ایران 1 میلیون و 648 هزار و 195 کیلومتر مساحت دارد که 880 کیلومتر آن خط آبی و 5 هزار و 894 کیلومتر از مرزهای ایران نیز مشترک است و این کشور 2 هزار و 440 کیلومتر خط ساحلی دارد. سالانه به طور میانگین 6 میلیارد و 300 میلیون دلار برای بخش نظامی خود بودجه در نظر می‌گیرد که بخشی از این مبلغ را از طریق فروش نفت تامین می‌کند.

"جمهوری اسلامی" از لحاظ ذخایر ارزی و طلا 93 میلیارد و 950 میلیون دلار ذخایر در اختیار دارد که از این رقم به همراه در آمد حاصل از فروش نفت، صرف افزایش توان نظامی ایران می شود.

ارتش رژیم سعودی وابستگی شدیدی به غرب و خصوصا ایالات متحده آمریکا دارد و صنعت نظامی آن غیر بومی و خارجی است. یکی دیگر از تفاوت‌های مهم ایران و رژیم سعودی این است که ارتش ایران نسبت به رژیم سعودی از سلاح ها و ادوات بومی استفاده می‌کند و این کشور از تجهیزات غیربومی در ارتش خود بهره می‌گیرد.

با آنکه ایران از نظر تعداد تجهیزات نظامی نسبت به رژیم سعودی در برخی پارامترها در رتبه پایین‌تری قرار دارد؛ اما شاخص‌های امنیت ملی در ایران نسبت به عربستان تکامل‌یافته‌تر است.




در حوزه صنعت ساخت تانک جمهوری اسلامی ایران انواع تانک های "ذوالفقار"، "صمصام" ، "مبارز"، "تی 72" ، "تیام" ، "چیفتن مدرن" و .... را می سازد و یا بهینه سازی می کند ؛ اما رژیم سعودی از تانک های آمریکایی "آبرامز" استفاده می کند که این نشان دهنده خود کفایی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نسبت به سعودی هاست.

تفاوت دیگر جمهوری اسلامی با رژیم سعودی در این است که ایران در ساخت جنگنده گام های بلندی را برداشته و ساخت جنگنده "صاعقه" ، "آذرخش" و "قاهر 313" در این راستاست و البته سعودی ها تنها به خرید جنگنده های پیشرفته از انگلیس و آمریکا بسنده می کنند.

البته توان موشکی رژیم سعودی به هیچ عنوان قابل مقایسه با جمهوری اسلامی ایران نیست و ایران قویترین یگان موشکی را در منطقه در اختیار دارد که این موضوع به دلیل تولید و توسعه دانش موشکی در نیروهای مسلح ایجاد شده است.



**توان موشکی ایران قدرت بازدارنده در منطقه غرب آسیا

جمهوری اسلامی ایران با دارا بودن انواع موشک های زمین به زمین، ساحل به دریا، زمین به هوا ، هوا به هوا ، هوا به زمین و ... پتانسیل های گسترده ای را در جهت بازدارندگی از هرگونه حمله نظامی ایجاد کرده است.

سرلشکر "محسن رضایی" فرمانده اسبق کل سپاه در این زمینه اظهار داشت: باید بگوییم توان موشکی باعث جلوگیری از حمله دشمن به ایران شد. فرمانده اسبق کل سپاه افزود: ما هیچ‌گاه نمیتوانیم در عرصه قدرت دفاعی متوقف شویم و ما دقیقا براساس آیه شریفه قرآن کریم که می‌گوید و وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ توانایی خود را افزایش می‌دهیم و ما به دنبال ماجراجویی نیستیم.

سردار سرتیپ "سید مسعود جزایری" معاون امور بسیج و فرهنگ دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح گفت: جمهوری اسلامی ایران دکترین و راهبردهای دفاعی بازدارنده و امنیت ساز خود را مستقل از خاص و نیت قدرت‌های مستکبر و بیگانگان طراحی و دنبال می‌کند و اجازه دخالت به احدی در این زمینه را نخواهد داد.

سردار سرتیپ "حسین سلامی" جانشین فرمانده کل سپاه پیرامون بحث موشکی اظهار داشت: امروزه آمریکایی‌ها درباره قدرت موشکی ما بحث می‌کنند و می‌خواهند آن را تحریم کنند و ما نیز در پاسخ به آنها می‌گوییم تا زمانی که تجاوزات و غارت‌گری‌های شما ادامه دارد و تا زمانی که از رژیم صهیونیستی حمایت می‌کنید ما نیز توان موشکی خود را افزایش می‌دهیم و ملت غیور ایران بدانند که ما امروز انبارهای موشکی و تونل‌های طویلی از موشک‌های آماده پرتاب داریم و برای مابقی موشک‌هایی که تولید می‌کنیم دچار کمبود فضا هستیم ولی با این وجود توان موشکی خود را افزایش می‌دهیم.


**ایران شهر موشکی داردو پادشاهی عربستان شهر موشکی ندارد

یکی دیگر از تفاوت های جمهوری اسلامی ایران با رژیم سعودی این است که ایران شهر موشکی دارد و پادشاهی عربستان از داشتن این توانمندی محروم است و دارا بودن "شهرهای موشکی" و "سیلو" از مهمترین تمایزهای قدرت نظامی ایران با عربستان است.



در اکثر مسائل اختلاف نظرهای جدی بین ایران و عربستان وجود دارد که نمونه آن‌ها را می‌توان در موضوعات مهم منطقه همچون مسئله عراق و سوریه، یمن، لبنان و فلسطین مشاهده کرد. البته برخی از رسانه ها و مقامات سعودی ادعاهایی را درباره توان نظامی عربستان در رویارویی با ایران مطرح می‌کنند که قابل تامل است.

"کالین پاول" وزیر خارجه اسبق آمریکا طی اظهاراتی رسانه‎ای سعودی ها را از توهم حمله به ایران بازداشت. در برنامه کارشناسی شبکه سی ان ان ( CNN)سه کارشناس سعودی ادعا کردند که در ۴ تا ۶ ساعت می‌توانند آسمان و حریم هوایی ایران را تصرف کنند و در اختیار بگیرند.

"کالین پاول" وزیر خارجه اسبق آمریکا که به عنوان مهمان و کارشناس تلفنی برنامه بود، نسبت به این اظهارات واکنش نشان داد. او پس از خنده‌ای تمسخر آمیز گفت : نه نه ، من چنین فکر نمی‌کنم . صحبت‌های شما بیشتر جنبه جوک و خنده دارد؛ اگر ایران مستقیم با شما وارد جنگ شود شما حتی فرصت پیدا نمی کنید که تلفن را بردارید تا از ما تقاضای کمک کنید. بهتر است کمی واقع بین باشید و ایران را با یمن و هیچ کشور دیگر مقایسه نکنید؛ حتی ما هم تا کنون چنین ادعایی نکرده ایم.



صورت رویارویی مستقیم عربستان با ایران سعودی ها فرصت نمی‌کنند حتی تلفن را بردارند تا از آمریکا تقاضای کمک کنند؛ مصداق این جمله قدرت موشکی جمهوری اسلامی ایران است که با داشتن انواع موشک های برد بلند و متوسط می‌تواند منافع و اهداف سعودی را هدف قرار دهد که از جمله آن‌ها می‌توان به "وزارت جنگ عربستان"، "شرکت نفتی آرامکو"، "پایگاه های شاهزاده سلطان" و پایگاه‌های نظامی دیگر اشاره کرد که موشک‌های ایرانی می‌توانند آن ها را هدف قرار دهند.
















9-1-نيروها و سازمان هاي دولتي

نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از سه نهاد جداگانه یعنی ارتش جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تشکیل می‌شود. همگی این نیروها زیر نظر ستاد کل نیروهای مسلح قرار گرفته و رؤسای همهٔ آن‌ها توسط رهبر ایران انتخاب می‌شود. وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح کار برنامه‌ریزی و تهیه امکانات برای نیروهای نظامی را برعهده دارد و به طور مستقیم در عملیات‌های نظامی شرکت نمی‌کند ولی جزء نیروهای مسلح محسوب می‌شود. به گفته جان ابی‌زید، فرمانده سابق ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا، نیروهای مسلح ایران قوی‌ترین نیروها در منطقهٔ خاورمیانه هستند.
تعداد نیروهای نظامی

بر اساس برآورد وب‌گاه نظامی defense tech، تعداد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران ۵۱۳٬۰۰۰ نیروی عمل‌کننده و ۳۵۰٬۰۰۰ نیروی ذخیره می‌باشد.
ارتش جمهوری اسلامی ایران

ارتش جمهوری اسلامی ایران ارتشی از نوع منظم حساب می‌شود که حدوداً دارای ۴۲۰۰۰۰ نفر پرسنل است. از این رو ارتش جمهوری اسلامی ایران خود، از سه زیر مجموعه تشکیل می‌شود که به آنها قوای سه‌گانه ارتش می‌گویند. * نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران که برآورد می‌شود حدود ۳۵۰۰۰۰ نفر پرسنل داشته باشد. * نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران که برآورد می‌شود حدود ۵۲۰۰۰ نفر پرسنل داشته باشد. * نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران که برآورد می‌شود حدود ۱۸۰۰۰ پرسنل داشته باشد. * دژبان کل ارتش جمهوری اسلامی ایران* قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی حدود ۱۲۵۰۰۰ نفر پرسنل دارد و خود به ۵ زیر مجموعه تقسیم می‌شود. * نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی* نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی* نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی* نیروی قدس پاسداران انقلاب اسلامی* سازمان بسیج مستضعفین بسیج از مجموعه شبه‌نظامیان داوطلب تشکیل می‌شود و عضویت در آن در زمان جنگ اهمیت بیشتری دارد. تعداد افراد عضو بسیج به ۲۳٫۸۰۰ میلیون نفر می‌رسد.

9-2-نيرو ها و سازمان هاي امنيتي

9-3-جنگ افزار ها

9-4-جنگنده,بمب افکن و رهگير,بالگرد,هواپيما هاي ترابري
جنگنده:
هاوکر هایند
آذرخش (جنگنده)
صاعقه (جنگنده)
جنگنده قاهر ۳۱۳

بمب افکن:

رهگير:

بالگرد:

شاهد ۲۸۵
پنها شباویز ۲۰۶۱
پنها ۲۰۹۱
طوفان (بالگرد)
بل ۲۰۶
شاهد ۲۷۸
پنها شباویز ۲-۷۵

هواپيما هاي ترابري:

9-5-ناو,ناوچه,ناو هواپيما بر
زیر دریایی:
زیردریایی کلاس بعثت
زیردریایی کلاس فاتح
زیردریایی کلاس نهنگ
زیردریایی کلاس غدیر
کشتی:
قایق موشک‌اندازکلاس کمان
ناوچه کلاس موج
سراج ۱
هواناو یونس
هواناو تندر

9-6-سلاح هاي سبک(تفنگ,مسلسل,موشک ضد تانک,نارنجک اندازو....)
تفنگ:زیگ زائور پی۲۲۶
کلت ام۱۹۱۱
تندر
یوزی
دراگونوف
اشتایر
اچ‌اس. ۵۰
نورینکو
سی‌کیو
تفنگ خیبر
کلاشنیکف آکاام
کلاشنیکف تایپ ۵۶
کلاشنیکف-۷
ژ۳
ام‌ژ۳
پی‌کا
دوشکا
مسلسل:
موشک ضد تانک:اس‌پی‌جی-۹
آرپی‌جی-۷
آرپی‌جی-۶۹
صاعقه (راکت)
آرپی‌جی-۲۹
توفان
صاعقه (موشک)
۹کی۱۱ مالیوتکا/رعد
AT-4 Spigot
AT-5 Spandrel
AT-13 Saxhorn 2

نارنجک انداز:

9-7-سلاح هاي سنگين (توپخانه,توپ ضد هوايي,خمپاره انداز)
توپخانه:ام-۱۱۰
ام-۱۰۷
کوکسان (ام۱۹۷۸)
ام-۱۰۹
رعد ۲
رعد ۱
2S1 Gvozdika
ام-۱۱۵
اچ‌ام ۴۱
ام-۱۱۴
جی‌اچ‌ان-۴۵/تایپ-۸۸/جی-۵
ام۴۶
ام۱۹۵۵ (دی-۲۰)
دی-۷۴ (تایپ-۶۰)
دی-۳۰
ام۱۰۱
توپ ضد هوايي:SA-22 Greyhound (Pantsyr S1)
گربه دریایی
راپیر
اس-۲۰۰
۲کا۱۲ کیوب
قاره
صیاد ۱
شهاب ثاقب
ریم-۶۶ استاندارد (محراب)
ام‌آی‌ام-۲۳ هاوک
خمپاره انداز:

9-8-رادار ها و پدافن هوايي(سامانه هاي ضد هوايي)

گاما
کاستا
Kolchuga
JY-14

9-9-موشک(بالستيک,هوا به هوا,هوا به سطح,ساحل به دريا,اژدر,کروز,ضد کشتي)
بالستیک:

دوربرد:
شهاب ۴
عماد
میانبرد:
شاهین
شهاب ۳
سجیل
شهاب ۲
قدر ۱۱۰

کوتاه برد:
حوت
زلزال ۱
زلزال ۲
زلزال ۳
شهاب ۱
قاصد
والفجر
اژدر:
کوسه
یاسین
حوت

9-10-پهپاد ها

9-11-خودرو ها و زره پوش ها(تانک,نفربر و...)
زره پوش ها:
نفربر:
تایپ ۸۶/نفربر براق
ام۱۱۳
بی‌تی‌آر-۶۰
بی‌ام‌پی-۲
اسکورپیون/توسن
تانک ذوالفقار
تانک چیفتن
تانک ام۴۷
تانک ام۶۰ آ۱
سفیر ۷۴ و تایپ ۷۲-زد
تی-۷۲
تانک:
تانک ذوالفقار
تانک چیفتن
تانک ام۴۷
تانک ام۶۰ آ۱
خودرو ها:
تایپ ۸۶/نفربر براق
ام۱۱۳
بی‌تی‌آر-۶۰
بی‌ام‌پی-۲
اسکورپیون/توسن
سفیر ۷۴ و تایپ ۷۲-زد
تی-۷۲
9-11-رزمايش ها

9-12-فرماندهان,سرلشکران,رهبران

آیت‌الله سید علی خامنه‌ای (رهبر ایران و فرمانده کل قوا)
سرلشکر محمد باقری (محمد حسین افشردی) (رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران)
سرتیپ پاسدار حسین دهقان (وزیر وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران)
عبدالرضا رحمانی فضلی (وزیر کشور و جانشین فرمانده کل قوا در امور نیروی انتظامی)

ارتش جمهوری اسلامی

امیر سرلشکر عطاءالله صالحی (فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران)
امیر سرتیپ عبدالرحیم موسوی (جانشین فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران)
امیر سرتیپ محمد حسین دادرس (معاون هماهنگ کننده ارتش جمهوری اسلامی ایران)
امیر سرتیپ احمدرضا پوردستان (فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران)
امیر سرتیپ حسن شاه صفی (فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران)
امیر دریادار حبیب‌الله سیاری (فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران)
امیر سرتیپ فرزاد اسماعیلی (فرمانده قرارگاه پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران)

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

سردار سرلشکر محمدعلی جعفری (فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)
سردار سرلشکر قاسم سلیمانی (فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)
سرتیپ پاسدار حسین سلامی (جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)
سرتیپ پاسدار جمال الدین آبرومند (معاون هماهنگ کننده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)
سرتیپ پاسدار محمد پاکپور (فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)
دریادار پاسدار علی فدوی (فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)
سرتیپ پاسدار سید محمد حجازی (فرمانده قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)
سرلشکر پاسدار قاسم سلیمانی (فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)
سرتیپ بسیجیمحمدرضا نقدی (رئیس سازمان نیروی مقاومت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)
سرتیپ پاسدار امیرعلی حاجی زاده (فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)

نیروی انتظامی

سردار سرتیپ حسین اشتری (فرماندهٔ کل نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران)
سردار سرتیپ اسکندر مؤمنی (جانشین فرمانده کل نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران)

سردار سرتیپ قاسم رضایی (فرمانده کل مرزبانی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران)

سردار سرتیپ محمد کاظم تقوی (جانشین فرمانده کل مرزبانی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران)

سرهنگ سید عبدالرضا موسوی (فرمانده پشتیبانی هوا ناجا سال ۱۳۷۸)

سرتیپ امان‌الله جهانبانی از دی ۱۳۰۰ تا ؟
سرتیپ حبیب‌الله شیبانی از ۱۳۰۵ تا ۱۳۰۶
سرتیپ محمد نخجوان از ۱۳۰۶ تا ۱۳۱۳ (کفیل)
سرلشکر عزیزالله ضرغامی - از ۱۳۱۳ تا ۱۳۲۰
سرلشکر مرتضی یزدان‌پناه - از ۹ مهر ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۱
سرتیپ حسن ارفع - از ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۲
سرتیپ حاج‌علی رزم‌آرا - از ۱ امرداد ۱۳۲۲ تا مهر ۱۳۲۲
سرتیپ علی ریاضی - از ۱۳۲۲ تا ۱۳۲۳
سرلشکر حاج‌علی رزم‌آرا - از ۱۵ اردیبهشت ۱۳۲۳ تا آذر ۱۳۲۳
سرلشکر حسن ارفع - از ۶ دی ۱۳۲۳ تا ۲۷ بهمن ۱۳۲۴
سرلشکر فرج‌الله آق‌اولی - از ۲۷ بهمن ۱۳۲۴ تا ۱۳۲۵
سرلشکر حاج‌علی رزم‌آرا از ۱۰ تیر ۱۳۲۵ تا تیر ۱۳۲۹
سرلشکر عباس گرزن - از تیر ۱۳۲۹ تا ۳۱ تیر ۱۳۳۱
سپهبد مرتضی یزدان‌پناه - از ۲ مرداد ۱۳۳۱ تا ۳۰ مرداد ۱۳۳۱
سرلشکر محمود بهارمست - تا ۹ اسفند ۱۳۳۱
سرتیپ محمدتقی ریاحی - از ۹ اسفند ۱۳۳۱ تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
سرلشکر نادر باتمانقلیچ - از ۱۳۳۲ تا ۱۳۳۴

در ۱ شهریور ۱۳۳۴ تغییری در سازمان ارتش به وجود آمد و نیروهای هوایی و دریایی دارای ستاد جداگانه شدند و در کنار نیروی زمینی که آن نیز ستاد خود را داشت زیر نظر «ستاد کل» قرار گرفتند. در دی ماه ۱۳۳۵ نام ستاد کل به «ستاد بزرگ‌ارتشتاران» تغییر کرد.

سپهبد عبدالله هدایت - از مرداد ۱۳۳۴ تا ۲۴ اسفند ۱۳۳۹
سپهبد عبدالحسین حجازی - از ۲۴ اسفند ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۴
ارتشبد بهرام آریانا - از ۳۰ آذر ۱۳۴۴ تا اردیبهشت ۱۳۴۸
سپهبد فریدون جم - از ۱۴ اردیبهشت ۱۳۴۸ تا ۲۸ تیر ۱۳۵۰
ارتشبد غلامرضا ازهاری - از ۱۳۵۰ تا دی ۱۳۵۷
ارتشبد عباس قره‌باغی - از دی ۱۳۵۷ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷

پس از انقلاب نخست به «ستاد کل ارتش ملی ایران» و سپس «ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران» تغییر نام یافت.

سرلشکر محمدولی قره‌نی - از ۲۳ بهمن ۱۳۵۷ تا ۷ فروردین ۱۳۵۸
سرلشکر ناصر فربد - از ۷ فروردین ۱۳۵۸ تا ۳۰ تیر ۱۳۵۸
سرلشکر محمدحسین شاکر - ۳۰ تیر ۱۳۵۸ تا ۱ دی ۱۳۵۸
سرلشکر محمدهادی شادمهر - از ۱ دی ۱۳۵۸ تا خرداد ۱۳۵۹
سرتیپ ولی‌الله فلاحی - از ۲۹ خرداد ۱۳۵۹ تا ۷ مهر ۱۳۶۰
سرتیپ قاسمعلی ظهیرنژاد - از ۹ مهر ۱۳۶۰ تا مهر ۱۳۶۳
سرهنگ اسماعیل سهرابی - از ۳ آبان ۱۳۶۳ تا ۱۳ اردیبهشت ۱۳۶۷
سرتیپ علی شهبازی - از ۱۳ اردیبهشت ۱۳۶۷ تا شهریور ۱۳۷۷

در شهریور ۱۳۷۷ سمتی با نام فرماندهی کل ارتش به وجود آمد که عالی‌ترین سمت ارتشی است و از اهمیت سمت ریاست ستاد مشترک ارتش کاسته شد ولی این سمت همچنان برقرار ماند.

سرتیپ مصطفی ترابی‌پور - از ۲۲ مهر ۱۳۷۷
سرتیپ شهرام رستمی
سرتیپ عبدالعلی پورشاسب - از ۱۷ بهمن ۱۳۷۹
سرتیپ سیدعبدالرحیم موسوی - از ۴ مهر ۱۳۸۴ تا ۴ شهریور ۱۳۸۷

جایگاه «رئیس ستاد مشترک ارتش» به «معاون هماهنگ‌کننده و رئیس ستاد مشترک ارتش» تغییر یافت.

سرتیپ محمدحسین دادرس - از ۴ شهریور ۱۳۸۷

فرماندهان کل ارتش

سرلشکر علی شهبازی - از شهریور ۱۳۷۷ تا ۱ خرداد ۱۳۷۹
سرلشکر محمد سلیمی - از ۱ خرداد ۱۳۷۹ تا ۲۰ شهریور ۱۳۸۴
سرلشکر عطاءالله صالحی - از ۲۰ شهریور ۱۳۸۴ تا امروز

نیروی زمینی

سرلشکر بهرام آریانا (از ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۷)
سپهبد عبدالحسین حجازی (از ۱۳۳۷ تا ۲۴ اسفند ۱۳۳۹)
سپهبد رضا عظیمی (از ۲۴ اسفند ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۴)
ارتشبد عزت‌الله ضرغامی (از ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۷)
سپهبد فتح‌الله مین‌باشیان (از ۱۳۴۷ تا آبان ۱۳۵۱)
ارتشبد غلامعلی اویسی (از ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۷)
سپهبد عبدالعلی بدره‌ای (از ۱۵ دی ۱۳۵۷ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷)
سرتیپ ولی‌الله فلاحی ؟ تا ۲۹ خرداد ۱۳۵۹
سرتیپ قاسمعلی ظهیرنژاد - از ۲۹ خرداد ۱۳۵۹ تا ۹ مهر ۱۳۶۰
سرهنگ علی صیاد شیرازی - از ۹ مهر ۱۳۶۰ تا ۱۱ امرداد ۱۳۶۵
سرهنگ حسین حسنی سعدی - از ۱۱ امرداد ۱۳۶۵ تا ۱۸ اردیبهشت ۱۳۷۰
سرتیپ عبدالله نجفی - از ۱۸ اردیبهشت ۱۳۷۰ تا ۳ آبان ۱۳۷۳
سرتیپ احمد دادبین - از ۳ آبان ۱۳۷۳ تا ۹ مهر ۱۳۷۶
سرتیپ عبدالعلی پورشاسب - از ۹ مهر ۱۳۷۶ تا ۱۹ بهمن ۱۳۷۹
سرتیپ ناصر محمدی‌فر - از ۱۹ بهمن ۱۳۷۹ تا ۴ مهر ۱۳۸۴
سرتیپ محمدحسین دادرس - از ۴ مهر ۱۳۸۴ تا ۴ شهریور ۱۳۸۷
سرتیپ احمدرضا پوردستان - از ۴ شهریور ۱۳۸۷ تا ۲۹ آبان ۱۳۹۵
سرتیپ کیومرث حیدری - از ۲۹ آبان ۱۳۹۵ تا کنون

نیروی هوایی

متصدی دفتر هواپیمایی در رکن سوم ارکان حرب کل قشون

رضا میزانی - از ۱۳۰۲ تا ۱۳۰۳

فرماندهان «هواپیمایی نظامی ایران»، «ادارهٔ هواپیمایی کل قشون دولت ایران» و «قوای هوایی ایران»

سرهنگ احمد نخجوان (سرتیپ از ۱ فروردین ۱۳۰۷) - از ۱۱ خرداد ۱۳۰۳ تا ۲۶ مرداد ۱۳۰۹
یاور احمد خسروانی - ۲۶ مرداد ۱۳۰۹ تا ۹ دی ۱۳۰۹
سرتیپ احمد نخجوان - از ۹ دی ۱۳۰۹ تا ۷ تیر ۱۳۱۰
یاور احمد خسروانی - از ۷ تیر ۱۳۱۰ تا ۵ مرداد ۱۳۱۰
سرتیپ محمدصادق کوپال - از ۵ مرداد ۱۳۱۰ تا ۲۶ آذر ۱۳۱۱

فرمانده قوای هوایی

سرتیپ احمد نخجوان - از ۲۶ آذر ۱۳۱۱ تا ۳۰ آذر ۱۳۱۵

فرمانده نیروی هوایی

سرهنگ احمد خسروانی (سپس سرتیپ شد.) - ۳۰ آذر ۱۳۱۵ تا ۹ شهریور ۱۳۲۰

کفیل فرماندهی نیروی هوایی شاهنشاهی

سرلشکر کریم بوذرجمهری - از ۹ شهریور ۱۳۲۰ تا ۱ آذر ۱۳۲۰

نیرو در شهریور ۱۳۲۰ از هم پاشید و در ۱۲ مهر ۱۳۲۰ به «وزارت جنگ»، به نام «ادارهٔ پنجم» سپرده شد. همچنین بارها نامِ نیرو، گاه ستاد فرماندهی نیروی هوایی بود و گاه نیروی هوایی.

سرلشکر مجید فیروز - از ۲۲ دی ۱۳۲۰ تا ۵ شهریور ۱۳۲۱
سرتیپ محمد نخجوان - از ۵ شهریور ۱۳۲۱ تا ۲۱ آذر ۱۳۲۱
سرهنگ شرف‌الدین قهرمانی - از ۲۱ آذر ۱۳۲۱ تا ۲۸ دی ۱۳۲۱
سرهنگ میرمحمد مهنا و سرهنگ مجید فیروز - همزمان از ۲۸ دی ۱۳۲۱ تا ۲۴ اردیبهشت ۱۳۲۲
سرلشکر احمد نخجوان - ۲۴ اردیبهشت ۱۳۲۲ تا ۱۳ تیر ۱۳۲۲
سرهنگ میرمحمد مهنا - از ۱۳ تیر ۱۳۲۲ تا ۲۳ شهریور ۱۳۲۲
سرتیپ محمدحسین فیروز - از ۲۳ شهریور ۱۳۲۲ تا ۶ تیر ۱۳۲۳


سرتیپ محمدحسین عمیدی - از ۲۵ فروردین ۱۳۲۵ تا ۱۶ شهریور ۱۳۲۶
سرهنگ هدایت‌الله گیلانشاه - از ۱۶ شهریور ۱۳۲۶ تا ۱۰ فروردین ۱۳۲۷
سرتیپ میرمحمد مهنا - از ۱۰ فروردین ۱۳۲۷ تا ۳۰ دی ۱۳۲۷
سرهنگ مهدی سپه‌پور - از ۳۰ دی ۱۳۲۷ تا ۱۷ مرداد ۱۳۲۹

رئیس ستاد نیروی هوایی

سرهنگ مهدی سپه‌پور - از ۱۷ مرداد ۱۳۲۹ تا ۳ آبان ۱۳۲۹
سرتیپ نوری علائی - از ۳ آبان ۱۳۲۹ تا ۸ مرداد ۱۳۳۰
سرتیپ مهدی سپه‌پور - از ۸ مرداد ۱۳۳۰ تا ۱۶ بهمن ۱۳۳۰
سرتیپ هدایت‌الله گیلانشاه - از ۱۶ بهمن ۱۳۳۰ تا ۱۲ اسفند ۱۳۳۱
سرتیپ محمد معینی - از ۱۲ اسفند ۱۳۳۱ تا ۲۹ اسفند ۱۳۳۲
سرلشکر هدایت‌الله گیلانشاه - از ۲۹ اسفند ۱۳۳۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۳۶

فرمانده نیروی هوایی

سپهبد هدایت‌الله گیلانشاه - از ۲۲ بهمن ۱۳۳۶ تا ۱۵ مهر ۱۳۳۷
سرتیپ محمد خاتمی (خلبان) (تا درجهٔ ارتشبدی ترفیع یافت.) - از ۱۵ مهر ۱۳۳۷ تا ۲۱ شهریور ۱۳۵۴
سپهبد فضائل تدین (سپس ارتشبد شد.) - از ۲۱ شهریور ۱۳۵۴ تا ۱۹ بهمن ۱۳۵۵
سپهبد امیرحسین ربیعی - از ۱۹ بهمن ۱۳۵۵ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷

کفیل ریاست ستاد نیروی هوایی ملی ایران

سپهبد سعید مهدیون - از ۲۳ بهمن ۱۳۵۷ تا ۲۴ بهمن ۱۳۵۷

رئیس ستاد نیروی هوایی ملی ایران

سپهبد شاپور آذربرزین - از ۲۴ بهمن ۱۳۵۷ تا ۶ اسفند ۱۳۵۷

فرمانده نیروی هوایی

سرتیپ اصغر ایمانیان - از ۶ اسفند ۱۳۵۷ تا امرداد ۱۳۵۸
سرلشکر امیربهمن باقری - از ۲۴ مرداد ۱۳۵۸ تا تیر ۱۳۵۹
سرهنگ جواد فکوری (پس از کشته شدن نخست سرتیپ و سپس سرلشکر شد.) - از تیر ۱۳۵۹ تا ۲۱ شهریور ۱۳۶۰
سرهنگ محمدحسین معین‌پور - از ۲۱ شهریور ۱۳۶۰ تا ۴ آذر ۱۳۶۲
سرهنگ هوشنگ صدیق - از ۴ آذر ۱۳۶۲ تا ۱۰ بهمن ۱۳۶۵
سرهنگ منصور ستاری (نخست سرتیپ و سپس پس از کشته شدن سرلشکر شد.) - از ۱۰ بهمن ۱۳۶۵ تا ۱۵ دی ۱۳۷۳
سرتیپ حبیب بقایی - از ۶ بهمن ۱۳۷۳ تا ۶ خرداد ۱۳۸۰
سرتیپ سیدرضا پردیس - از ۶ خرداد ۱۳۸۰ تا ۱۴ مهر ۱۳۸۳
سرتیپ کریم قوامی - از ۱۴ مهر ۱۳۸۳ تا ۶ آبان ۱۳۸۵
سرتیپ احمد میقانی - از ۶ آبان ۱۳۸۵ تا ۱۰ شهریور ۱۳۸۷
سرتیپ حسن شاه‌صفی - از ۱۰ شهریور ۱۳۸۷ تا امروز

نیروی دریایی

دریادار غلامعلی بایندر
دریادار عبدالله ظلی - از ۱۳۲۶ تا ۱۳۳۱
دریادار غلامحسین بایندر - از ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۳
دریابان حبیب‌الله شاهین - از ۱۳۳۳ تا ۱۳۳۹
دریابان فرج‌الله رسائی - از ۱۳۳۹ تا ۱۳۵۱
دریادار عباس رمزی عطایی ‏(en)‏ - از ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۴
دریاسالار کمال حبیب‌اللهی - از ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷
دریادار احمد مدنی
دریادار محمود علوی
دریادار طباطبایی
ناخدا یکم بهرام افضلی از خرداد ۱۳۵۹ تا اردیبهشت ۱۳۶۲
ناخدا یکم اسفندیار حسینی - از ۱۰ اردیبهشت ۱۳۶۲ تا ۶ تیر ۱۳۶۴
ناخدا یکم محمدحسین ملک‌زادگان - از ۶ تیر ۱۳۶۴ تا ۸ آبان ۱۳۶۸
دریادار علی شمخانی - از ۸ آبان ۱۳۶۸ تا ۵ شهریور ۱۳۷۶
دریادار عباس محتاج - از ۵ شهریور ۱۳۷۶ تا ۴ مهر ۱۳۸۴
دریادار سجاد کوچکی بادلانی - از ۴ مهر ۱۳۸۴ تا ۲۹ امرداد ۱۳۸۶
دریادار حبیب‌الله سیاری - از ۲۹ امرداد ۱۳۸۶ تا امروز

پدافند هوایی

سرهنگ خلبان علی نخجوان
سرلشکر نصرت‌الله خلیل ناجی
سرلشکر فنی محمدهادی اسفندیاری - از ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۳
سرلشکر خلبان امیر کامیابی‌پور - از ۱۳۵۳ تا ۱ اسفند ۱۳۵۵
سپهبد خلبان سید سعید مهدیون - از ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ (انقلاب)
سرهنگ ابوالفتح یافت‌آبادی - از ۱۳۵۷ تا ۱۳۵۸
سرهنگ کنترل و فرماندهی ارسلان پورارسلان - از ۱۳۵۸ تا ؟
سرهنگ کنترل شکاری ناصر اسکندر افشار - ؟
سرتیپ خلبان محمود خضرایی - ؟
سرتیپ فنی سید محمود یمینی - از ۱۳۶۴ تا ۱۳۷۴
سرتیپ کنترل و فرماندهی ستاد علی غلامی - از ۱ آذر ۱۳۷۴ تا خرداد ۱۳۸۰
سرتیپ فنی هوایی احمد صادق‌نژاد - از خرداد ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲
سرتیپ دوم کنترل فرماندهی احمد شاهرخی - از ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۴
سرتیپ دوم کنترل فرماندهی قادر رحیم‌زادهٔ گورادل - از ۱۶ تیر ۱۳۸۴ تا ۱۱ آذر ۱۳۸۵
سرتیپ دوم ستاد جعفر خادمی - از ۱۱ آذر ۱۳۸۵ تا ۱۱ شهریور ۱۳۸۷
سرتیپ دوم محمداسماعیل رستمی - ۱۳۸۷

قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء

سرتیپ خلبان دکتر احمد میقانی - از بهمن ۱۳۸۷ تا ۵ بهمن ۱۳۸۹
سرتیپ ستاد کنترل و فرماندهی فرزاد اسماعیلی - از ۵ بهمن ۱۳۸۹ تا امروز


9-12-مراکز نظامي


10-سطح آموزش و توليد علم

ایران در دوران گذشته مهد دانش بوده است. ایران قدیم در فهم کنونی طبیعت، ریاضیات، پزشکی و فلسفه مشارکت داشته است. ایرانیان مشارکت زیادی در جبر و شیمی داشته‌اند و توربین بادی و تقطیر الکل را برای اولین بار کشف کردند. هم اکنون دانشمندان ایرانی در حال احیای دوران طلایی علمی خود هستند.فرهنگستان علوم پزشکی ایران و فرهنگستان علوم ایران در این زمینه نقش بسزایی دارند.

ایران از جمله کشورهایی است که علاوه بر تحریم‌های بین‌المللی که در۳۰ سال گذشته تقریباً در همه زمینه‌های تحقیقاتی بر این کشور حاکم بوده است در زمینه سیستم آموزشی پیشرفت زیادی داشته است. جمعیت دانشگاهی ایران از صدهزار نفر در سال ۱۳۵۷ به دو میلیون نفر در سال ۱۳۸۵ رسیده است. هفتاد درصد از دانشجویان علوم و مهندسی در ایران زن هستند. بر اساس گزارش‌ها ایران سریعترین رشد علمی را در جهان داراست و پیشرفت‌های شایانی در فناوری هوافضا، فیزیک هسته‌ای، پزشکی و یاخته‌های بنیادی داشته است.


دانش در ایران قدیم
نوشتار(های) وابسته: علوم اسلامی، اختراع‌های دوران طلایی اسلام و گاه‌شمار دانش و فناوری اسلامی

دانش در ایران قدیم به دو دوره قبل از ظهور اسلام و بعد از اسلام طبقه‌بندی می‌شود.
فناوری

قنات ریشه در قبل از دوران هخامنشی در ایران قدیم دارد. بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین قنات در شهر گناباد است که پس از ۲۷۰۰ سال هنوز آب کشاورزی و آشامیدنی ۴۰ هزار نفر را فراهم می‌کند.

ایرانیان احتمالاً اولین نوع باتری را که به پیل بغداد مشهور است در دوران ساسانیان یا اشکانیان اختراع کردند.

چرخ بادی در سال ۱۷۰۰ قبل از میلاد توسط بابلی‌ها اختراع شد و در قرن هفتم مهندسان ایرانی بر اساس آن، ماشین بادی پیشرفته تری ساختند به نام آسیاب بادی.
ریاضیات
نوشتار(های) وابسته: ریاضیات اسلامی

در قرن دوازدهم محمدبن موسی خوارزمی جدول لگاریتمی را به وجود آورد، جبر را توسعه داد و آن را در سیستم حساب ایرانی و هندی به کار گرفت. آثار او توسط یک مترجم ایتالیایی به نام Gerard of Cremona تحت عنوان De jebra et almucabola ترجمه شد. آثار خوارزمی تأثیر ژرفی بر ریاضیات غرب در قرون وسطی گذاشت.
پزشکی
نسخه خطی تشریح بدن انسان از منصور بن الیاس در کتابخانه ملی پزشکی ایالات متحده آمریکا.
ترجمه کتاب قانون در طب از ابن سینا که پانصد سال قدمت دارد
نوشتار(های) وابسته: پزشکی اسلامی، پزشکی ایران باستان و تاریخچه پاتولوژی در ایران

اولین بیمارستانی که در آن دانش پژوهان علوم پزشکی تحت نظارت پزشک، به طور روشمندی بر روی بیماران کار می‌کردند در دانشگاه جندی شاپور بود. برخی متخصصین پا را از این هم فراتر نهاده و معتقدند کل اعتبار سیستم بیمارستانی را باید در ایران قدیم مشاهده کرد.

تراکاشت اعضای بدن حیوان در بدن انسان (به انگلیسی: xenotransplantation) ریشه در ایران دوران هخامنشی دارد.

Adolf Fonahn در کتاب خود Zur Quellenkunde der Persischen Medizin که در سال ۱۹۱۰ در لایپزیگ چاپ شده است نام کتاب‌های پزشکی که فقط به زبان فارسی نوشته شده است را بیش از ۴۰۰ عنوان می‌داند و نام آنها را ذکر می‌کند. این کتاب‌ها شامل کتاب‌های عربی که توسط ابن سینا نوشته شده است نمی‌شود.
نجوم
یک اسطرلاب ایرانی قرن هجدهم
نوشتار(های) وابسته: ستاره‌شناسی در دوران اسلامی

در سال ۱۰۰۰ پس از میلاد ابوریحان بیرونی رساله‌ای نوشت که در آن به امکان گردش زمین به دور خورشید اشاره کرد.

در قرن دهم، ستاره‌شناس ایرانی عبدالرحمان صوفی اولین کسی بود که کهکشانی غیر از کهکشان راه شیری کشف کرد. وی برای اولین بار کهکشان اندرومدا (امرأة مسلسلة) را رصد کرد.
شیمی
نوشتار(های) وابسته: شیمی و کیمیا در دوران طلایی اسلام

خواجه نصیر طوسی عقیده داشت ماده می‌تواند تغییر کند اما نمی‌تواند ناپدید شود. او نوشت: «ماده نمی‌تواند ناپدید شود اما می‌تواند شکل، حالت، ترکیبات، رنگ و مشخصات دیگر خود را عوض کند و به یک ترکیب یا عنصر دیگر تبدیل شود». پانصد سال بعد، میخاییل لومونسف (۱۷۱۱–۱۷۶۵) و لاوازیه (۱۷۴۳–۱۷۹۴) قانون پایستگی جرم را ایجاد کردند و همان ایده را پیاده‌سازی کردند.

جابر ابن حیان شیمیدان مشهور ایرانی رساله‌های مختلفی دارد که در آنها دوهزار موضوع را پوشش می‌دهد که این کتاب، «کتاب مقدس» شیمیدان‌های اروپایی قرن هجدهم (bible of European chemists) مخصوصاً لاوازیه نام گرفته بود. این آثار کاربردهای زیادی داشت از جمله تقطیر گل‌ها و گیاهان، طب درمانی، باروت و نوعی وسیله نظامی قدرتمند که قبل از این که بدست غربیان بیفتد در تملک مسلمانان بود. هم اکنون از او به عنوان بنیانگذار شیمی و همچنین مخترع بسیاری از فرایندها و تجهیزات شیمی که برخی از آنها تا امروز هم توسط شیمیدان‌ها استفاده می‌شود (مانند تقطیر) نام برده‌اند.
فیزیک
نوشتار(های) وابسته: فیزیک در دوران طلایی اسلام

ابن هیثم به خاطر کتاب‌ها و آزمایش‌هایش دربارهٔ لنز و آینه و شکست نور و بازتاب نور، به پدر اپتیک ملقب شده است. وی مکان هندسی نقاطی روی دایره کروی را که نور از آنجا به ناظر بازتاب می‌شود بدست آورد. او از مطالعه روی شکست نور، توانست بفهمد که اتمسفر ضخامت خاصی دارد و شفق پدیده‌ای است که به وسیله شکست نور خورشید وقتی که زیر افق است ایجاد می‌گردد.
ابوریحان بیرونی اولین دانشمندی بود که رسماً اعلام کرد نور سرعت محدودی دارد قبل از این که گالیله آن را به صورت عملی اثبات کند.

کمال الدین فارسی (۱۲۶۷–۱۳۱۸) اولین اثبات ریاضی را برای پدیده رنگین کمان انجام داد و طبیعت نور را که نظریه این هیثم را شکل می‌داد تفسیر کرد. او همچنین معتقد بود که رنگین کمان حاصل دو بار شکست نور خورشید در درون قطره‌های باران است. او این کار به کمک آزمایشی که در آن از کره‌ای شفاف که از آب پر شده بود و یک دوربین تاریکخانه‌ای انجام داد.
دانش در ایران کنونی

با در نظر گرفتن فرار مغزها در ایران و رابطه سیاسی ضعیف او با آمریکا و دیگر کشورها، جامعه دانشگاهی ایران همچنان بارور مانده است اگرچه تحریم‌های بین‌المللی دانشگاه‌ها را برای خریدن تجهیزات یا فرستادن افراد به ایالات متحده برای دیدارهای علمی دچار مشکل کرده است. بارور ماندن دانش در ایران علی‌رغم تحریم‌ها و فرار مغرها به دلیل پتاسیل عمیق ایرانی‌ها در زمینه‌های علمی در جهان است که می‌توان آن را با آلمان یا ژاپن قیاس کرد. فرار مغرها ضربات جدیدی بر جامعه ایران وارد کرده زیرا اصولاً بهترین‌ها از کشور خارج می‌شوند. به عنوان مثال ایرانیان مقیم آمریکا، تحصیلکرده‌ترین گروه نژادی در کشور آمریکا محسوب می‌شوند.بر طبق اداره آمار آمریکا در سرشماری سال ۲۰۰۰، نزدیک به ۲۷٪ ایرانیان آمریکایی دارای مدرک کارشناسی ارشد به بالا بودند، که این میزان در میان گروه‌های مهاجر آمریکایی دارای رتبه نخست است؛ و بیش از ۵۶٪ ایرانیان مقیم آمریکا دارای مدرک کارشناسی می‌باشند، که در میان ۶۷ گروه مهاجر آمریکا دارای رتبه دوم است.

همه این‌ها نشان می‌دهد که جایگاه ایران کنونی با پتانسیل واقعی خود تفاوت عظمیمی دارد. به گفته میلانی، دانشکدهٔ علوم سیاسی دانشگاه استنفورد فرار مغزها در چند سال اخیر ۳۰۰ برابر جنگ ایران و عراق به اقتصاد ایران صدمه زده است. حتی می‌توان این ادعا را کرد که اگر فرار مغرها این قدر بالا نبود جایگاه ایران در بین کشورهای پیشرفته قرار داشت. فرارمغزها آنقدر بالاست که صندوق بین‌المللی پول در گزارش سال ۲۰۰۹ خود اعلام کرده‌است ایران به لحاظ مهاجرت نخبگان، در میان ۹۱ کشور در حال توسعه یا توسعه نیافته جهان، مقام نخست را داراست. اما از طرفی نیز بر طبق گزارشی دیگر، تعداد دانشجویان ایرانی در مقاطع پیشرفته دانشگاهی در سالهای اخیر سیر نزولی داشته‌است.

بعد از انقلاب ۵۷ در ایران تلاش‌هایی توسط برخی از عالمان دینی اسلامی صورت گرفته است که علوم مدرن را اسلامی سازی کنند و برخی معتقدند همین امر باعث رشد روزافزون علم در ایران شده است. در حال حاضر ایران در پی آن است که در همه صحنه‌های علمی خودکفا شود.

سهم ایران از تولیدات علمی دنیا ۱٫۴ درصد و سهم تولیدات ۱۶۲ کشور در حال توسعه به استثنای چین، برزیل، ایران و هند کمتر از ۲٫۵ درصد است. بر اساس آمارهای بین‌المللی ایران به لحاظ تولید مقالات علمی در رتبه ۱۷ پایگاه اسکوپوس و ۲۲ پایگاه ISI قرار دارد و رشد تولیدات علمی کشور ما با ۶۸۲ درصد در طول یک دهه گذشته مقام اول دنیا را به خود اختصاص داده است. رشد تولیدات علمی ایران در رشته بیولوژی در این مدت ۱۲ برابر و رشد تولیدات علمی در حوزه پزشکی ۹ برابر شده است.

گرچه خیلی‌ها هم برعکس این مسئله می‌اندیشند زیرا بعد از انقلاب، حکومت ایران بسیاری از افراد تحصیل کرده را از کشور تبعید کرده است مانند رامین جهانبگلو، احسان یارشاطر، هاله اسفندیاری، کیان تاج‌بخش و شیرین عبادی.
بودجه

بودجه علمی ایران در سال ۱۳۸۴ حدود ۹۰۰میلیون دلار تخمین زده شده است که در ۱۵ سال‌های اخیر هم تغیر چندانی نداشته است. در اوایل سال ۲۰۰۰ میلادی حدود ۰/۴ در صد تولید ناخالص داخلی ملی به توسعه علم اختصاص داده شده بود که ایران را از این نظر در رتبه بسیار پایین‌تر از کشورها و جوامع صنعتی قرار دارد در حالی که متوسط جهانی ۱/۴ درصد است.
دید کلان

علوم محاسباتی و نظری در اینجا بسیار توسعه یاقته است بطوریکه علی‌رغم مشکلات و تحریم‌ها دانشمدان ایران از بهره‌وری بالای بر خوردار بوده‌اند و در زمینه‌های مختلف علمی مانند داروشناسی و شیمی آلی تحقیقات زیادی انجام گرفته است. داشمندان زیست‌فیزیک ایران از دهه ۹۰ میلادی شهرت جهانی زیادی به دست آورده‌اند.
همکاری علمی

ایران سالانه سمینارهای متعددی در تریتب داده و از داشمندان معروفی از سراسر جهان دعوت می‌کند. از این سمینارها می‌توان به فستیوال خوارزمی و زکریای رازی اشاره کرد. شخصیت‌های مطرح علمی که بعد از انقلاب از ایران دیدن کرده‌اند عبارتند از بوروس آلبرتس ،فرانک رولند ،کورت ووتریش ،استیون هاوکینگ و پیر-ژیل دو ژن

10-1-دانشگاه ها

10-2-مدارس ,آموزش عمومي ,سطح سواد

10-3-توليد علم

10-4-نانوتکنولوژي

10-5-هوا و فضا

10-6-پزشکی

10-7_هسته اي

10-8-رايانه و نرم افزار

10-9-زمين شناسي و زيست شناسي

10-10-المپياد هاي علمي

10-11-دانشمندان

غلام‌رضا آقازاده
ابوالوفا محمد بوزجانی
ابوالحسن طبری
ابوالفضل احمد میدانی
ابوالقاسم انصاری کازرونی
ابوبکر بن مظهر
ابوزید بلخی
ابوسهل بیژن کوهی
ابوغانم طبیب
ابن منذر نیشابوری
ابن هیثم
احمد بن عماد الدین
احمد بن فارس
احمدرضا دهپور
مصطفی احمدی روشن
مقدس اردبیلی
نیما ارکانی حامد
اسماعیل جباری
اسماعیل طغرایی اسپهانی
کامران وفا
علیرضا افضلی‌پور
سیاوش الموتی
شهرام امیری
امین شکراللهی
الگو:اهالی خراسان باستان
ابراهیم ویکتوری
مانوئل بربریان
برزویه پزشک
برهان‌الدین کرمانی
بزرگمهر
ابوالفضل بلعمی
مسلم بهادری
محمدرضا بهرنگی
محمود بهزاد
بهمنیار
ابوریحان بیرونی
مینا بیسل
پرویز جبل‌عاملی
پنجه سرگردان
کاوه پهلوان
ابواسحاق احمد ثعلبی
فاطمه جوادی
امام‌الحرمین جوینی
پرویز جبه‌دار مارالانی
مونا جراحی
جلدکی خرسانی
جمال‌الدین شریف نیشابوری
کمال‌الدین جناب
مصطفی چمران
چهارطاقی دانشمند ایرانی
عبدالرضا حاجی‌پور
حاکم حسکانی
حبش حاسب
ابوالقاسم حبیب نیشابوری
حبیب‌الله هدایت
محمود حسابی
حکیم غلام امام
خواجه نظام‌الملک طوسی
علی خادم‌حسنی
محمد خرمی
خفی علائی
خیام
پریرخ دادستان
علی دانش
محمدتقی دانش‌پژوه
ذخیره خوارزمشاهی
رستم گرگانی
محمدمهدی رکنی یزدی
لطفی زاده
زرین‌دست
محمدرضا زرین‌دست
جعفر زعفرانی
زکریای رازی
زکریای قزوینی
کمال سرابندی
همایون سراجی
ریحانه سریری
عباس سعیدی رضوانی
فرخ سعیدی
سلطان‌العلماء آملی
مجید سمیعی
شهاب‌الدین یحیی سهروردی
شاهین گوانجی
شمس الائمه سرخسی
شمس‌الدین سمرقندی
شمس‌الدین شهرزوری
صاحب بن عباد
کاظم صادق‌زاده
صاعد بن محمد
جواد صالحی
ابوالحسن ضیاظریفی
میثم طباطبائی
مهرداد عابدی
محمد عوفی
سعید عباس‌بندی
عبدالرحمن شیرازی
عبدالرزاق لاهیجی
عبدالرضا جمیلیان
عبدالملک شیرازی
احمد عبداله‌زاده بارفروش
بهرام عکاشه
علوی شیرازی
عباس علوی
علی افتخاری
علی بن عمر کاتبی
عماد الدین ابو جعفر طبری
عمادالدین شیرازی
غلام‌علی پیمان
عبدالغافر فارسی
فخر رازی
یاسمن فرزان
حسن فرسام
فضل بن روزبهان خنجی
نظام‌الدین فقیه
جهانگیرخان قشقایی
قطب‌الدین شیرازی
سعید کاظمی آشتیانی
اسماعیل جرجانی
مهدی گلشنی
حسین گل‌گلاب
جمشید گیوناشویلی
کوشیار گیلانی
کارو لوکاس
ماشاالله بن اطهری
مهدی محقق
محمد اکبر ارزانی
محمد بن یحیی ذهلی
محمد مؤمن تنکابنی
محمدباقر خلخالی
مریم اسطرلابی
حمدالله مستوفی
مسعود درخشان
مینو مشرفی
غلامحسین مصاحب
رکسانا مصلحی
معین‌الدین تونی
ملاصدرا
رضا ملک‌زاده
رضا منصوری
مهران سهامی
میر حیدر آملی
میر سید علی همدانی
میرزا علی
آرسن میناسیان
نادر انقطاع
فیروز نادری
نور علی نوری نائینی
میرزا حسین نوری
محمدتقی نوری مازندرانی
ناصر کمالیان
نجم‌الدین رازی
احمد نهاوندی
محسن هشترودی
علی یخکشی

10-12-اختراعات و اکتشافات
ورزش زورخانه‌ای
الکل
بادگیر
تاپ تکواندو
تخته نرد
چوگان
دوش آینده
سنتور
سی‌تار
قلیان
قنات
کونگ‌فو توآ
کبدی
کبدی با یک پا
لیزر گازی
نی (ساز)
یخچال (سازه)
یخچال (معماری)
یکاهای ایرانی

10-13-اساتيد دانشگاه ها


یرواند آبراهامیان
پویان آزاده
ژانت آفاری
تورج اتابکی
احمد اشرف
اپریم اسحاق
شهریار افشار
هاله افشار
صدرالدین الهی
هوشنگ امیراحمدی
سعید امیرارجمند
سید حسن امین
ایرج بشیری
حسین بشیریه
محمدهاشم پسران
کاوه پهلوان
کیان تاج‌بخش
علی جوان
حمید جعفرخانی
شهلا حائری
علی حاجی‌میری
فاطمه حقیقت‌جو
پیمان حیدری
حمید دباشی
درایه درخشش
تورج دریایی
رامین گلستانیان
ذبیح‌الله رضایی
محمدامین ریاحی
لطفی زاده
الیز ساناساریان
همایون سراجی
مجید سمیعی
سیاوش نعمت‌ناصر
علیرضا شاپور شهبازی
احمد صدری
محمود صدری
رضا عابدینی
محمد جواد عبدالمحمدی
رضا علامه‌زاده
علی گرجی
غلامرضا افخمی
نصرالله فاطمی
هرمز فرهت
محمدعلی همایون کاتوزیان
سیمین کریمی
یحیی کمالی‌پور
نگار متحده
محسن آشتیانی
محمدقلی مجد
مرتضی قریب
شاهرخ مسکوب
مینو مشرفی
پرویز معین
والنتین مقدم
مهرزاد بروجردی
زیبا میرحسینی
هما ناطق
عزیز نبوی
امنون نتصر
ولی‌رضا نصر
آذر نفیسی
هما هودفر
هاله قریشی
احسان یارشاطر

10-14-دستاورد هاي علمي

11-پزشکي و سلامت


11-1-سلامت عمومي و واکسينه
واکسینه:
آشنایی با واکسن ها و جدول واکسیناسیون کشور جمهوری اسلامی ایران

گروه هدف :عموم مردم
در گردهمایی سالانه جهانی بهداشت که در سال 2012 برگزار شد هفته آخر ماه آوریل به عنوان هفته جهانی واکسیناسیون نامگذاری گردید به همین مناسبت همه کشورها به منظورگرامیداشت و ترویج ایمنسازی در این هفته برنامه هایی را از طریق فعالیت های حمایتی، آموزشی و ارتباطی اجرا می نمایند در سال جاری این هفته از تاریخ 6 لغایت 11 اردیبهشت 93 با شعارجهانی ((آیا واکسیناسیون شما به روزاست؟)) برگزار می گردد به همین مناسبت و جهت افزایش آگاهی جامعه از برنامه های ایمنسازی مطلب ذیل توسط کارشناس ایمنسازی استان تهیه شده است که خواندن آنرا به عموم مردم توصیه می کنیم.

واکسیناسیون چیست ؟
هرگونه اقدامی که به منظور جلوگیری از بروز عفونت و یا تخفیف شکل طبیعی بیماری در فردی با تجویز آنتی بادی یا آنتی ژن بعمل آید ایمن سازی گفته می شود .با تزریق عضلانی یا وریدی آنتی بادی ایمنی غیر فعال یا انتقالی ایجاد می گردد که دوام این نوع ایمنی کوتاه است و بستگی به نیمه عمر آنتی بادی در بدن فرد دریافت کننده دارد و این مدت در حدود 3 تا 4 هفته می باشد .
در صورت تجویز آنتی ژن که شامل میکرو ارگانیسم ضعیف شده ، کشته شده و یا اجزا آن می شود دستگاه ایمنی فرد دریافت کننده تحریک و بطور فعال آنتی بادی تولید می کند . ایمنی بدست آمده در این حالت را ایمنی فعال گویند . دوام این نوع ایمنی ، طولانی تر از نوع غیر فعال است .


ایمن سازی فعال یا واکسیناسیون
واکسیناسیون اقدام بسیار مهم و با ارزشی است که بوسیله آن با هزینه کم می توان از ابتلا به بیماریهای عفونی جلوگیری کرد . با اجرای برنامه واکسیناسیون همگانی در جهان ، شیوع بسیاری از بیماریهای خطرناک در بین شیرخواران ، کودکان و بالغین کاهش بارزی پیدا کرده است بطوریکه اکنون شیوع بیماریهای خطیری چون دیفتری ، کزاز ، سیاه سرفه ، سرخک و فلج اطفال با واکسیناسیون همگانی با موفقیت کنترل و در بسیاری از کشورها عملا به حداقل میزان خود رسیده است ، یا آبله که با واکسیناسیون همگانی و پیگیری جهانی ریشه کن شده است .برای بیش از 20 بیماری انسانی ، اکنون واکسن تهیه شده است که تعدادی از آنها بطور همگانی و بقیه در شرایط خاصی مورد استفاده قرار می گیرند .
تصمیم برای تهیه و استفاده از واکسن ، جهت یک بیماری بر اساس نتیجه موازنه دو موضوع ، یکی میزان احتیاج و دیگری خطرات و عوارض ناشی از آن گرفته می شود .میزان اثر پیشگیری کننده واکسن یک بیماری ، از مقایسه تعداد مبتلایان دو گروه افراد واکسینه شده و نشده ای که بطور تصادفی در معرض بیماری قرار می گیرند بدست می آید .
موثر ترین واکسن ها آنهایی هستند که مکانیسم پیشگیری حاصل از مرحله بهبودی در شکل طبیعی بیماری را تقلید کنند .
تاریخچه واکسیناسیون
جان میلیونها نفر با استفاده از پنی سیلین ، و داروهای باکتری کش مشابه نجات یافته است . اما شاید با ایمن سازی که از دیگر اکتشافات تصادفی است .جانهای بیشتری نجات یافته باشند . تا پیش از صده نوزدهم یکی از بزرگترین بلایایی که دامنگیر بشر می شد آبله بود . دو بیماری ، یعنی طاعون و مالاریا ، به اندازه آبله قربانی داشته اند .
شهرت ادوارد جنر به دلیل آشنا کردن جهانیان با واکسنی است که جان میلیونها نفر را از مرگ شوم ناشی از آبله رهانیده و چندین میلیون نفر دیگر را از ظاهر زشت و وحشتناکی که بر اثر ابتلا به این بیماری ایجاد می شود ، نجات داده است .
جنر واکسن خود را در پی کار طولانی و طاقت فرسا در آزمایشگاه کشف نکرد . در 19 سالگی شیر دوشی به او گفته بود که هرگز به آبله مبتلا نخواهد شد ، چون قبلا به آبله گاوی مبتلا شده بود . بعدها وقتی جنر پزشک شد و به بی فایده بودن تلاش هایش برای درمان این بیماری پی برد ، جمله آن شیردوش را به خاطر آورد . او تحقیق کرد و دریافت شیردوشان تقریبا هرگز ، حتی وقتی از مبتلایان به آبله پرستاری می کنند ، دچار آبله نمی شوند .به نظرش رسید که آبله گاوی را به افراد تلقیح کند ، تا آنها را از ابتلا به بیماری مرگبارتر آبله مصون سازد . این خوشبختی حقیقی بود . بدون اینکه زحمتی بکشد ، دریافت که آبله گاوی باعث ایمنی در برابر آبله می شود . قوه تشخیص او به اندازه ای بود که توانست به ارزش این حقیقت پی ببرد و از آن استفاده کند . ادوارد جنر به سال 1749 در برکلی از توابع گلاسترشر انگلستان به دنیا آمد . شش ساله بود که پدرش ، که یک روحانی مسیحی بود درگذشت ، برادر بزرگترش مسئولیت تربیت او را به عهده گرفت . تحصیلات ابتدایی خود را در مدارس محلی گذراند و در آنجا به تاریخ طبیعی علاقه مند شد . تحصیل طب را زیر نظر دانیل لادلو ، از جراحان سادبری آغاز کرد . در این هنگام بود که شیر دوش ، رابطه بین آبله گاوی و آبله را برایش تعریف کرد . جنر در سال 1775 در زمینه عقاید روستاییان گلاسترشر در باره آبله به تحقیق پرداخت که دو نوع آبله گاوی وجود دارد و فقط یکی از آنها از آبله پیشگیری می کند . همچنین تعیین کرد که نوع موثر آبله گاوی تنها وقتی اثر محافظتی دارد که در مرحله خاصی از بیماری منتقل شود .
او برای آزمودن نظریه اش مقداری از مایع درون تاولها ی دست شیر فروشی را که به آبله گاوی مبتلا بود بیرون کشید و آن را به لندن برد و با دقت مایع آبله را به پسرکی تلقیح کرد و همان طور که جنر پیش بینی کرده بود پسرک به آبله دچار نشد .
جنر از واژه واکسیناسیون استفاده نکرد ، بلکه به جایش لفظ مایه کوبی یا " واریوله واکسینه " را به کار برد معنای لغوی اصطلاح لاتینی " تاولهای ریز گاو " است .
تا حدود یک قرن بعد ، مایه کوبی جنری آبله گاوی ، تنها روش ایمن سازی علیه بیماری بود . در سال 1880 لویی پاستور برای ایمن سازی مرغان علیه وبا ، که در یک همه گیری 10 درصد طیور فرانسه را از بین برده بود ،روشی ابداع کرد . او باکتری ایجاد کننده این بیماری را جداسازی کرد و با کشت شکل ضعیف شده و تلقیح آن به مرغان ، آنها را نسبت به حمله مرگبار بیماری ایمن ساخت . اصول کلی روش پاستور با روشی که جنر برای مایه کوبی با آبله گاوی ابداع کرد یکی بود . قبل از آنکه ویروس آبله به شکل آبله گاوی به شیردوش منتقل شود ، در بدن گاو ضعیف شده بود . در سال 1881 ، پاستور با روی آوردن به سیاه زخم ، که از بیماریهای گاو و گوسفند است ،باسیل آن را جدا کرد . او این باکتری را در دمایی بالاتر از دمای بدن حیوان کشت داد تا مایعی برای تلقیح تهیه کند که موجب حمله خفیف سیاه زخم در جانور شود و حیوان را برای روزی که دچار حمله شدید بیماری می شود ، ایمن سازد .
همانطور که خود پاستور گفت ، او برای ارج نهادن به شایستگی و خدمات جنر واژه واکسیناسیون را بطور کلی برای روش مایه کوبی پیشگیری کننده وضع کرد . چهار سال بعد پاستور واکسنی برای بیماری هاری، ابداع کرد .پژوهشهای پیشگامانه پاستور ، که بر کشف جنر مبتنی بود ، ایمن سازی را به دانش بسیار کارآمد تبدیل کرد و زمینه را برای وقوع انقلابی در مهار بیماریهای عفونی آماده ساخت .
شاید گذشته از کشف آنتی بیوتیک ها ، هیچ اکتشافی چنین تاثیر عمیقی بر سلامت انسان نگذاشته باشد . به نوشته کلارک در پایه های تجربی ایمنی شناسی معاصر ( 1986 ) گل سرسبد موفقیتها در فرایند ایمن سازی ریشه کنی کامل آبله بوده است . در نیمه نخست این قرن ، سالانه حدود 2 تا 3 میلیون مورد جدید گزارش می شد .
در سال 1949آخرین موردآبله در ایالات متحده و در سال 1977 آخرین مورد تایید شده سراسر جهان درسومالی گزارش شد. واکسن چیست ؟
بدن انسان در بسیاری از موارد به خودی خود نیروی مقاومت و غلبه یافتن بر میکروبها را دارد . اما در برخی از موارد باید بدن را از خارج کمک کرد ، تا بتواند مصونیت پیدا کند . در بسیاری از بیماری هایی که از ویروس پدید می آیند ، اگر انسان یکبار آن بیماری را بگیرد و خوب بشود دیگر در برابر آن بیماری مصونیت پیدا می کند . مثلا آبله ، سرخک و آبله مرغان از بیماری هایی هستند که اگر یک بار انسان آنها را بگیرد ، برای همیشه از آنها مصونیت پیدا می کند . یعنی دیگر آنها را هرگز نخواهد گرفت .
اما بیماری های دیگری مانند آنفلوانزا ممکن است چند بار به سراغ انسان بیایند . پس برای رهایی از چنگ آنها می آیند و به طورمصنوعی در انسان مصونیت ایجاد می کنند .بدین طریق که ویروس ضعیف شده آن بیماری را به بدن تزریق کرده ، انسان را دچار یک حالت خفیفی از آن بیماری می نمایند . و چون این ویروس بسیار ضعیف است ، انسان به زودی بهبود می یابد و پس از بهبودی کامل برای یک مدت طولانی در برابر آن مرض ، مصونیت می یابد . واکسن زدن یعنی تزریق ویروس ضعیف یک بیماری به بدن . واکسن دارای میکروب بیماری است که البته آن را ضعیف و بی آزار ساخته اند واکسن از پی تزریق در بدن انسان " پادزهر "درست می کند که با ویروس بیماری وارد نبرد می شوند و آنها را خنثی می کنند .


چرا باید این همه واکسن به کودکان بزنند؟
تماشای منظره تزریق واکسن به فرزندان، برای تمام والدین ناخوشایند است. اما برنامه واکسیناسیون به منظور پیشگیری از بیماریهای خطرناک تهیه شده است و مهمترین هدف آن پیش گیری ازبیماریهای مهلک و تامین سلامت کودکان شما می باشد.بعضی از این بیماریها ( نظیر فلج اطفال،سرخک و دیفتری ... ) 50 سال پیش ،بسیار شایعتر بودند ولی امروزه به علت انجام واکسیناسیون همگانی موارد آن بسیار کاهش یافته ودرحال حذف شدن هستند
وزارت بهداشت ودرمان در هر کشور بسته به سطح ایمنی عمومی و بیماریهای خطرناک شایع برنامه و جدول واکسیناسیون خاصی را برای کودکان و بزرگسالان تنظیم می کند.
واکسن ها چگونه از بیماریها پیشگیری می کنند؟
واکسن ها از میکروب یا ویروس کشته شده و یا ضعیف شده که عوامل بیماریهای خاص هستند ساخته شده اند.با تزریق واکسن سیستم ایمنی تحت حمله این میکروب ها و یا ویروس ها قرار می گیرد و در نتیجه ترشح آنتی بادی ها یا پادتن ها در بدن بالا می رود.این آنتی بادی ها در بدن کودک فعال باقی می مانند و در صورتیکه بدن با بیماری واقعی مواجه شود کودک را در مقابل آن ویروس یا میکروب محافظت می کنند. به عنوان مثال اگر سیاه سرفه در منطقه شما شایع شود احتمال ابتلا کودک شما که واکسینه شده است به مراتب کمتر از کودکی است که واکسینه نشده است.
کارت مراقبت کودک چیست و استفاده از آن در واکسیناسیون چه کمکی می کند؟
در ایران هر کودکی یک کارت مخصوص مراقبت کودک دارد که در آن جدول واکسیناسیون، تغذیه و پایش رشد در نظر گرفته شده است. کودک شما نیز حتماً این کارت را دارد و اگر اینطور نیست بهتر است در اولین فرصت به یکی از مراکز بهداشتی و درمانی در محدوده محل زندگی خود مراجعه نمایید و برای وی پرونده تشکیل داده و کارت مراقبت کودک را دریافت نمایید. اگر شما برای مراقبتهای دوران بارداری به چنین مراکزی مراجعه کرده باشید حتماً با نشانی و روش کار آنها آشنا هستید. در غیر اینصورت می توانید از مراکز بهداشتی درمانی محدوده خود در مورد آن اطلاعاتی کسب کنید.



خصوصیات هر یک از این واکسنها چیست؟
واکسن ب ث ژ : این واکسن با استفاده از باکتری ضعیف شده سل علیه این بیماری ساخته شده و به صورت زیر جلدی در ناحیه بازو در بدو تولد تزریق می شود. بهترین سن برای تلقیح واکسن ب ث ژ بدو تولد است. معمولاً جای محل تزریق باقی می ماند و اگر دیده نشود لازم نیست تزریق تکرار شود. در بعضی از موارد تورم عقده های لنفاوی زیر بغل بعد از تزریق واکسن مشاهده می شود که معمولاً با گذشت زمان برطرف شده و نیاز به درمان خاصی ندارد.
قطره خوراکی فلج اطفال: فلج اطفال یک بیماری حاد ویروسی است که می تواند منجر به فلج دائم دسته ای از عضلات بدن وحتی مرگ شود. برای جلوگیری از این بیماری ناتوان کننده و سخت، بهترین راه واکسیناسیون است. واکسن به صورت قطره خوراکی و با استفاده از ویروس ضعیف شده ساخته شده است.


واکسن هپاتیت B :این ویروس از راه خونی ( مانند انتقال خون )، از راه جنسی و از طریق مادر به فرزند ( در دوران بارداری ) منتقل می شود. افرادی که بیشتر در تماس با بیماران هستند مانند پرسنل و بیماران بخش دیالیز، پزشکان، دندانپزشکان، پرستاران و پرسنل بانک خون بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری بوده و به عنوان گروه پر خطر باید واکسینه شوند. واکسن این بیماری از سال 1372 جزو برنامه واکسیناسیون کشوری اطفال گنجانده شده است. عوارض واکسن خیلی کم بوده شامل درد و قرمزی در ناحیه تزریق، سردرد مختصر و احساس کسالت است.


واکسن سه گانه: این واکسن با استفاده از باکتری کشته شده سیاه سرفه و سموم باکتریهای دیفتری و کزاز ساخته می شود. دیفتری، کزاز و سیاه سرفه بیماری های خطرناکی هستند که می توانند موجب مرگ یا عوارض شدید شوند. عارضه این واکسن معمولاً تب و بیقراری است که ممکن است تا چند روز ادامه یابد. در این صورت می توانید از پاشویه و استامینوفن برای کاهش تب در کودک استفاده کنید. اگر بعد از تزریق، تب 40 درجه یا تشنج دیده شود حتماً آنرا در نوبت های بعدی متذکر شوید تا از واکسن دوگانه اطفال استفاده شود.


واکسن دوگانه اطفال :این واکسن شبیه به واکسن دوگانه بزرگسالان یعنی شامل واکسنهای دیفتری و کزاز است و تنها فرق آن مقدار بیشتر واکسن دیفتری است.



واکسن MMR ( سرخک، سرخجه، اوریون ) : علائم بیماری سرخک عبارتند از تب بالا و چند روزه، آب ریزش بینی، التهاب ملتحمه چشم و جوشهایی که بعد از شروع تب ظاهر می شوند. التهاب پرده مغز، التهاب گوش میانی و برونشیت ممکن است در ادامه علائم سرخک ظاهر شوند. در بعضی از کشورها میزان مرگ و میر به 10% مبتلایان می رسد. سرخجه نیز با بثورات جلدی همراه است و علائم آن نظیر تب و سرفه، خفیف تر از سرخک است. خطر این بیماری مربوط به خانم های باردار است که در صورت ابتلا، احتمال نقص مادرزادی را در جنین به شدت افزایش می دهد.با تزریق این واکسن فرزند شما از ابتلابه بیماریهای سرخک، سرخجه، اوریون مصون خواهد بود.


آیا واکسیناسیون باید تحت هر شرایطی، مثل بیماری کودک، انجام شود؟
در اکثر موارد بیماری واکسیناسیون انجام می شود، به جز چند مورد خاص که توضیح داده خواهد شد. مثلاً شل بودن مدفوع یا سرماخوردگی معمولی نباید مانع از انجام ایمن سازی شود. برنامه ایمن سازی کودکان نارس و یا کم وزن نیز طبق جدول ایمن سازی عادی است و تجویز به موقع واکسنها توصیه می شود. ابتلا به سوء تغذیه نیز نه تنها مانعی برای ایمن سازی نیست، بلکه ایمن سازی به موقع کودکان مبتلا به سوء تغذیه به شدت توصیه می شود چرا که آنها را نسبت به بیماریهایی که بیشتر در معرض ابتلا به آنها هستند مقاوم می کند.برای هیچ واکسنی جز سیاه سرفه محدودیت سنی وجود ندارد و در صورت عدم سابقه ایمن سازی باید طبق برنامه عمل شود.

جدول واکسیناسیون کشور جمهوری اسلامی ایران
نوع واکسن

سن
ب ث ژ-فلج اطفال-هپاتیت ب

بدو تولد
سه گانه فلج اطفال-هپاتیت ب

2 ماهگی
سه گانه فلج اطفال

4 ماهگی
سه گانه فلج اطفال-هپاتیت ب

6 ماهگی
MMR

12 ماهگی
سه گانه فلج اطفال- MMR

18 ماهگی
سه گانه فلج اطفال-

6 سالگی*
پس از آخرین نوبت واکسن سه گانه ، هر ده سال یکبارواکسن دوگانه ویژه بزرگسالان بایستی تزریق شود .
با توجه به اهمیت تکمیل واکسیناسیون در زمان مقرر، چنانچه کودکی به موقع در زیریکسال برای دریافت واکسنهای خود مراجعه ننماید ، برای رساندن هرچه سریعتر فرد به زمان معمول واکسیناسیون:


تنظیم زمان مراجعه واکسنهای سه گانه پولیو و هپاتیت ب درسه نوبت به شرح ذیل خواهد بود :

حداقل فاصله بین نوبت واکسنهای سه گانه یکماه
حداقل فاصله بین نوبت واکسنهای فلج اطفال یکماه
حداقل فاصله بین نوبت اول و دوم هپاتیت ب یکماه
حداقل فاصله بین نوبت دوم و سوم هپاتیت ب دو ماه

برنامه ایمن سازی کودکانی که از یکسالگی تا 6 سالگی در وقت مقرر مراجعه ننموده اند
نوع واکسن

سن
سه گانه فلج اطفال-ب ث ژ- و هپاتیت ب MMR

اولین مراجعه
سه گانه فلج اطفال-هپاتیت ب

یکماه بعد از اولین مراجعه
سه گانه فلج اطفال

یکماه بعد از دومین مراجعه
سه گانه فلج اطفال-هپاتیت ب-MMR

6 ماه تا یکسال بعد از سومین مراجعه
سه گانه -فلج اطفال-(حداقل یکسال فاصله بانوبت قبلی)

6 سالگی
در چه مواردی نباید واکسیناسیون انجام شود یا با تغییرات انجام می شود؟
در مورد کودکان مبتلا به آلرژی شدید و یا ضایعات و عوارض مغزی و عصبی واکسیناسیون با احتیاط و با نظر پزشک کودکان انجام می گیرد.
در کودکان تب دار یا مبتلا به بیماری های حاد شدید تا رفع تب و بیماری فقط تزریق واکسن سه گانه را به عقب می اندازند.
به کودکان پس از سن شش سالگی و نوجوانان، اگر مایه کوبی توام ضرورت داشته باشد باید حتماً واکسن ویژه بزرگسالان تزریق شود.
همچنین برای کودکانی که سابقه بیماریهای مزمن چرکی، ناراحتیهای عصبی، تشنج، ضایعات مغزی و یا سابقه خانوادگی بیماریهای عصبی را دارند واکسن سه گانه تجویز نمی شود.
در اختلالات ایمنی، چه اولیه و چه اکتسابی مثل لوسمی ( سرطان خون ) و غیره واکسنهای ویروسی زنده و واکسن سل (BCG) منع مصرف دارند.
به علت ریشه کنی آبله در جهان، تلقیح آن به هیچ وجه لازم نیست.
در افراد مبتلا به هموفیلی واکسن هپاتیت B بایستی زیر جلدی تزریق شود.
نکات قابل توجه در واکسیناسیون بر اساس برنامه و راهنمای ایمن سازی مصوب ( کمیته کشوری ایمنسازی)

1- برنامه ایمن سازی کودکان نارس و یا کم وزن نیز مطابق جدول ایمنسازی عادی است و تجویز به موقع واکسنها اکیدا توصیه می شود .

2- شل بودن مدفوع یا سرماخوردگی مانع از انجام ایمنسازی نخواهد بود.

3- سوء تغذیه نه تنها مانعی برای ایمنسازی نیست ، بلکه ایمنسازی به موقع کودکان مبتلا به سوء تغذیه اکیدا توصیه می شود .

4- برای هیچ واکسنی جز سیاه سرفه محدودیت سنی وجود ندارد و درصورت عدم سابقه ایمنسازی باید مطابق برنامه عمل شود.

5- در اختلالات ایمنی چه اولیه و چه اکتسابی مثل لوسمی (سرطان خون ) و غیره واکسنهای ویروسی زنده و واکسن BCG منع استعمال دارند.

6- در مورد واکسن های چند نوبتی مثل فلج اطفال ، سه گانه و هپاتیت ب در صورتیکه به هر علت ایمنسازی طبق فواصل تعیین شده انجام نشده باشد ، لزومی به از سرگرفتن واکسیناسیون نبوده و با احتساب واکسیناسیون قبلی ، برنامه ایمن سازی طبق جدول مربوطه ادامه داده می شود .

7- اگر در تزریق واکسن سه گانه به کودک ، تب بالای 40 درجه (درجه مقعدی) و یا تشنج عارض شود ، در نوبتهای بعدی بایستی از واکسن دوگانه استفاده شود . همچنین اگر به علتی در سن زیر 7 سال واکسن دوگانه به جای سه گانه مصرف شود ، لازم است جمعا سه نوبت تکرار شود و سه گانه اولی به جای یک نوبت محسوب خواهد شد.

8- تزریق واکسن سه گانه در کودکانیکه دچار ضایعات مغزی پیشرونده می باشند ممنوع است و باید از واکسن دوگانه استفاده شود .

9- فاصله بین نوبت سوم واکسن سه گانه و یادآوری سه گانه نبایستی از 6 ماه کمتر باشد .

10- پس از پایان 6 سالگی تلقیح واکسن سه گانه مجاز نیست و در صورت لزوم بایستی به جای آن از واکسن دوگانه ویژه بزرگسالان استفاده نموده .

11- در صورتیکه واکسنهای زنده ویروسی بطور همزمان مورد استفاده قرار نگیرد ، بایستی بین آنها حداقل یکماه فاصله باشد .

12- حتی المقدور از تزریق گاماگلوبولین به اطفال خود داری شود مگر در مواردی که پزشک جایز بداند در اینصورت فاصله تجویز واکسنهای ویروسی زنده ضعیف شده (به جز تب زرد و پولیو خوراکی)، با گاماگلوبولین و فرآورده های خونی لااقل سه ماه خواهد بود .

13- چناچه تا 2 هفته بعد از تلقیح واکسنهای زنده ویروسی (به جز تب زرد و پولیو خوراکی) به هر علت – گاماگلوبولین و فرآورده های خونی تزریق شود پس از سه ماه واکسن تکرار شود .

14- بعلت ریشه کنی آبله در جهان ، تلقیح این واکسن به هیچ وجه لازم نمی باشد .

15- واکسن فلچ اطفال تزریقی در افرادی که دارای نقص سیستم ایمنی می باشند مطابق دستورالعمل کارخانه سازنده تلقیح گردد .

16- تغذیه با هر نوع شیر ازجمله شیر مادر با خوراندن واکسن فلج اطفال مغایرتی ندارد و لزومی به ندادن شیر قبل یا بعد از ایمنسازی نخواهد بود ، همچنین استفراغ مختصر پس از خواراندن قطره فلج اطفال مسئله مهمی نبوده ، نیازی به تجدید واکسن نمی باشد .

17- پولیو صفر باید هرچه زودتر پس از تولد ودر نوزادانی که در زایشگاه بدنیا آمده اند هنگام خروج از زایشگاه تجویز شود درصورتیکه بهر دلیل تجویز واکسن در روزهای اول مقدورنباشد در اولین فرصت ممکن بایستی واکسن راتجویز نمود و محدودیت زمانی خاصی بین نوبت صفر و اول وجود ندارد .

18- سابقه حساسیت به تخم مرغ – مانع ایمنسازی علیه سرخک نیست .

19- تزریق همزمان واکسن سرخک وب ث ژ هیچگونه اشکالی نداشته و بایستی در دو محل جداگانه انجام گردد .

20- چناچه واکسن دوم سرخک در سن 15 ماهگی بهرعلتی تلقیح نشده باشد در اولین فرصت ممکن تلقیح شود .

21- بهترین سن برای تلقیح ب ث ژ بدو تولد می باشد .

22- در صورتیکه کودکی در بدو تولد نوبت اول واکسن هپاتیت خود را دریافت نکرده باشد . باید نوبت اول آنرا همراه سه گانه اول ، نوبت دوم را همراه سه گانه دوم و نوبت سوم را همراه سرخک دریافت نماید .

23- در صورت تاخیر شیرخواران تا سه ماهگی می توان همزمان با سه گانه دوم دوز اول ، همزمان با سه گانه سوم دوز دوم ، همزمان با سرخک دوز سوم ، واکسن هپاتیت ب را تجویز نمود (بهر صورت فواصل تزریق واکسنهای هپاتیت نباید کمتر از یکماه باشد )

24- واکسیناسیون هپاتیت ب هیچگونه موارد منع تلقیح ندارد حتی اگر فرد HBsAg مثبت یا HBsAb مثبت باشد .

25- در صورتیکه نوزاد از مادر HBsAg مثبت بدنیا آمده باشد بایستی تزریق همزمان ایمونوگلوبولین اختصاصی هپاتیت B با واکسن هپاتیت B در دو عضله جداگانه در اسرع وقت و ترجیحا درظرف 12 ساعت پس از تولد انجام گیرد . در صورت عدم دسترسی به ایمونوگلوبولین اختصاصی ، تزریق واکسن هپاتیت ب به تنهایی نیزدر ساعات اولیه پس از تولد حدود 75 در صد تا 95 در صد ایمنی ایجاد می کند .

26- در صورتیکه یکی از زوجین HBsAg مثبت باشد زوج دیگر و فرزندان ساکن در منزل آنها بایستی بر علیه بیماری هپاتیت ب واکسینه شوند .

27- در افراد مبتلا به هموفیلی واکسن هپاتیت زیر جلدی تزریق گردد .

28- در کودکان دارای نقص سیستم ایمنی ، کودکان تحت درمان با داروهای پایین آورنده قدرت دفاعی بدن نظیر کورتیکو استرویید ها ویا تحت درمان با اشعه و مبتلایان به لوسمی، لنفوم و سرطانهای ژنرالیزه استفاده از واکسن پولیو زنده خوراکی قدغن میباشد و به جای آن از واکسن کشته شده تزریقی باید استفاده شود

سلامت عمومی:

11-2-خدمات درماني و بيمه

بیمه:

خدمات درمانی:

11-3-بيمارستان ها و مراکز درماني

بیمارستان:


استان فارس


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 دكترعلي شريعتي فسا فسا خيابان شهيد دكتر فياض بخش 07153327273
2 حضرت ولي عصر (عج) فسا فسا میدان ابن سینا 07153315011-21
3 سيدالشهدا قادرآباد خرم بيد شهرستان خرم بيد-قادر آباد- جنب CNG 07144493949
4 شهيد بهشتي شيراز شيراز ميدان وليعصر 2241161
5 پرهيزگار(مشير)شيراز شيراز شيراز-فلکه گاز-ابتداي خيابان ابريشمي 2291635-0711
6 شهيدايت اله دستغيب شيراز شيراز خيابان حافظ 6-2288064
7 پارس شيراز شيراز خ -قصرالدشت سه راه برق 2336006
8 کسري شيراز شيراز خيابان شوريده شيرازي 07112339966
9 شفا شيراز شيراز خيابان 7 تير تقاطع ارديبهشت 17-32339015
10 فقيهي شيراز شيراز خيابان زند فقيهي شيراز 2351090
11 امامي شيراز شيراز خ.ارديبهشت 2337984
12 ايران ناجا شيراز شيراز 2332370
13 شهر شيراز شيراز خيابان انقلاب{مشير فاطمي} 07112337905
14 مسلمين.ف.بهي.ندسا.شيراز شيراز خيابان خيام 2135000
15 علوي شيراز شيراز فلکه وليعصر-ابتداي خيابان تختي 0713-2246520
16 حضرت علي اصغر شيراز شيراز خيابان مشکين فام روبروي هتل هما 7-2288602
17 576 شيراز شيراز چهار راه باغتخت 2287418
18 مير حسيني شيراز شيراز بولوار هجرت _ روبروي خيابان عبيراميز 2284433-0711
19 فاتح نژاد شيراز شيراز گلستان -جنب مديريت آموزش وپژوهش
20 ابن سينا شيراز شيراز خيابان حافظ - جنب بوستان 13 ابان 32289601-4
21 حضرت زينب(س) شيراز ميدان دفاع مقدس 0711-7266811-19
22 سلمان فارسي شيراز شيراز خيابان مدرس 1234567
23 شهيد دوران شيراز شيراز بلوار مدرس -روبروي خيابان برجستون 7202146
24 قطب الدين شيرازي - شيراز شيراز دروازه کازرون - خ فخر آباد شرقي 42-07118219640
25 قلب الزهرا(س)وكودكان شهيد حجازي شيراز شيراز بلوار سيبويه . سه راه آستانه 114-379398814
26 شهيد مظفري عادل آباد شيراز شيراز شيراز _ بلوار عدالت زندانهاي استان فارس 8247533
27 مادر و كودك شوشتري شيراز نبش چهاراه هنگ 32324806
28 جنّت شيراز شيراز بلوار امير کبير خيابان استاد فراشبندي 8236123-0711
29 مير شيراز شيراز خيابان قصردشت- خيابان عفيف آباد 071336282826
30 خدادوست شيراز شيراز خيابان زرگري - چهار راه ستارخان 0711- 6277070
31 بعثت شيراز شيراز شيراز- آخر فرهنگ شهر- کوي وحدت - بيمارستان بعثت-کد پستي 71888 07136359379
32 دنا شيراز شيراز خيابان زرگري کوي دنا بيمارستان دنا 07116280411
33 كوثر شيراز شيراز خيابان قصردشت بعد از زيرگذر شاهد بيمارستان كوثر 6231515
34 انکولوژي امير شيراز شيراز شيراز - فرهنگ شهر - روبروی استخر کوثر 36323532
35 خليلي شيراز شيراز خيابان خليلي 6291470
36 فرهمند فر شيراز شيراز خيابان قصر دشت نبش گودگري 6264748
37 حافظ شيراز شيراز ابتداي بلوار چمران 36271531
38 چمران شيراز شيراز بلوارچمران 071-36240101
39 حاج محمد اسماعيل امتياز و مركز فوريتهاي جراحي شهيد رجايي شيراز بلوار چمران نرسيده به بلوار نيايش 36364001
40 ابوعلي سينا (پيوند) شيراز شيراز شهر جديد صدرا-فاز 2- 64-6407272-0711
41 نمازي شيراز شيراز خيابان زند فلکه نمازي 0711-6279611-25
42 ارديبهشت شيراز شيراز بلوار چمران - کيلومتر 2 بعد از پل زرگري - بيمارستان ارديبهشت 5-6284821
43 مرکزي شيراز ( ام آر آي) شيراز شيراز بلوار شهيد چمران ابتداي بلوار چمران بعداز پل زرگري 0711-6284411
44 سوانح سوختگي و ترميمي امير المومنين(ع) شيراز شيراز شيراز -شهر صدرا 07132354100
45 خاتم انبيا ء شيراز شيراز شيراز - شهر صدرا
46 وليعصر(عج) کازرون كازرون‌ خیابان شهید باهنر 2226570
47 امام سجاد (ع) خشت و كنار تخته كازرون كازرون‌ کازرون -حد واسط كنارتخته و خشت - بلوار وحدت 0714222644054
48 جواد الائمه(ع) خرامه خرامه خرامه -بلوار ورودي شهر 3 - 07132728440
49 شهداي سروستان سروستان سروستان ميدان گاز بلوار نماز بيمارستان شهداي سروستان 2111-0712522
50 وليعصر (عج ) ممسني ممسني‌ ------ 07224231080-
51 امام حسين (ع) سپيدان سپيدان‌ جاده کبريت سازي - بيمارستان امام حسين (ع) 0712-7223625
52 شهيد مطهري مرودشت مرودشت‌ ميدان معلم بيمارستان شهيد مطهري 071_43337517
53 کوار- شيراز شيراز شيراز .کوار
54 امام جعفر صادق (ع) پاسارگاد پاسارگاد سعادت شهر خ امام خميني 2-07297223990
55 حضرت وليعصر (عج)ارسنجان ارسنجان‌ بلوار شهيد مهدي اسکندري 07143522481
56 وليعصر (عج) اقليد اقليد بلوار شهيد بهشتي 44-07144529341
57 امام خميني آباده اباده‌ فلکه ترمينال روبروي بمب بنزين 0751-3333311
58 ولي عصر (عج) خرم بيد خرم بيد بلوار وحدت 44451021-25
59 ولي عصر بوانات بوانات‌ بوانات سوریان 44406931
60 استاد مطهري جهرم جهرم‌ بلوار استاد مطهري 3333001-0791
61 پيمانيه جهرم جهرم‌ جهرم خيابان ولي عصر بيمارستان پيمانيه 2230014-0791
62 مركز آموزشي و درماني امام رضا (ع) لارستان لار شهرجدید - بزرگراه دکتر دادمان - روبروی اداره کل راه و شهرسازی 07152242101-9
63 اميدوار اوز لار لار استان فارس شهرستان لارستان بخش اوز خيابان فرهنگ بيمارستان اميدوار اوز -07823622535
64 وليعصر(ع) لامرد لامرد لامرد 0782-5222173
65 علي اصغر (ع) بيرم (لار) لار بیرم خیابان ملا 07824223170
66 بعثت اشکنان لامرد لامرد شهر اشکنان - بلوار بعثت 0782572-2100
67 امير المو منين علي (ع) گراش گراش گراش-فلكه شهيد بهشتي 07152442002
68 نبي اکرم (ص)خنج خنج خنج بلوار خاتم الانبياء 4525905-0782
69 فاطمه الزهرا (س) مهر مهر بلوار امام خميني- بیمارستان فاطمه الزهرا(س) مهر 07152822514
70 امام خميني استهبان استهبان‌ بلوار قائم 4229410-0732
71 حضرت قائم (عج) فيروزآباد فيروزاباد انتهاي بلوار شهيد چگيني 07126227091
72 امام محمد باقر (ع ) قيرو کارزين قير و كارزين بولوار گلستان 07924226505-
73 امام هادي فراشبند فراشبند شهرستان فراشبند.کيلومتر 5 جاده فراشبند - فيروزآباد 07138758312
74 امام حسن مجتبي (ع) داراب داراب‌ بلوارايت اله خامنه اي 071-53526990
75 امام موسي کاظم زرين دشت زرين دشت حاجي اباد -بلوار خليج فارس 0732-7224035
76 شهداي نيريز نيريز خ ايت اله طالقاني فلکه فلسطين 07153830112
77 درمانگاه تخصصي فاطميه فسا فاز4قدیم-بلوارپرستار-جنب اداره دخانیات-درمانگاه تخصصی فاطمیه 53339050
78 خاتم الانبياشهر خفر جهرم‌ باب انار 54503073
79 اعصاب و روان استاد محرري شيراز روبروی روستای باجگاه جنب دانشکده کشاورزی 6277503
80 مادر و كودك غدير شيراز دروازه قرآن 2279701
81 كلينيك ويژه هنري جهرم‌ خ مطهری- بالاتر از بیمارستان استاد مطهری 3342006
82 امام حسن عسكري (ع) زرقان زرقان انتهای خیابان بهار 32620027
83 200 تختخوابي جهرم جهرم‌ جهرم_بلوار استاد مطهری 12354479
84 امام هادي(ع) آباده طشك نيريز آباده طشک خیابان امام خمینی 07153892060
85 كلينيك تخصصي و فوق تخصصي شهيد مطهري و امام رضا(ع) شيراز خیابان زند - میدان نمازی 6121230
86 كلينيك تخصصي و فوق تخصصي چشم پزشكي پوستچي شيراز بلوار زند نبش خیابان پوستچی 2330073
87 كلينيك تخصصي و فوق تخصصي احمد نادر كاظمي شيراز میدان ولی عصر ابتدای بلوار پیرنیا 7261195
88 درمانگاه تخصصي حمزه فسا خیابان مهدیه-درمانگاه تخصصی حمزه 53322069-53320997
89 قمربني هاشم(ع) سپيدان‌ بيضا-بلوار سيبويه-روبروي دانشگاه آزاد اسلامي 07136783701
90 درمانگاه تخصصي وليعصر(عج) فسا میدان ابن سینا 07153346412-13
91 مركز بهداشتي درماني شبانه روزي شهيد نيكنام مصيري رستم شهرستان رستم، خیابان اصلی 07142642219
92 قائميه كازرون‌ قائميه 99999999

استان اذربایجان شرقی


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 كودكان تبريز تبريز خيابان شهيد وحيدي 5262250
2 زکرياي تبريز تبريز خيابان مدرس جنب کميته امداد امام 5261351-64
3 نورنجات تبريز تبريز خ حافظ 3352753
4 عالي نسب تبريز تبريز شهرک ارم 0411-2305915
5 شمس تبريز تبريز خ هفت تير 36583030
6 الزهرا(س) تبريز تبريز خ ارتش جنوبي چهارراه باغشمال مركز اموزشي و درماني الزهرا(س) 5539161
7 علوي تبريز تبريز ميدان پنجم مرداد 32663933
8 چشم نيکوکاري تبريز تبريز خ عباسي ايستگاه حاج هاشم روبروي کلانتري 12 6577330
9 شهريار تبريز تبريز بلوار استاد شهريار-جنب تالار مونسي 98-6581490
10 روانپزشکي فجر تبريز تبريز بلوار استادشهريار- خيابان گلکار- 4-6566660
11 امام سجاد(ع)دانشگاه آزاد تبريز تبريز بلوار استاد شهريار -پايين تر از مجتمع تفريحي و فرهنگي باغلار باغي ----------------
12 ولي عصر تبريز تبريز ابتداي زعفرانبه -ميدان افلاک نما ندارد
13 سيناي تبريز تبريز خ آزادي-نرسيده به چهارااه مارالان 4-5412101
14 522 ارتش تبريز تبريز خ آزادي- تقاطع ارتش 9-5421571
15 قلب و عروق شهيد مدني تبريز تبريز خ دانشگاه 9-3357767
16 امام رضا ( ع ) تبريز تبريز خيابان دانشگاه 0411-3347054
17 امام رضا ( ع ) تبريز * تبريز خ دانشگاه 3373903-4
18 29بهمن تبريز تبريز بلوار 29 بهمن-صندوق پستی 4448-51335 0411-3307000
19 شهداء تبريز تبريز جاده ائل گلي-خ شهيد صادقي -گلشهر 3859313
20 رازي تبريز تبريز تبریز - جاده ائل گلي جنب مرکز آموزشی درمانی شهدا 9-33804486
21 شفا تبريز تبريز خيابان نيروي هوايي روبروي باغ گلستان نرسيده به ميدان قونقا 2807168
22 شهيد محلاتي تبريز تبريز نصف راه -پشت سيلو 4440082-4
23 اميرالمومنين (ع) تبريز تبريز خ قدس ايستگاه منتش 2818191الي 8
24 باباباغي تبريز تبريز جاده تبريز-خ فرودگاه-خ سفيدان جديد 2692321
25 طالقاني تبريز تبريز ميدان راه اهن 4424423-5
26 امام خميني (ره) ميانه ميانه خيابان امام خميني 0423-2234721-8
27 خاتم الانبيا ميانه ميانه جاده جهنديز 52220901
28 امام خميني ( ره ) اسكو اسكو خيابان امام خميني 3222019-0412
29 شهيد مدني آذرشهر آذرشهر خيابان امام بالاتر از ميدان نماز جنب ساختمان هلال احمر 4227777-0413
30 امام خميني (ره) شبستر شبستر شبستر 0000000000000000
31 فاطميه ( س ) شبستر شبستر شبستر 2227943
32 خامنه شبستر شبستر شبستر- خامنه 04722343255
33 رازي مرند مرند خ امام خميني 0491-2222451
34 دکتر ساجدي هاديشهر-جلفا جلفا هاديشهر-خ ليوارجان 3059024
35 باقرالعلوم اهر اهر اهر -سه راهی مشکین شهر 3332003-0426
36 امام حسين ( ع ) هريس هريس شهرستان هريس 6123512
37 امام خميني (ره) كليبر كليبر شهرستان کلیبر 4223270
38 امام خميني (ره) سراب سراب خ امام خميني 2222222
39 استادشهريار بستان آباد بستان آباد انتهاي ميدان شهدا 04324124651
40 بو علي سينا مراغه مراغه خيابان 17 شهريور 2228855ـ 0421
41 شهيد دکتر بهشتي مراغه مراغه خیابان شهید آیت اله صدوقی - خيابان 15 خرداد جنوبی 04137228888
42 بهبود تبريز تبريز خ ارتش جنوبي- نرسيده به چهار راه باغ شمال 5538701-5
43 حضرت اميرالمومنين علي(ع) مراغه مراغه خیابان پرستار جاده روستای نوا 7-2241592
44 امام خميني (ره) عجبشير عجب شير ميدان بسيج 4-6224202
45 امام خميني (ره) بناب بناب ميدان معلم بلوار رسالت 7263090-0411
46 شهداي بناب بناب شهرستان بناب 7244530
47 فارابي ملکان ملكان خ كمربندي-روبروي شهرك ولي عصر 4-8241981-0422
48 امام حسين (ع) هشترود هشترود خ شهيد بهشتي جنوبي - جنب فرمانداري- انتهای خیابان پرستار 9-04246226718
49 علامه جعفري ورزقان ارسباران شهرستان ارسباران ( ورزقان ) 04273243445
50 521ارتش مراغه مراغه شهرستان مراغه 04213252304
51 دكتر لك دندانپزشكي تبريز تبريز تبریز - روبروی سازمان مرکزی دانشگاه 3355969
52 اميرالمومنين چاراويماق چاراويماق شهرستان چاراویماق 04246722360
53 كوه كمري مرند مرند شهرستان مرند - ابتدای جاده مرند تبریز 04912239990
54 527 ارتش سراب سراب شهرستان سراب 04312222703
55 الغدير تبريز تبريز تبریز میدان نصف راه 0412183627
56 اسدابادي تبريز تبريز تبریز خ بهار 2807263-5
57 كلينيكهاي ويژه تبريز تبريز تبریز خ آزادی 33366215
58 دانشكده توانبخشي تبريز تبريز تبریز خ توانیر 3311293
59 مركز آزمايشگاههاي استان تبريز خ ششگلان روبروی مقبره الشعرا 04133356820

استان اذربایجان غربی


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 شهيد عارفيان اروميه اروميه‌ ارومیه خ امام خ بسیج 2233190
2 مركز آموزشي - درماني رازي اروميه (روانپزشكي سابق) اروميه‌ جاده سلماس -جنب اداره تحقیقات کشاورزی- مرکز آموزشي ودرماني رازی اروميه 32722930 - 044
3 دکتر صولتي اروميه اروميه‌ خيابان امام پلاک 602 04412222229
4 شفا اروميه اروميه‌ خيابان امام -جنب مخابرات 0441-32225588
5 شهيد مطهري اروميه اروميه‌ خيابان كاشاني 32237077
6 523ارتش اروميه اروميه‌ خیابان سربازان گمنام-روبروی بلوار استادان 33469479
7 مركز آموزشي درماني امام خميني(ره) اروميه اروميه‌ بلوار آيت اله مدرس - خيابان ارشاد 42-3459538-0441
8 آذربايجان اروميه اروميه‌ خيابا ن شهيد بهشتي بيمارستان آذربايجان 3346301
9 آيت اله طالقاني اروميه اروميه‌ خيابان کاشاني مرکز آموزشي درماني آيت ا... طالقاني 3/33444591-044
10 كلينيك وِيژه قدس اروميه‌ ارومیه-خ خیام شمالی- ساختمان قدس 2220341
11 سيدالشهدا(ع) اروميه اروميه‌ بلوار 17شهريور روبروی خ صمدزاده 04432375907
12 امام رضا(ع) اروميه اروميه‌ خ مولوي -خ امام رضا (ع) 04413985
13 امام خميني(ره) نقده نقده‌ نقده خ دانشگاه 04435661820-25
14 نبي اكرم(ص) اشنويه اشنويه‌ اشنويه ميدان انقلاب بيمارستان اشنويه 04444622303
15 شهيد مدني خوي خوي‌ خوي -بلوار ولي عصر 2223222
16 250تختخوابي خوي خوي‌
17 قمر بني هاشم خوي خوي‌ ميدان بسيج -خيابان شهيد منتظري 0461-2332112
18 امام خميني(ره) پيرانشهر پيرانشهر خيابان پزشك -روبروي تاكسيراني 44224080
19 امام خميني(ره) چايپاره قره ضياء الدين شهر چایپاره بیک جوان 04622727700
20 قدس ماکو ماكو ميدان امام حسين - جنب هلال احمر ماكو 3222325-0462
21 فجر ماكو ماكو خيابان امام جنب اداره برق بيمارستان فجرماكو 04434244205
22 شهيد بهشتي چالدران چالدران‌ بلوار امام علي 04623624517-18
23 شهدا شوط شوط شوط- جاده چالدران 04624222779
24 امام خميني(ره) پلدشت پلدشت شهر پلدشت-بلوار کشاورز 04624625012
25 خاتم الانبياء(ص) سلماس سلماس‌ بلوار جمهوري اسلامي ايران 5228884-0443
26 امام خميني(ره) مهاباد مهاباد آذربايجان غربي شهرستان مهابادخ سرباز بلوارشهيدعبداله پور 04442226144
27 شهيد قليپور بوکان بوكان‌ انتهاي بلوارشهداء 04826231300
28 امام خميني (ره) سردشت سردشت‌ سردشت.5کیلومتری شهر-جنب پلیس راه 04443234261
29 حضرت فاطمه(س) مياندوآب مياندواب‌ خ ساحلي بالاتر از فرمانداري 45221994
30 عباسي مياندوآب مياندواب‌ خيابان شهداي قره ورن جنب کارخانه قند 04453350921
31 شهيدراثي شاهين دژ شاهين‌دژ خيابان شهيد دستغيب 04824222135
32 شهداء تكاب تكاب‌ آذربايجان غربي - تكاب - خيابان انقلاب . 0482-5222871
33 حضرت فاطمه زهرا (س) نقده نقده‌ خیابان امام خمینی 04435633899

استان اردبیل


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 ارتا اردبيل اردبيل‌ خيابان سيمتري- بيمارستان آرتا 8- 3335244
2 بوعلي اردبيل اردبيل‌ خيابان ساحلي - خيابان معلم - روبروي پارك ازادي 04512246666
3 علوي اردبيل اردبيل‌ خيابان آيت الله مقدس اردبيلي 33248888
4 سبلان اردبيل اردبيل‌ ميدان وحدت 6-3339791
5 امام خميني ( ره ) نمين نمين‌ نمین خیابان امام خمینی بیمارستان امام خمینی(ره) 3222400
6 امام خميني(ره) خلخال خلخال‌ میدان بسیج 04524227435
7 دكتر فاطمي اردبيل اردبيل‌ خيابان امام خميني (ره) خيابان هلال احمر مركز آموزشي و درماني دكتر فاطمي 2232520
8 ايثار اردبيل اردبيل‌ اردبيل- خيابان عطايي - جنب مجتمع تفريحي شورابيل 5511010
9 امام خميني (ره) اردبيل اردبيل‌ حدفاصل بين 18 متري آزادگان و24 متري ساحل 9-2251401-0451
10 ولايت گرمي گرمي‌ مغان (گرمي) بطرف هنگ مرزي پائین تراز ایران خودرو 04526243028
11 وليعصر(عج) مشكين شهر مشكين‌شهر جاده موئيل خ.سعدي بالاتر از ميدان دادگستري 5230600-0452
12 امام خميني (ره) بيله سوار بيله‌سوار خ.شهید باکری-بیمارستان امام(ره) 04528226801
13 ارس پارس آباد پارس‌اباد خيابان جمهوري بيمارستان ارس 9-32726025
14 امام خميني ره پارس اباد پارس‌اباد خيابان امام خميني بيمارستان امام خميني 04527222110
15 قائم (عج) اردبيل اردبيل‌ اردبيل جنب هتل دريا 04533724012-13
16 كلينيك كوثر اردبيل‌ خیابان معلم - جنب مرکز آموزشی و درمانی بوعلی 2261619
17 كلينيك اقماري فردوس اردبيل اردبيل‌ اردبیل - میدان ورزش- ساختمان پزشکان ارم 33261610
18 كلينيك شهرستان كوثر كوثر شهرستان کوثر - درمانگاه مرکزی شماره 1 شهری 32924447
19 كلينيك توحيد اردبيل اردبيل‌ اردبیل- میدان توحید - درمانگاه حسینی 33336668
20 كلينيك مركز درمان بستر شهرستان نير نير شهرستان نیر - خیابان امام خمینی (ره) - مرکز درمان بستر 32284486
21 امام رضا اردبيل اردبيل‌ اردبیل - میدان بسیج - جنب دانشگاه آزاد اسلامی 4533522279
22 كلينيك شهرستان سرعين سرعين شهرستان سرعین - خیابان دانش 32223099

استان اصفهان


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 مركز آموزشي درماني كودكان حضرت امام حسين(ع) اصفهان اصفهان‌ خیابان امام خمینی -کیلومتر 10 03133866266
2 فاطميه بادرود بادرود بادرود بلوار مطهری روبروی اتشنشانی 03624342030
3 شهداي دهاقان دهاقان دهاقان 03153338802
4 عيسي بن مريم (ع) اصفهان اصفهان‌ ---------------------------- 2332065
5 سينا اصفهان اصفهان‌ خيابان شمس آبادي 32205025
6 اصفهان اصفهان اصفهان‌ اصفهان خ شيخ بهايي چهاراه ارديبهشت 18-2330015
7 مهرگان اصفهان اصفهان‌ خ شيخ بهايي - جنب بانک رفاه 2330043-0313
8 احمديه اصفهان اصفهان‌ خ طالقاني كوي سر تيپ 0311-23600213300
9 امام موسي کاظم (ع) اصفهان اصفهان‌ خيابان کاوه نرسیده به پل چمران 3-33457670
10 نور و حضرت علي اصغر(ع ) اصفهان اصفهان‌ تقاطع خيابان استانداري وهشت بهشت 03132222892
11 امين اصفهان اصفهان‌ خيابان ابن سينا كوچه سنبلستان 34455051-031
12 فيض اصفهان اصفهان‌ ميدان قدس - ابتداي خيابان مدرس 8-4452031 3
13 ايت الله صدوقي اصفهان اصفهان‌ خ بزركمهر 2912000
14 اميرالمؤمنين (ع) اصفهان اصفهان‌ خيابان احمد آباد 2291071
15 زهراي مرضيه (س) اصفهان اصفهان‌ خيابان علامه مجلسي 4456061
16 حضرت زهراي اصفهان اصفهان‌ زینبیه - چهارراه عاشق اصفهانی - بعد از حرم 35511195-7
17 شهيد بابائي اصفهان اصفهان‌ جاده فرودگاه- خيابان شهيدستاري 0311-5772983
18 سپاهان اصفهان اصفهان‌ خيابان مير 6-6613082
19 شهيد دکتر چمران اصفهان اصفهان‌ خ سلمان فارسي بعد از بل شهرستان 5-2600961
20 مجتمع تخصصي و فوق تخصصي فارابي اصفهان‌ خیابان مشتاق سوم-بلوار ارغوانيه 35312020-031
21 حجتيه اصفهان اصفهان‌ خيابان امام سجاد(ع) - خيابان سپهسالار - روبروي بانک سپه 4-6306001
22 دكتر علي شريعتي اصفهان اصفهان‌ خيابان چهار باغ بالا 9-03116272001
23 الزهرا(س)اصفهان اصفهان‌ بلوار صفه 36202020
24 577 ارتش اصفهان اصفهان‌ خيابان صفه 0311-6281080
25 تخصصي خانواده اصفهان اصفهان‌ بلوار شهداي صفه 03136201394
26 شهداي هفتم تير زندان مرکزي اصفهان اصفهان‌ اتوبان ذوب آهن 7785881
27 سعدي اصفهان اصفهان‌ بوستان سعدي کوچه خداوردي ب 371 6273031
28 ايت ا... كاشاني اصفهان اصفهان‌ خيابان آيت ا... كاشاني - بيمارستان آيت ا... كاشاني 2330091-0311
29 شهيد بهشتي اصفهان اصفهان‌ خيابان شهيد مطهري -نبش پل فلزي 2367001-0311
30 سيدالشهداء (ع) اصفهان اصفهان‌ اتوبان خيام كوي نهر فرشادي 32350214
31 دکتر غرضي اصفهان اصفهان‌ اتوبان کاوه خيابان دکتر غرضي 0311-4515920
32 اميرالمومنين شهرضا شهرضا شهرضا 53515454
33 جرجاني اصفهان اصفهان‌ ميدان قدس بيمارستان جرجاني 7-4451996
34 عسگريه اصفهان اصفهان‌ چهارراه عسگريه خ عسگريه 0311-2250041
35 گلديس شاهين شهر شاهين‌شهر و ميمه شاهین شهر گلدیس خ رضوی 45260801-031
36 حضرت محمد ( ص ) ميمه برخواروميمه‌ بلوار انقلاب اسلامي خيابان آموزش و پرورش 0312224444
37 امام خميني (ره)جرقويه اصفهان اصفهان‌ جرقويه 2-7222801
38 شهيد دكتر بهشتي اردستان اردستان‌ خ 22 بهمن ميدان پرستار بيمارستان شهيد دكتر بهشتي 54244112-031
39 حشمتيه نايين نائين‌ خ شهيد رجائي 0323-2259061
40 ساعي خميني شهر خميني‌شهر بلوار شهيد مطهري روبروي قرض الحسنه قوامين 0312-3248077
41 شهيدرجائي داران(فريدن) فريدن‌ داران - بلوار طالقاني 03157222540-4
42 امام خميني سميرم سميرم‌ خيابان ابن سينا 0322322-6056
43 شهيد اشرفي اصفهاني خميني شهر خميني‌شهر خيابان بوعلي 3225081-0312
44 امام خميني (ره) فلاورجان فلاورجان‌ خيابان آيت اله طالقاني - ابتداي بلوار بسيج 031137421011
45 شهداي لنجان -لنجان لنجان‌ زرين شهر خ باهنر بيمارستان شهداي لنجان 03342237326
46 شهيد مطهري لنجان لنجان‌ اصفهان - فولادشهر - مرکز پزشکي شهيد مطهري 7-03152624141
47 محمدرسول الله(ص)مبارکه مباركه‌ صفاييه-محله5-بلوار امام خميني-بلوار رسالت-بيمارستان محمد رسول الله(ص) 03152672222
48 شهيد محمد منتظري نجف اباد نجف‌اباد خيابان شريعتي , خيابان بيست و دوم بهمن 3-2643000
49 فاطمه الزهرا (ُس ) نجف آباد نجف‌اباد خيابان كمربندي-بلوارشهيدغلامرضاصالحي 0331-2443112
50 بهنيا تيران و کرون تيران‌ وكرون‌ شهر تيران -خيابان امام خميني-روبروي ورزشگاه تختي 42226776
51 آيت اله مدرس نجف آباد نجف‌اباد اصفهان - كيلومتر 18 نجف آباد 2228944-2085
52 شهيد رجايي گلدشت نجف آباد نجف‌اباد گلدشت خ جانبازان بيمارستان شهيد رجايي 03142232585
53 حضرت رسول اكرم (ص) فريدونشهر فريدونشهر فریدونشهربلوار بسیج 03157592042
54 صاحب الزمان شهرضا شهرضا ميدان صاحب الزمان - خيابان صاحب الزمان - بيمارستان صاحب الزمان 031-53223000
55 حضرت سجاد شهرضا شهرضا شهرضا. خيابان شهيد بهشتي . روبروي هلال احمر 03212222022
56 سيدالشهداي سميرم سميرم‌ خيابان قدس بلوارابشار 03223227612-20
57 سانتر جراحي نقوي کاشان كاشان خيابان شهيد ر جايي 0361-4451515
58 سانتر روانپزشكي كارگرنژاد كاشان كاشان بلوار رواند- مجتمع بيمارستاني شهيد بهشتي- بيمارستان كارگرنژاد 031-55549111
59 ميلادكاشان كاشان خ بهشتي كوچه شهيدديمي 03155461717
60 سانتر زنان و زايمان شبيه خواني کاشان كاشان خ شهيد بهشتي 55460180-031
61 ساختمان (مركز ) امام علي از مجتمع بيمارستاني شهيد دكتر بهشتي كاشان كيلومتر 5 بلوار قطب راوندي 0361-5550021
62 شهيد بهشتي كاشان كاشان بلوار قطب راوندي كيلومتر 3 جاده راوند 0361-5550026
63 سانتر چشم و ENT متيني کاشان كاشان خ امير کبير 5342020
64 سيدالشهداء آران و بيدگل آران و بيدگل ميدان طالقاني - خيابان ولي عصر 031-54724041
65 سانتر زنان و زايمان شهيد رجايي آران و بيدگل آران و بيدگل خيابان نظام وفا - جنب بانك صادرات 2-2724141-0362
66 خاتم الانبيا نطنز نط‌نز بلوار شهيد مصطفي خميني - 0362-4242066
67 امام حسين(ع) گلپايگان گلپايگان‌ بلوار معلم-روبروي پمپ بنزين 3241020
68 فاطميه خوانسار خوانسار خيابان 13محرم 57779000
69 96 تختخوابي آران و بيدگل آران و بيدگل ------------------------------------------------------------- --------------------
70 شهيد يغمايي خور و بيابانك خور-بلوار امام رضا(ع) 46322020
71 چادگان چادگان چادگان 03352283248
72 ميلاد اصفهان‌ اصفهان_ شهرک ولی عصر 031122521425
73 بيمارستان جم اصفهان‌ سپاهانشهر 03117922145
74 بيمارستان زينب اصفهان‌ بلوار کشاورز 03117777801
75 ورزنه( شرق اصفهان) اصفهان‌ ورزنه 03116619661
76 بيمارستان دكتر كريمي اصفهان‌ خوراسگان 03116619661
77 بهارستان اصفهان‌ بهارستان 03116619661
78 شبكه بويين مياندشت فريدن‌ بویین میاندشت-بلوار امام حسین-خیابان قدس 57522228
79 44 تختخوابي ثامن آران و بيدگل --------------------------------------------------------------- ---------------------
80 شفا (كليشاد و سودرجان) فلاورجان‌ کلیشاد-بلوار بهارستان 03137489391
81 كلينيك هاي ويژه دانشگاه علوم پزشكي اصفهان اصفهان‌ معاونت درمان 36619661

استان البرز


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 امام خميني کرج كرج‌ خیابان شهید بهشتی جنب پاسگاه نیروی انتظامی 32234373
2 قائم (عج) کرج كرج‌ چهارراه دولت آباد - بلوار شهداي دانش آموز 32701941-7
3 مركز آموزشي درماني شهيد آيت اله مدني كرج‌ شهرک شهيد باهنر(جهانشهر ) بلوار ماهان- ميدان شهيد مدني 34427001
4 کسري کرج كرج‌ خيابان شهيد بهشتي خيابان کسري بيمارستان کسري 34416232-4
5 البرز کرج كرج‌ باغستان غربي ميدان ولي عصر 4320001-8
6 کمالي كرج‌ خ شهید بهشتی میدان شهدا خ کمالی 32222021
7 حضرت علي (ع) كرج كرج‌ خيابان چالوس روبروي باغ درياني اول منطقه دو اسلام اباد 32249004
8 شهيد دکتر باهنر کرج كرج‌ سه راه رسالت - خيابان چالوس 32500123-32509256
9 دكترعلي شريعتي كرج‌ جاده محمد شهر-ماهدشت 2-37385001
10 فاطمه الزهرا (س) اشتهارد اشتهارد ميدان شهيد سلطاني بلوار ايت الله خامنه اي 37723034-026
11 شهيدرجائي كرج‌ حصارك -خ شهيد بهشتي - ابتداي خ قلم 3-34552001
12 امام حسن مجتبي (ع) نظرآباد شهرستان نظراباد-خ شهيد مطهري 02645355955
13 امام جعفر صادق (ع) ساوجبلاغ بلوار آیت الله خامنه ای-خیابان شفا - 44210928-026-30
14 ثارالله كرج‌ مهرشهرحسین آباد-کوی فرهنگ-میدان فرهنگ 33320125
15 تخت جمشيد كرج‌ میدان مهران 32513437
16 مريم كرج كرج‌ 45 متری گلشهر خیابان شهیداکبریه(ارغوان غربی) 33509323
17 كلينيك ويژه تخصصي عصر دانشگاه كرج‌ کرج خ شهید بهشتی بین میدان شهدا وچهارراه طالقانی 32556655
18 كوثركرج كرج‌ حصارك،ميدان دانشگاه خوارزمي،بلوار خوارزمی 34544070
19 مركز درمان بستر شهيد البرزي طالقان طالقان شهرک سازی- جنب فرمانداری- 44722525

استان ایلام


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 بيمارستان و زايشگاه كوثر ايلام ايلام‌ بلوار امام علي (ع) 5-32224970 -084
2 حضرت قائم (عج) ايلام ايلام‌ بلوار سیدالشهدا بیمارستان قائم 3341003
3 آيت اله طالقاني ايلام ايلام‌ بلوار شهيدبهشتي جنب ايران خودرو 2227143
4 شهيد مصطفي خميني ايلام ايلام‌ ميدان کشوري تپه شاهد 08423338129
5 امام خميني (ره) ايلام ايلام‌ خيابان آيت ا... حيدري 3334500-3337204-0841
6 امام رضا (ع) ايوان ايوان‌ خيابان امام خميني (ره)- خيابان بسيج 3232610-0842
7 امام علي (ع) شيروان چرداول چرداول سرابله-میدان معلم -بلوار فاتحان میمک 08434225683
8 وليعصر (عج)دره شهر دره‌شهر خيابان شهيد جعفري 08425224862و4863
9 حضرت رسول اكرم ((ص)) آبدانان ابدانان‌ آبدانان جاده کمربندی 08426224170
10 امام حسين مهران مهران‌ خ امام زاده سيد حسن 08428223393
11 شهداي دهلران دهلران‌ خ فارابي 08433724144
12 شبكه بهداشت و درمان بدره بدره شهرستان بدره 35722118
13 كلينيك ويژه شماره 1 دانشگاه ايلام‌ م 22 بهمن ساختمان هلال احمر 0843331933
14 كلينيك ويژه شماره 2 دانشگاه ايلام‌ نبش م شهید کشوری 0843337542
15 شبكه بهداشت و درمان ملكشاهي ملكشاهي ملکشاهی 33855439

استان بوشهر


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 شهيد گنجي ( 17 شهريور) دشتستان‌ برازجان دهقاید بیمارستان شهید صادق گنجی 07712522592
2 فاطمه زهرا(س) بوشهر( غير فعال) بوشهر ميدان معلم - 2526591
3 اميرالمومنين (ع) نهاجا بوشهر بوشهر پايگاه هوايي 4547347-0771
4 سلمان فارسي (تامين اجتماعي بوشهر) بوشهر سبزاباد-بیمارستان سلمان فارسی بوشهر 4542815-20
5 سوانح و سوختگي شهرستان گناوه گناوه‌ کیلومتر 5 جاده بوشهر-جنب بیمارستان امیرالمومنین (ع) 07733124600-4
6 اميرالمومنين گناوه گناوه‌ بعد از پليس راه 07723234624
7 96 تخت خوابي زينبيه خورموج-دشتي دشتي‌ خورموج ، انتهای بلوار بسیج ،بيمارستان 96تخت خوابي زينبيه خورموج 6226931
8 خليج فارس خارک-بوشهر بوشهر جزيره خارگ بيمارستان خليج فارس صنعت نفت 0772-2823301
9 تخصصي زنان و زايمان مهر برازجان دشتستان‌ برازجان - انتهاي 28 هکتاري جنوبي - خيابان مهر 4247898-0773
10 امام خميني کنگان كنگان‌ بلوار امام خميني .خيابان رازي.بيمارستان امام خميني 0772722-4791-2
11 توحيد جم جم شهرستان جم شهرك توحيد 077276-23003
12 17شهريوربرازجان ( غير فعال) دشتستان‌ برازجان خيابان شهيدچمران 4245911
13 تك تخصصي قلب بوشهر بوشهر بوشهر-خیابان سیراف 07712526591
14 شهداي خليج فارس بوشهر بوشهر بوشهر- ورودی شهر 07714555374
15 امام حسين(ع)اهرم تنگستان‌ تنگستان-اهرم-خيابان آبگرم 07725222251
16 خاتم الانبياء نداجا بوشهر بوشهر بوشهر- 07714544272
17 32 تختخوابي نبي اكرم عسلويه كنگان‌ كنگان- عسلويه 07712522592
18 بقيه الله الاعظم(عج) ديلم ديلم‌ ديلم- خيابان امام حسين 07733241160
19 فوق تخصصي فاطمه زهرا( غير فعال) بوشهر بوشهر- ورودي شهر 07712522592
20 بنت الهدي بوشهر بوشهر بوشهر بيمارستان زيمبيه 123456

استان تهران


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 آيت ا...كاشاني تهران تهران.ت بزرگراه بعثت-خ خزانه بخارايي-فلكه دوم 6-55061131
2 دکتر سپير تهران تهران.ش خ-مصطفي خميني (سيروس سابق) پلاک 473 021-33550507
3 دادگستري تهران تهران.ش خيابان انقلاب نرسيده به ميدان فردوسي خيابان پارس بيمارستان دادگستري 66701152-5
4 اميدتهران تهران.ت خ وليعصر خ نوفل لوشاتو جنب ساذمان اوقاف 66706161
5 مروستي تهران تهران.ت خ -نفلو شاتو 5-66702011
6 بانک ملي تهران تهران.ش خيابان فردوسي ادارات مرکزي بانک ملي بيمارستان بانک ملي 66731361-7
7 مركز درماني آموزشي و پژوهشي سينا (تهران) تهران.ت خ- امام خمینی -نرسیده به میدان حسن آباد 9-66348500
8 شرکت نفت تهران تهران.ش خيابان حافظ خيابان سرهنگ سخائي بيمارستان مرکزي شرکت نفت 02166703319
9 باهر تهران تهران.ت خ امام خميني- خ شيخ هادي 788789878
10 عيوض زاده تهران تهران.ت خيابان جمهوری ، خيابان شيخ هادی ، پلاك 277، بيمارستان عيوض زاده 5-66702121
11 الوند تهران تهران.ت خيابان حافظ - چهارراه عزيزخان 66704051
12 نجميه تهران تهران.ت خیابان حافظ -تقاطع جمهوری اسلامی 6-66707071
13 امير اعلم تهران تهران.ت تهران-خيابان انقلاب-خيابان سعدي شمالی 021-6676106
14 سجاد تهران تهران‌.الف تهران-میدان دکتر فاطمی-نبش خیابان چهلستون 6-88957391
15 شهيد دکتر معيري تهران تهران.ش ميدان بهارستان - خيابان مجاهدين اسلام - روبروي مجلس شوراي اسلامي 77535110
16 شفايحيائيان تهران تهران‌.الف خيابان مجاهدين اسلام روبروي پمپ بنزين 33120078
17 شهيداکبرآبادي تهران تهران‌.الف خيابان مولوي ايستگاه باغ فردوس 55637048-021
18 سوم شعبان تهران تهران.ش ميدان قيام -خيابان ري-خيابان شهيد رضوي-پلاک 72 33129111-9
19 خيريه وليعصر تهران تهران.ت خيابان شوش ميدان شهيد هرندي ابتداي خزانه بخارائي 55305454
20 سيدالشهدا(ع) تهران تهران.ش چهارراه گلوبندک - کوچه بادامچي 55801630
21 شهيدآيت اله اشرفي اصفهاني تهران تهران.ش خيابان مولوي چهارراه مولوي بيمارستان شهيدآيت اله اشرفي اصفهاني 55625555
22 بازرگانان (شهيد اندرزگو) تهران تهران.ش خيابان ري -جنب اتوبان شهيد محلاتي 0213552001
23 مهديه تهران تهران.ش خيابان شوش شرقي - خيابان فدائيان اسلام 55062628
24 مريم تهران تهران.ش خيابان شوش غربي- چهارراه خاني آباد 55621443
25 رازي(پوست)تهران تهران.ت خيابان وحدت اسلامي-ميدان وحدت اسلامي -بيمارستان رازي 3- 55609951
26 طرفه تهران تهران.ش خيابان بهارستان روبروي سازمان تبليغات مرکز پزشکي طرفه 77626550
27 هشتروديان تهران تهران.ت
28 مدائن تهران تهران.ت خ انقلاب خ صباي جنوبي-بيمارستان مدائن 66469205
29 روزبه تهران تهران.ت خ كارگرجنوبي پايين ترازچهارراه لشگربيمارستان روزبه 5-55419151
30 لقمان حکيم تهران تهران.ش خيابان کارگر جنوبي خ کمالي بيمارستان لقمان حکيم 021-55419005
31 فارابي تهران تهران.ت خيابان کارگر جنوبي ميدان قزوين 55400005-14
32 كودكان شهيد حسين فهميده تهران تهران‌.الف خيابان هلال احمر تقاطع نواب وعباسي شهيد حسين فهميده 55411217
33 پارسا تهران تهران.ت خيابا ن وليعصر بين خيابا ن مولوي وچهار را ه مختار ي پلا ک 278 55384925
34 بهارلو تهران تهران.ت ميدان راه آهن ميدان بهداري- بيمارستان بهارلو 55658501
35 آزادي تهران تهران.ت تهران خيابان آزادي خيابان ميمنت 29-66001126
36 روانپزشکي ميمنت تهران تهران.ت خيابان آزادي خيابان ميمنت پلاک 62 9-66001126
37 شهريارتهران تهران.ت خیابان آذربایجان 66875065
38 بابک تهران تهران.ت KAROON STREET 02 - 66014800
39 اقبال تهران تهران.ت خيابان آذربايجان نبش خيابان رودكي 66862765
40 لولاگرتهران تهران‌.الف خ آزادي -خ خوش جنوبي بين دامپزشكي و آذربايجان 66835000
41 البرز تهران تهران‌.الف خيابان وصال شيرازي بالاتر از پمپ بنزين روبروي بانك كشاورزي پ 38 66469073
42 ضيائيان تهران تهران.ت خ قزوين - خ قلعه مرغي - خ ابوذر - روبروي شهرداري منطقه 17 021-55725216
43 غياثي تهران تهران‌.الف چهارراه يافت آباد-بلوار معلم-خ شهيد رجايي -خ شهيد بنايي 6242710
44 شهداي يافت آباد تهران تهران‌.الف تهران-يافت آباد-بلوار الغدير-بيمارستان شهداي يافت آباد 021-66822105
45 شهيدفياض بخش تهران تهران‌.الف -------------------------- 66250742
46 شهيد مهدي شريعت رضوي تهران تهران‌.الف سرآسياب مهر اباد جنوبي - روبروي پايگاه يکم شکاري 66636801
47 صارم تهران تهران‌.الف شهرك اكباتان- فاز3 44670888
48 روانپزشكي ايران تهران تهران‌.الف كيلومتر 6 جاده مخصوص كرج سر كمر بندي آزادگان 44503395-021
49 دکتر شريعتي تهران تهران.ت خ کارگر شمالي -سه راه جلال آل احمد -مرکز آموزشي پژوهشي و درماني دکتر شريعتي 84901-88636000
50 مرکز قلب تهران تهران.ت کارگر شمالي نبش بزرگراه جلال آل احمد 69-88029600
51 501 ارتش تهران تهران‌.الف کارگر شمالي - اعتماد زاده شمالي - جنب پادگان 88028350
52 مهر تهران تهران‌.الف زرتشت غربى-بيمارستان مهر 88982000
53 پارس تهران تهران‌.الف --------------------------------- 9-88960051
54 ساسان تهران تهران‌.الف ميدان ولي عصر بلوار کشاورز بيمارستان ساسان شماره 59 89-8895170
55 آريا تهران تهران‌.الف بلوارکشاورز نبش وصال شيرازي 88967181
56 شهيدمصطفي خميني تهران تهران‌.الف خيابان ايتاليا 88966130-9
57 امام خميني (ره) تهران تهران.ت انتهاي غربي بلوار کشاورز ، مجتمع بيمارستاني امام خميني (ره) 66939001-9
58 انستيتوکانسر تهران.ت انتهاي بلوار كشاورز 66581571
59 وليعصر (عج) تهران تهران.ت تهران : اتوبان چمران خيابان باقرخان مجتمع بيمارستاني امام خميني بيمارستان وليعصر (عج) 61190
60 مرکز طبي کودکان تهران تهران.ت انتهاي بلوار کشاورز .مرکز طبي کودکان 66929235
61 حضرت فاطمه (س) تهران تهران‌.الف خ سيد جمال الدين اسد آبادي خ 21 جنب پارك شفق 88717272 - 021
62 دي تهران تهران‌.الف خيابان ولي عصر (عج) ابتداي خ توانير بيمارستان دي 88797111-19
63 بقيه ا... الاعظم (عج) تهران تهران.ش ميدان ونك خيابان ملاصدرا - نبش شیخ بهایی 81261
64 حضرت رسول اكرم (ص) تهران تهران‌.الف خيابان ستارخان خيابان نيايش 021-64351
65 ميلاد تهران تهران‌.الف بزرگراه همت - نرسيده به پل اتوبان چمران - جنب برج ميلاد 82039-021
66 لاله تهران تهران‌.الف شهرك غرب. فاز 5.خ سيماي ايران.نبش فلامك جنوبي 88369862
67 آتيه تهران تهران‌.الف شهرك قدس فاز 4 تقاطع بزرگراه شهيد فرحزادي و دادمان 5-88086081
68 پيامبران تهران تهران‌.الف فلكه دوم صادقيه .بلوار آيت ا... كاشاني .بلوار اباذر. 021-44079131
69 روانپزشکي آزادي تهران تهران‌.الف شهرک غرب - خ ایران زمین- روبروی مرکز خرید گلستان - پ 27 88086670
70 ابن سينا تهران تهران‌.الف تهران - فلکه دوم صادقیه - ابتدای آیت الله کاشانی 47900
71 روانپزشکي ايرانيان تهران تهران‌.الف بلوار دهکده المپيک ـ ميدان المپيک ـ خيابان ايرانيان ـ بيمارستان ايرانيان 3-44708590
72 آسياتهران تهران‌.الف خ دكتر بهشتي خشهيد احمد قصير مقابل دانشكده علامه طباطبايي پلاك 6019 88733571
73 پاستورنو تهران تهران‌.الف خيابان شهيد احمد قصير نبش کوچه هشتم 88734551-7
74 کسري تهران تهران‌.الف ميدان آرژانتين - خيابان الوند - پلاک 23 88774444-021
75 مهرگان تهران تهران‌.الف خ ليعصر بالاتر از پارک ساعي 88771000
76 امام سجاد(ع) تهران تهران.ش خيابان شهيدطالقاني خيابان بهارشمالي بيمارستان امام سجاد(ع)ناجا 77531111
77 کودکان مفيد تهران تهران.ش خيابان شريعتي بالاتراز حسينيه ارشاد 22227021-8
78 آراد تهران تهران.ش خ شريعتي - خ سميه - پ 83 73999
79 پاسارگاد تهران تهران.ش خ شريعتي - نرسيده به سه راه طالقاني روبروي خ آمل پ 144 53 و 77601052
80 ايرانشهر تهران تهران.ش خيابان شريعتي نرسيده به سه راه طالقاني - خ شهيد جواد كارگر 9-77608161
81 502 ارتش تهران تهران.ش خيابان طالقاني نبش بهار شمالي 88822222
82 مادران تهران تهران.ش خيابان بهشتي -ميدان تختي -خيابا ن حسيني -کوچه آرياوطني 02188751414
83 حضرت زينب (س) تهران تهران‌.الف خ شهيد موسوي تقاطع سميه ش 105 88843975
84 تهران کلينيک تهران تهران‌.الف خ- قائم مقام فراهاني-پلاک196 88712931
85 مهراد تهران تهران.ش خيابان شهيد مطهري-خيابان ميرعماد-نبش کوچه ششم-بيمارستان مهراد 88747401
86 تهران تهران تهران‌.الف خيابان كريم خان زند -خيابان شهيد حسيني -ميدان سنائي -بيمارستان تهران 88821021-021
87 جم تهران تهران‌.الف خ مطهري خ فجر 88820091الي 9
88 آپادانا تهران تهران‌.الف خ.قرنی نبش خ.سپند 9-88827045
89 كودكان تهران تهران‌.الف تهران - تقاطع خ ولي عصر و خ طالقاني - جنب بانک صادرت - شماره 31 66464823-021
90 صدر(به افرين ) تهران تهران‌.الف خيابان به آفرين 42614
91 فيروزگر تهران تهران‌.الف ميدان وليعصر - خيابان به افرين 88937902
92 توس تهران تهران‌.الف منطقه 5 88714891
93 ياس تهران تهران.ت کریم خان نجات الهی شمالی نبش کوچه چهارم 88897761
94 ابان تهران تهران‌.الف کريمخان خ آبان جنوبي (شهيد عضدي ) پلاک 86 889028155-021
95 پانزده خرداد تهران تهران.ش خيابان کريمخان زند-خيابان ابان جنوبي 88902155
96 امام حسين (ع) تهران تهران.ش تهران - ميدان امام حسين ابتداي خ شهيد مدني 77556069
97 504 تهران تهران.ش خ شريعتي - خ شهيد قدوسي - نرسيده به سبلان شمالي - بيما 504 88402013
98 بهرامي تهران تهران.ت خ دماوند ايستگاه قاسم اباد خ شهيد کيايي 77547971-4
99 تهرانپارس تهران تهران.ش تهرانپارس فلکه سوم تهرانپارس 77884695
100 آرش تهران تهران.ت بزرگراه شهيد باقري -خيابان فرجام- کوچه شهيدباغدارنيا-جنب کلانتري 126-بيمارستان آرش 5-77883283
101 رسالت تهران تهران.ش زير پل سيدخندان نبش ابوذر غفاري 22869647
102 قمربني هاشم تهران تهران.ش اتوبان رسالت نبش خیابان 14 22868885
103 شهيد لبافي نژاد تهران تهران.ش پاسداران بوستان نهم مرکز پزشکي لبافي نژاد 23601
104 گلستان تهران تهران.ش بزرگراه صياد شيرازي جنب کميته امداد امام خميني 02122549096
105 الغدير تهران تهران.ش ميدان رسالت خيابان هنگام ميدان الغدير 4-77808880
106 شهيد دکتر چمران تهران تهران.ش نوبنياد - خيابان شهيد لنگري - خيابان صنايع 22937031
107 خانواده تهران تهران.ش تهران.خ شريعتي.خ كاج.بيما خانواده 77603076
108 اميرالمومنين جواديه تهران تهران.ت انتهاي خط نازي آباد خ شهيد شير محمدي روبروي پارک سردار جنگل 02155346061
109 شهدا تجريش تهران تهران.ش ميدان قدس خيابان شهرداري 22718001
110 فجر تهران تهران.ش خيابان پيروزي سه راه سليمانيه جنب مخابرات پيروزي بيمارستان فجر 38561-021
111 شهيد دكتر لواساني تهران تهران.ش خيابان دماوند روبروي كارخانه آزمايش 77312011
112 مردم تهران تهران.ش ميدان شهدا-خ پيروزي-خ شكوفه -ميدان كلانتري-خ كرمان 33336698-021
113 مفرح تهران تهران.ت خيابان بهمنيار بيمارستان مفرح 9-55311925
114 فيروزآبادي ري تهران تهران‌.الف شهر ري 9-55902064
115 مركز آموزشي درماني روانپزشكي رازي تهران ب شهر ري امين آباد 33401623
116 شهداي هفتم تير تهران تهران‌.الف انتهای خیابان شهید رجایی 55228592
117 شهيد باهنر تهران تهران.ش نياوران منظريه 1 22287385
118 کيان تهران تهران.ش خ شريعتي دو راهي قلهک 22266564
119 جواهري تهران تهران.ش خيابان شريعتي-قلهک- زرگنده-انتهاي کوچه شهيد خاقاني 22618525
120 حضرت علي اصغر (ع) تهران تهران‌.الف بزرگراه مدرس -بعد از پل ميرداماد-خيابان شهيد وحيدي دستگردي 22222041-5
121 شهيدهاشمي نژادتهران تهران‌.الف خ وليعصربالاتر ازميدان ونک خ شهيد والي نژاد 021-81161
122 صدر تهران تهران.ش بزرگراه ايت ا... صدر ميدان پيروز خ شهيد برادران رحماني نبش دلپذ ير 22542399
123 هدايت تهران تهران.ش خيابان شريعتي-دوراهي قلهک-ايستگاه يخچال-خيابان يخچال 021-22544173-5
124 ايرانمهر تهران تهران.ش خيابان شريعتي-نرسيده به دوراهي قلهک 22009071
125 رضاعي تهران تهران.ش نياوران - خيابان شهيد ابراهيمي - اسايشگاه رضايي 021-22284850
126 مركزآموزشي پژوهشي ودرماني دكترمسيح دانشوري تهران.ش نياوران دارآباد 27123000
127 اختر تهران تهران.ش خيابان شريعتي پل رومي خيابان شريفي منش کوچه آذر 22001072
128 آيت الله طالقاني تهران تهران.ش چمران-اوين-جنب دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي-بيمارستان طالقاني 22403838-22401935
129 بقيه ا...جماران تهران تهران.ش تجريش خيابان باهنر خيابان جماران بيمارستان جماران 8-22290204
130 وليعصر(عج) ناجا تهران تهران.ش خ وليعصر بالاترازميردامادبيمارستان وليعصر(عج)ناجا 88770022-021
131 شهيد مطهري تهران تهران‌.الف خيابان وليعصر بالاتر از ميدان ونك خيابان رشيد ياسمي 6-88770031
132 خاتم الانبيا ء (ص) تهران تهران.ش خيابان وليعصر بالا تر از ميدان ونک خيابان رشيد ياسمي 88790300
133 روانپزشكي نيايش تهران‌.الف انتهاي خيابان سعادت آباد خيابان باغستان يکم خيابان گلستان پلاک 1 22704122- 22090124-22079738-22079
134 پارسيان تهران تهران‌.الف سعادت آباد.ميدان كاج.بلوار سرو شرقي.نرسيده به ميدان فرهنگ 20-22363312
135 شهيد مدرس تهران تهران.ش تهران بزرگراه ش چمران پل مديريت خ سعادت اباد 95-22074087
136 عرفان تهران تهران‌.الف سعادت آباد- بعد از ميدان سرو- خيابان شهيد بخشايش 23021000-021
137 12 بهمن شهرقدس کيلومتر 20 جاده قديم روبروي شهرک کاووسيه 02144982183
138 امام رضااسلامشهر اسلامشهر سعيديه _ بلوارسردارشهيدبرنده سيفي 56129600-021
139 تامين اجتماعي شهريار شهريار شهرک اداري شهريار-سه راه انديشه 322741-3
140 شهداي پانزده خرداد ورامين ورامين‌ جاده تهران ورامين -نرسيده به ميدان وليعصر-بيمارستان شهداي پانزده خرداد ورامين 8-36234924
141 شهيد دکتر محمد مفتح ورامين ورامين‌ شهرستان ورامين بلوار امام رضابيمارستان ش مفتح 4223011-14
142 زعيم پاکدشت پاكدشت‌ 35كيلومتري جاده خاوران - نرسيده به پليس راه شريف آباد 02923472100
143 شفاي پرديس پرديس و بومهن پردیس - بومهن - فاز 4- خیابان بهشت 9 40-76292031
144 فاطمه الزهرا (س) رباط كريم رباط‌ كريم‌ خيابان بخشداري - بيمارستان فاطمه الزهرا (س) 0229-4233770
145 امام سجاد(ع) شهريار شهريار خيابان وليعصر- روبروي شهرداري 65226041
146 سوم شعبان دماوند دماوند جيلارد جنب سينما (دانشگاه آزاد دماوند) 02176319786
147 امام خميني فيروزکوه فيروزكوه‌ جاده فيروزکوه - تهران روبروي اداره منابع طبيعي 76459240-3
148 نورافشار تهران.ش نیاوران- خ باهنر-خ ابتهاج 22824011
149 بوعلي تهران تهران.ش ميدان امام حسين (ع) خ دماوند 33348036-9
150 بينا تهران تهران.ش بزرگراه رسالت قبل از خروجی کرمان مقابل مجتمع تجاری دنیای نور 23535-021
151 باب الحوائج ري‌ تذتارلزلز 44554111
152 امام زمان (ع) اسلامشهر میدان نماز 56369282
153 قلب شهيد رجائي تهران‌.الف خيابان وليعصر(عج)تقاطع نيايش 23921
154 بيمارستان خيريه (محك)100 تختي ويژه كودكان سرطاني تهران.ش دارآباد-جاده لشگرک بلواراوشان- بلوار جنت -بلوارمحک 23501001-021
155 نورتهران تهران.ش خیابان ولیعصر بالاتر ازظفر ابتدای خیابان اسفندیارپلاک 106 02188650515
156 بعثت تهران تهران.ش افسریه سه راه تختی 39950-021
157 حضرت فاطمه الزهرا (س) دماوند دماوند میدان 17 شهریور خیابان روح افزا روبروی شهرداری 76328686-8
158 مركز تصوير برداري تهران.ت انتهاي بلوار كشاورز- مجتمع بيمارستاني امام خميني(ره) 66581536
159 محب مهر تهران‌.الف خیابان ولیعصر بالاتر از میدان ونک نرسیده به چهارراه میرداماد کوچه خلیل زاده 85556
160 ياس سپيد تهران تهران‌.الف بلوار كشاورز خ عبد الله زاده كوچه سوم 88995767
161 نگاه تهران تهران.ش خيابان شريعتي جنب بزرگراه همت خيابان داوود گل نبي (كتابي)شماره 3 23555-021
162 رفيده تهران ب قيطريه - خيابان شهيد برادران سليماني كوچه شهيد نعمتي 22678526
163 505 ارتش تهران تهران.ش انتهای خیابان اقدسیه بعد ازپل اراج 22444129-021
164 صديقه زهرا(س) ري‌ شهر ري-دولت آباد بلوار قدس 7-33754825
165 يادگار ري‌ ندتذارلالز 44421321
166 رامتين تهران تهران.ش ولنجك بوستان 22420136-021
167 503 ارتش تهران تهران‌.الف خیابان ولیعصر تقاطع شهید بهشتی (عباس آباد) 88710294-021
168 فرمانيه تهران تهران.ش بلوار شهيد لواساني قبل از تقاطع پاسداران نبش كوچه لادن پلاك 20 22285668-021
169 بهمن تهران تهران‌.الف شهرک غرب خیابان ایران زمین شمالی روبروی فرهنگسرای قانون 88361610-021
170 نيكان تهران تهران.ش ميدان اقدسيه ابتداي ارتش خروجي اراج خيابان 22 بهمن پلاك 6 6-22981725-021
171 روانپزشكي ميلاد شهريار شهريار میدان بسیج خیابان شهید بابابزرگی پلاک 8 65271712-021
172 گاندي تهران‌.الف تهران-گاندی جنوبی -ابتدای خیابان خالد استامبولی-روبروی آنتن شبکه 1 ساختمان 130 نبش کوچه ترابنده 88651208-021
173 محب كوثر تهران‌.الف خیابان سید جمال الدین اسد ابادی ،خیابان 23 یوسف آباد ،نبش بوستان شفق 42702
174 تريتا تهران‌.الف بزرگراه همت غربی بعد از تقاطع بزرگراه آزادگان -اتوبان شهید خرازی 47241000
175 پژوهشكده غدد درون ريز و متابوليسم تهران‌.الف پاینتر از میدان ولیعصر خیابان فیروزه پلاک 10 86036064
176 شهداي گمنام تهران.ش تهران میدان خراسان خیابان خاوران کوچه اعظم نظامی 33032005
177 كلينيك ويژه تغذيه دانشكده تغذيه تهران.ش شهرک غرب بلوارشهیدفرحزادی خ ارغوان غربی پلاک 46 22360661-2
178 شهداي پاكدشت پاكدشت‌ کیلومتر25جاده خاوران پاکدشت بعداز خاتون آباد 36468420
179 اميد تهران‌.الف اتوبان همت غرب بعد از بزرگراه ستاری شمال ، خیابان شهید کبیری طامه(شاهین شمالی) خیابان بهار پلاک 15 44499315
180 نور شهريار شهريار شهریار- ظلع غربی تقاطع غیر همسطح سپاه ابتدای شهرک صدف 10-65577001
181 امام حسين (ع) بهارستان بهارستان جاده قدیم ساوه به سمت رباط کریم بعد از نسیم شهر خیابان سبز دشت جنب فدک بیمارستان امام حسین (ع) 56383835
182 كلينيك تخصصي مغز و اعصاب روان تهران‌.الف خیابان ستارخان - خیابان نیایش- خیابان شهید منصوری پلاک 1 66503075

استان چهار محال و بختیاری


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 در حال احداث كوهرنگ كوهرنگ كوهرنگ- خ 123654789
2 كلينيك تخصصي و فوق تخصصي دانشكده علوم پزشكي شهركرد شهرکرد-چهارراه مولوی 03812264842
3 هاجر شهركرد شهركرد خيابان پرستار 2220016-0381
4 آيت اله کاشاني شهرکرد شهركرد خيابان پرستار 0381-2264830-35
5 رسالت چالشتر شهركرد كيلومتر 5 جاده شهركرد _ سامان 4422400-0381
6 امام علي (ع)(شهرکرد) شهركرد كيلومتر 5 جاده فرخشهر 3822424900
7 سيدالشهداء فارسان فارسان‌ بلوار ايت الله خامنه اي -روبروي پمپ بنزين 3-03827227331
8 سينا جونقان(شهرستان فارسان ) فارسان‌ جونقان-مرکز روانپزشکي سينا 0382-7463331
9 وليعصر(عج) بروجن بروجن‌ بلوار ملت 4-42221-0382
10 سي و دو تختخوابي امام رضا(ع)اردل اردل‌ اردل ابتداي جاده ناغان-جنب هلال احمر 03826222032
11 سي ودو تختخوابي امام جواد(ع)ناغان(شهرستان كيار) كيار ناغان ابتداي جاده خوزستان 03826373660-65
12 شهدا لردگان لردگان‌ میدان شهرداری - بلوارپرستار-ابتدای جاده منجرموئی- 03825224442
13 كلينيك تخصصي و فوق تخصصي امام علي (ع) شهركرد شهركرد شهرکرد-بلوار شریعتی-روبروی اداره مالیاتی 03812240281
14 پلي كلينيك تخصصي وفوق تخصصي امام رضا (ع) شهركرد شهركرد خیابان سعدی - نرسیده به چهارراه فصیحی 32228875-038

استان خراسان جنوبی


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 امام رضا بيرجند بيرجند خ طالقاني 9-2226776
2 شهدا قائن قائنات بلوار سيمان شهر- خيابان شفا 7-05625263001
3 شهيدآتشدست نهبندان نهبندان‌ نهبندان بلوار دانشگاه 6224300
4 علي ابن ابيطالب (ع) سربيشه سربيشه خراسان جنوبی - شهرستان سربیشه- بلوار امام علی (ع) - نبش میدان جهاد 05632664754
5 شهيد دکترچمران فردوس فردوس خيابان امام خميني 3-2222801-0534
6 امام علي (ع) سرايان سرايان بلوار شفا 05632884800
7 50-552 ارتش بيرجند بيرجند سه راه معلم 2220591
8 شهيد دکتر رحيمي بيرجند بيرجند خيابان پاسداران تقاطع شهيد طهماسبي 32442099
9 وليعصر (عج) بيرجند بيرجند خ غفاري-خ زکرياي رازي- روبروي دانشگاه علوم پزشکي 0561-4443000-9
10 خاتم الانبيا (ص)درميان درميان اسدیه - میدان شهید حمزه ای 32125079
11 مهر بيرجند بيرجند ميدان طالقاني 2222028
12 شفا بشرويه بشرويه بشرويه - بلوار جهاد 05353226001
13 شهيد سيد مصطفي خميني طبس طبس خراسان جنوبی -طبس -بيمارستان شهيد سيد مصطفي خميني 05632383000
14 مركز جامع درمان بيماران خاص بيرجند بلوار شهید بهشتی - نبش بهشتی 3 05612235950
15 بيمارستان كوثر زيركوه شهر حاجی آباد - بلوار امام رضا (ع) 05632503025
16 كلنيك تخصصي ويژه عصر دانشگاه بيرجند خیابان آیت ا... طالقانی - کلنیک تخصصی ویژه عصر دانشگاه 05612227572

استان خراسان رضوی


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 علوي مشهد مشهد خيابان امام رضا-امام رضا 61 38513258
2 طالقاني تربت جام تربت‌جام‌
3 دکتر علي شريعتي مشهد مشهد سه راه شانديز - طرقبه - امام رضا 1 16-35510010-051
4 كلينيك ويژه دانشگاه علوم پزشكي سبزوار سبزوار خ اسدآبادي 05144220868
5 دکتر قرائي تربت حيدريه(غير فعال) تربت‌حيدريه‌ خيابان صاحب الزمان جنوبي 2226206-0531
6 امام خميني درگز درگز بلواررازي 05825231005-9
7 مادرمشهد مشهد مشهد بولوار سجاد 0511111111
8 امام حسن مجتبي(ع) كلات كلات انتهای خیابان امام خمینی 05134724214
9 سينا مشهد مشهد خيابان رازي شرقي 7-8544315-0511
10 موسي بن جعفر (ع) مشهد مشهد خيابان امام رضا (ع) جنب پمپ بنزين 6-38596061
11 آريا مشهد مشهد خيابان جهانباني - چهارراه گلستان شرقي 8-2229094-0511
12 امام رضا (ع) مشهد مشهد خیابان ابن سینا - حاشیه میدان امام رضا (ع) 05138543031
13 فوق تخصصي کودکان دکتر شيخ مشهد مشهد بلوارقرنی-قرنی6-نبش دکترشیخ 2 05137269021-5
14 ام البنين مشهد مشهد چهارراه زرينه - نبش آيت الله بهجت 16 5-2231061-0511
15 بنت الهدي مشهد مشهد خيابان بهار نرسيده به چهارراه استانداري 38590051-51
16 22 بهمن نيشابور نيشابور ميدان امام (ره)- فلكه ايران 43333611-14
17 امام زمان (عج) مشهد مشهد بلوار مصلی-مصلی 2 10-33652000-051
18 امام هادي(ع) مشهد مشهد بلوار وحدت-وحدت21 05133682671
19 جوادالائمه مشهد مشهد خيابان طبرسي - بين ميدان طبرسي و چهار راه مقدم 7-33682135-051
20 آيت اله طالقاني مشهد مشهد بزرگراه خاتم سه راه فردوسي 05135423970
21 شهيد هاشمي نژاد مشهد مشهد طلاب - خيابان شهيد مفتح - انتهاي بلوار ابوريحان 15-2737011-0511
22 امام حسين (ع) مشهد مشهد 7-2722224
23 امام سجاد (ع) مشهد مشهد گلشهر - شهیدآوینی 33 32590133-051
24 22بهمن مشهد مشهد کوي طلاب - پيچ دوم تلگرد 32594345-0511
25 سوانح شهيد کامياب مشهد مشهد خيابان فدائيان اسلام - نرسيده به چهارراه نخريسي 9-8592121-0511
26 قائم (عج) مشهد مشهد خيابان احمداباد- خيابان کوهسنگي 0511-8400001-9
27 550 مشهد مشهد خيابان بهار. جنب فروشگاه اتکا. 38542140
28 ثامن الائمه (ع) ناجا مشهد مشهد خيابان امام خميني - نبش امام خميني57 8513551-0511
29 17شهريور مشهد مشهد خيابان کوهسنگي - بین کوهسنگی 14 و 16 20-38403015-051
30 اميد مشهد مشهد خيابان کوهسنگي - فلکه الندشت 4-8426082-0513
31 مهر حضرت عباس مشهد خيابان کوهسنگي -ميدان الندشت - بيمارستان مهر 38437011-051
32 جوادالائمه قلب وعروق مشهد مشهد بلوار وکيل اباد - ابتداي خيابان هنرستان 19-8816010-0511
33 فارابي مشهد مشهد بلوار وکيل اباد - نبش خيابان کوثر 8817980-0511
34 پاستورنو مشهد مشهد خيابان احمدآباد- خیابان پاستور -بین پاستور6 و 8 05138410244
35 مهرگان مشهد مشهد شهرک لشگر - بلوار فلاحي - نبش فلاحي 17 3-5214001-0511
36 مركز آموزشي پ‍ژوهشي درماني و روانپزشكي ابن سينا مشهد ميدان بوعلي جنب نقليه استان قدس 9-37112701
37 حكيم نيشابور نيشابور نیشابور - میدان بسیج - فلکه باغرود - ابتدای جاده باغرود 5-42638001
38 ثامن الائمه (ع) چناران چناران‌ خيابان شهيد مطهري 4-3001-0582622
39 خاتم الانبياء (ص)مشهد مشهد بلوار شهيد قر ني - نبش قر ني 41 05137281401
40 فوق تخصصي رضوي مشهد مشهد بزرگراه شهيد کلانتري- بعدازپل قائم 6668888-0511
41 قمربني هاشم نيشابور نيشابور خيابان امام(ره)- روبروي خيابان خاتم النبين (ص) 2221511-0551
42 لقمان حكيم سرخس سرخس‌ خيابان فرمانداري- جنب فرمانداري 5222228-0512
43 امام خميني (ره) فريمان فريمان‌ خيابان امام خميني(ره) - روبه روي فضاي سبز 05134621001
44 شهدا قوچان قوچان‌ خيابان امام خميني 2224111-0581
45 موسي بن جعفر (ع) قوچان قوچان‌ خيابان پرستار 15-47233412-051
46 تامين اجتماعي تربت حيدريه(فعال) تربت‌حيدريه‌ بولوارامام رضا جنب پايانه مسافربري 05312235012
47 نهم دي تربت حيدريه(فعال) تربت‌حيدريه‌ خيابان ايت الله کاشاني - مقابل پارک کاشاني 22-2226016-0531
48 22بهمن خواف خواف‌ ميدان معلم 05324229501
49 555 منطقه اي ارتش تربت جام تربت‌جام‌ تربت جام - بلوار امام 05282225815
50 سجاديه تربت جام تربت‌جام‌ ابتداي جاده تربت جام - فريمان 2221811-0528
51 خاتم الانبياء (ص)تايباد تايباد ابتداي بلوار امام خميني (ره)-روبروي پارك ملت 4-4223990-0529
52 شهيدان مبيني سبزوار سبزوار خيابان کاشفي شمالي 5-2238100
53 امدادشهيددكتربهشتي سبزوار سبزوار خيابان رازي 2640115
54 شهيدمدرس کاشمر كاشمر خيابان 17شهريور - خيابان رازي 7-8227401-0532
55 واسعي سبزوار سبزوار بلوار شهدای هسته ای بيمارستان واسعي 15-44651300
56 قمربني هاشم(ع) جوين سبزوار سبزوار جوين - نقاب - کيلومتر 3 جاده راه آهن 5222573-5220404-0572
57 وليعصر(عج) جغتاي سبزوار شهرستان جغتاي 05725623814
58 حضرت ابوالفضل کاشمر كاشمر شهرک معلم -ميدان سينا 55238300-9
59 وليعصر (عج) بردسکن بردسكن‌ خيابان قائم 7222400-0532
60 22 بهمن گناباد گناباد خيابان ناصرخسرو 15- کد پستي 9691844177 051-57229012
61 15 خرداد بيدخت بيدخت خراسان رضوي -شهرستان گناباد- شهربيدخت 051-57231113
62 آيت الله مدني بجستان بجستان بجستان -ميدان طالقاني 3-05156522800
63 منتصريه (فوق تخصصي دياليز وپيوند اعضا) مشهد خيابان امام خميني 25- روبروی ساختمان صبا - بیمارستان فوق تخصصی پیوند اعضاء و دیالیز منتصریه 051-32291970
64 جديد زاوه زاوه شهر زاوه 123654
65 جديد باخرز باخرز باخرز 5974852
66 امام حسين (در دست ساخت ) تربت‌حيدريه‌ تربت حيدريه 2236598
67 ارتش جمهوري(غير فعال) تربت‌حيدريه‌ تربت حيدريه 21547898656
68 حشمتيه سبزوار خیابان اسدابادی جنب ستاد مرکزی دانشگاه 05144011014
69 خليل آباد خليل آباد خليل آباد 159753
70 حضرت زهرا (س) رشتخوار رشتخوار رشتخوار 3698741
71 امام رضا (ع) مه ولات مه ولات فیض اباد- بلوار بعثت -جاده روستای عبدل آباد 051-56728113
72 جديد صالح آباد تربت‌جام‌ صالح آباد 3516248
73 حجازي مشهد مشهد خ عبادی بعد از چهارراه مجلسی 05117326767
74 اطفال اكبر مشهد مشهد اراضي ذکريا 12345678
75 مركز درماني شبانه روزي فيروزه فيروزه شهرستان فیروزه،میدان انقلاب،خ امام خمینی (ره)،مرکز درمانی شبانه روزی فیروزه 05143522131-05143522030
76 بيمارستان 540 امام رضا مشهد مشهد- خیابان ابن سینا -میدان امام رضا 05138543038
77 كلينيك ويژه دانشگاه گناباد میدان غدیر-کلینیک ویژه دانشگاه 57223513

استان خراسان شمالی


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 320تختخوابي آموزشي بجنورد بجنورد بجنورد-شهرک پردیس دانشگاه 2318008-0584
2 50تختخوابي نظامي بجنورد خيابان نادر شمالي 2226194-0584
3 بنت الهدي بجنورد(فعال) بجنورد خيابان طالقاني غربي - خيابان هنر 4-2236551-0584
4 امام علي(ع) بجنورد(فعال) بجنورد خيابان چمران - خيابان دانشگاه پيام نور 058497010
5 امام رضا(ع) بجنورد (فعال) بجنورد خيابان سيد جمال الدين 17-2228111
6 ثامن الائمه(ع)بجنورد (فعال) بجنورد انتهاي خيابان شهيدچمران 2231850-0548
7 جوادالائمه جاجرم (فعال) جاجرم بلوار امام رضا(ع) 3226001
8 امام خميني شيروان (فعال) شيروان‌ خيابان امام رضا(ع) 6224012-0585
9 امام خميني اسفراين (فعال) اسفراين خیابان امام رضا(ع) میدان ابوعلی سینا - بیمارستان امام خمینی (ره) 7226005-0585
10 شهداي فاروج فاروج فاروج-بلوار شهيد فرهادي-بعد از كوهستان پارك 05858225570
11 پورسينا مانه و سملقان مانه و سملقان آشخانه 05832928840
12 200تختخوابي شيروان شيروان‌ شیروان -تقاطع کمبرندی به شیرکوه 05846224102
13 64 تخته مانه و سملقان مانه وسملقان 05897456123
14 32تختخوابي راز راز خیابان شهید بهشتی جنوبی 05832624686
15 كلينيك ويژه امام علي (ع) بجنورد خیابان دانشگاه-جنب بیمارستان امام علی (ع) 05833151300

استان خوزستان


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 اميرالمومنين اهواز اهواز اهواز کوي شهيد رجايي سپيدار بيمارستان اميرالموئمنين 06132271911
2 كلينيك ويژه گنجويان دزفول‌ دزفول 424220
3 كلينيك ويژه افشار دزفول‌ دزفول میدان افشار 42422049-061
4 مادر رامهرمز رامهرمز رامهرمز - بلوار معلم 061-2227533
5 سلامت اهواز اهواز کيلومتر 7جاده اهواز-انديمشک ، جنب فيال بتون 3738589-0611
6 رازي اهواز اهواز امانیه - خ فلسطین 7-06113335935
7 آيت اله طالقاني اهواز اهواز امانيه - خيابان مستعان 3330927
8 گلستان اهواز اهواز اهواز - كوي گلستان - بيمارستان گلستان 7 - 3341042
9 مركز آموزشي درماني امام خميني (ره) اهواز اهواز خيابان ازادگان 24 متري سابق 06132220118
10 فريده بهبهاني بهبهان بهبهان‌ خيابان فرمانداري کوچه شهيد عبداللهي 52722072- 0671
11 شهيد چمران دشت آزادگان دشت‌ازادگان‌ سوسنگرد -خ امام خميني ره 06124226275
12 شفا -مرکز اموزشي درماني شفا اهواز اهواز گلستان مرکز اموزشي درماني شفا صندوق پستي 3155 0611-3743281
13 روانپزشكي بوستان اهواز اهواز گلستان خ فروردين پارك قوري خ نصرت 50-33741047
14 شهيد بقايي اهواز اهواز اتوبان گلستان - بقايي 3750000-0611
15 امير كبير اهواز اهواز اهواز كمپلو خ امير كبير شمالي 06113772622
16 آيت الله كرمي اهواز اهواز اهواز - سه راه خرمشهر خ بهاران 06113779994
17 اپادانااهواز اهواز لشکر-کمپلو اخ سروش شمالي نبش اتوبان قدس (لشکر) 6-33770094
18 شهيدسرلشكرمسعودمنفردنياكي(578 ارتش اهواز) اهواز اهواز جنب لشكر 92 زرهي 061-33731164
19 ابوذر اهواز اهواز فلکه شهيدبندر-بلوارپاسداران-خ پرستار 4-4443051
20 بزرگ نفت اهواز اهواز سه راه فرودگاه- ابتداي جاده شهرک نفت 9-4436601
21 مهر اهواز اهواز کيانپارس خيابان کوثر 06133339475
22 آريا اهواز اهواز کیانپارس -خیابان 17 شرقی 17-3387310
23 اروند اهواز اهواز خ سي متري خ شهيد قنواتي 06132933345
24 فاطمه الزهرا(س) اهواز اهواز چهارراه زند-خ اباذر-جنب ستاد فرماندهي انتظامي استان خوزستان 5534200
25 سينا اهواز اهواز کوت عبدالله ميدان امام علی(ع)- خ پنجم گندمکار 2-5550591
26 آيت الله طالقاني آبادان ابادان‌ آبادان - فيه - بيمارستان آيت الله طالقاني 4-4461001
27 شهيد بهشتي آبادان ابادان‌ خ شهيد بهشتي بيمارستان شهيد بهشتي 4423094
28 امام خميني (ره) صنعت نفت آبادان ابادان‌ سيکلين جنب پالايشگاه خيابان منتظري ص پ 671 53226811-061
29 17 شهريور آبادان ابادان‌ شطيط بيمارستان 17 شهريور 53354546
30 مصطفي خميني بهبهان بهبهان‌ بهبهان كوي حجت 06713332008
31 دكتر شهيدزاده بهبهان بهبهان‌ خيابان شهيد زيبايي 52835872-061
32 شهيدايرانپور اميديه اميديه‌ اميديه بهداشت و درمان اغاجاري بيمارستان شهيد ايرانپور (شرکت نفت) 06523222351
33 حاجيه نرگس معرفي ماهشهر بندرماهشهر خ مطهري روبروي مدرسه حاج ابراهيم معرفي 2-2322081
34 صنايع پتروشيمي ماهشهر بندرماهشهر شهر چمران بيمارستان 200 تختخوابي صنايع ملي پتروشيمي 80-2422072-652
35 زايشگاه راه زينب (س)بندرامام خميني (ماهشهر) بندرماهشهر سربندر(شهربندرامام خميني )-روبروي شهرداري 06152222011
36 اشرفي اصفهاني آغاجاري (بهبهان) آغاجاري آغاجاري بلوار پرستار 3222011
37 امام رضا اميديه اميديه‌ اميديه-فلکه فرمانداري 3230701-0652
38 امام خميني رامهرمز رامهرمز رامهرمز خ ولي عصر 2222343
39 شهدا ايذه ايذه‌ خيابان حر 5232821-0692
40 شهيد طبا طبا ئي باغملك باغ‌ملك‌ قلعه خميسي 43722498
41 ولي عصر(عج )خرمشهر خرمشهر بلوارآيت الله خامنه اي ,روبروي سازمان آب 0632-4244801
42 شهيد معرفي زاده شادگان شادگان‌ شادگان بلوار فتح المبين 06153724006
43 خاتم الانبياء (ص)شوشتر شوشتر شوشتر بلوار چزايري ابتداي فرهنگ شهر 3-6233890
44 الهادي شوشتر شوشتر چهار راه شهيد رجائي غربي خیابان کمربندی 6225753-0612
45 پايگاه چهارم شکاري دزفول دزفول‌ پايگاه چهارم شکاري 42424313
46 580 ارتش دزفول دزفول‌ دزفول حد فاصل جاده دزفول انديمشك 42420722
47 دكتر گنجويان دزفول دزفول‌ جاده دزفول -انديمشك روبروي تيپ 2 لشگر 92 زرهي 6261865-0641
48 آيت الله نبوي دزفول دزفول‌ خيابان ساحلي 8-3224001
49 نظام مافي شوش شوش‌ کيلومتر 2 جاده شوش -اهواز 5241663-0642
50 امام علي (ع) انديمشک انديمشك‌ جاده کمربندي اهواز انديمشک 48111-064242
51 امام خمني شرکت نفت مسجدسليمان مسجدسليمان‌ کلگه - بيمارستان امام خميني شرکت نفت مسجدسليمان 06143225003
52 22 بهمن مسجد سليمان مسجدسليمان‌ مسجد سليمان كوي شهيد اشرف پور 06812223001
53 اميد لالي لالي بلوار بسيج پايين تر از پمپ بنزين جنب شهرداري 06823223001
54 شفا مسجد سليمان مسجدسليمان‌ ابتداي شهر جنب دانشگاه آزاد اسلامي 3-3334001-0681
55 شهداء شوشتر شوشتر شوشتر 5-6210872-0612
56 رسول اكرم رامشير رامشير رامشیر 16-2626712-0692
57 شهداي هنديجان هنديجان خیابان بسیج 065244220165
58 كلينيك ويژه نظام مافي شوش‌ شوش - کیلومتر 2 جاده شوش - اهواز 06425241663
59 امام موسي کاظم (ع)ماهشهر بندرماهشهر بلوار خلیج فارس روبروی دانشگاه آزاد اسلامی 06152356031
60 كارون گتون گتوند میدان ولیعصر(عج) جنب فوریتهای پزشکی 6136322110

استان زنجان


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 شهيد دكتر بهشتي زنجان زنجان‌ دروازه ارك شهيد دكتر بهشتي 5244001
2 مركزآموزشي درماني تخصصي وفوق تخصصي آيت اله موسوي زنجان زنجان‌ جاده گاوازنگ 4130000-0241
3 وليعصر (عج) زنجان زنجان‌ بالاتر از ميدان وليعصر - اتوبان شيخ فضل اله نوري 33770801-0241
4 امام حسين (ع) زنجان زنجان‌ ابتداي کوي فرهنگ 7-5249001
5 رازي ماهنشان ماه‌ نشان‌ خيابان آيت اله خوئي 3223297-0242
6 امدادي ابهر ابهر جاده ترانزيت 5277741-0242
7 اميد ابهر ابهر شهرك گلسار بيمارستان اميد ابهر 5279241-0242
8 بوعلي سيناخرمدره خرمدره‌ خرم دره خیابان امام جنب شرکت مینو 5528001-0242
9 اميرالمؤمنين (ع) خدابنده خدابنده‌ خدابنده خ امام خ شفا 4224301-0242
10 شهداي طارم ط‌ارم‌ شهر آببر- خ امام - روبروي اداره کشاورزي-بيمارستان شهداي طارم 2822701-0242
11 بيمارستان 554 منطقه اي ارتش زنجان‌ خیابان سعدی شمالی 1-4244280
12 ايثار ايجرود شهرستان ایجرود - شهر زرین آباد -جاده جوقین- بیمارستان ایثار 02436722628
13 خصوصي بهمن زنجان‌ نجان-بزرگراه 22 بهمن - روبروی ستاد فرماندهی نیروی انتظامی - شهرک پونک - پشت دانشگاه روزبه - بیمارستان بهمن زنجان 02433039999
14 كلينيك ويژه هفت تير زنجان‌ زنجان، خیابان هفتم تیر 02433325840
15 كلينيك ويژه بيمارستان شهداي طارم (خارج از بيمارستان) ط‌ارم‌ طارم خ 02432822701
16 كلينيك ويژه بيمارستان اميرالمومنين (ع) خدابنده (خارج از بيمارستان) خدابنده‌ خدابنده خ 02434224301
17 كلينيك ويژه امين زنجان‌ زنجان - سعدی وسط - ابتدای خیابان هفت تیر - ساختمان پزشکان امین 024-33130000
18 كلينيك ويژه بيمارستان بوعلي سينا خرم دره (خارج از بيمارستان) خرمدره‌ خرم دره -خ 02435528001
19 كلينيك ويژه امام سجاد (ع) (خارج از بيمارستان) ابهر ابهر خ 02435277741
20 كلينيك ويژه البرز زنجان‌ زنجان خ 02433567400

استان سمنان


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 شفاي سمنان سمنان‌ بلوار علم و صنعت 4442112
2 فاطميه سمنان سمنان‌ بلوار هفده شهريورمركزآموزشي درماني فاطميه 3328017-3322335
3 11 محرم دامغان دامغان‌ استان سمنان - شهرستان دامغان - خيابان امام روبه روي پاساژ مطلب خان 5242525
4 مركز آموزشي درماني اميرالمومنين سمنان سمنان‌ سمنان ميدان امام حسين بيمارستان اميرالمومنين (ع) 02333460099
5 امام ره گرمسار گرمسار ميدان شهدا-خيابان شهيد منتظري-بيمارستان امام (ره) گرمسار 4230707
6 خاتم الانبياء شاهرود شاهرود بلوار دانشگاه- بيمارستان خاتم الانبياء 3-3339661
7 فاطميه شاهرود شاهرود خيابان 22 بهمن مقابل پارك كودك 32227608
8 امام حسين ‌( ع ‍) شاهرود شاهرود خيابان امام. انتهاي 28متري آيت ا... توحيدي 14-32342000
9 برادران رضائي دامغان دامغان‌ دامغان خيابان امام خميني روبروي شهرداري 02325235111
10 مركز آموزشي پژوهشي درماني كوثر(سمنان) سمنان‌ سمنان - شهرک گلستان -خیابان امین-مرکزآموزشی درمانی کوثر 6-02314437821
11 پانزده خرداد مهديشهر سمنان مهديشهر Lمهديشهر-خيابان امام 3622990-0232
12 امام حسين (ع) ارادان آرادان شهرستان گرمسار -شهر آرادان -خ پازوکی -بیمارستان امام حسین 02324544438
13 سينا سمنان سمنان‌ سمنان -بلوار شهيد اخلاقي پشت پمپ بنزين پيوندي --------
14 ولايت دامغان دامغان‌ دامغان -جاده چشمه علي - جنب دانشگاه آزاد --------
15 امام رضا (ع ) ميامي ميامي ابتداي بلوار امام رضا 02332624126
16 مجموعه كلينيك هاي ويژه سمنان‌ سمنان - بلوار 17 شهریور - بیمارستان فاطمیه سابق 0233345101
17 كلينيك تخصصي برادران رضايي دامغان دامغان‌ دامغان-خیابان امام خمینی-روبه روی شهرداری 35235113
18 بهار شاهرود شاهرود انتهای خیابان بیست و دو بهمن 32227608
19 معتمدي گرمسار گرمسار گرمسار-بلوار شهید دستغیب 34220071

استان سیستان و بلوچستان


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 بوعلي زاهدان زاهدان‌ خ اميرالمومنين-بيمارستان بوعلي 2و3228101-0541
2 حضرت علي اصغر (ع) زاهدان زاهدان‌ خيابان آزادي 33229688
3 نبي اكرم (ص) زاهدان زاهدان‌ بلوار شهيد مطهري روبروي گمرك 3235237
4 امام خميني خاش (بيمارستان) خاش‌ خيابان امام خميني جنب دانشگاه آزاداسلامي
5 22 بهمن نيکشهر نيك‌شهر خيابان - ابن سينا 5222601-0546
6 خاتم الانبياء (ص) زاهدان زاهدان‌ بلوار جام جم - بيمارستان 3220501-3
7 الزهراء(س) زاهدان زاهدان‌ بلوار شهيد آيت الله مطهري 3233551-0541
8 علي ابن ابيطالب (ع )زاهدان زاهدان‌ بزرگراه خليج فارس -روبرومصلي امام خميني 33295564
9 تامين اجتماعي زاهدان زاهدان‌ انتهاي بلوار بهداشت- ميدان پرستار 2510120
10 مركزآموزشي تحقيقاتي ودرماني روانپزشكي بهاران زاهدان زاهدان‌ خيابان امام خميني روبروي سيلو 4513777
11 امام خميني زابل زابل‌ میدان جهاد روبروی ستاد دانشگاه علوم پزشکی زابل 2226069
12 اميرالمومنين علي (ع) زابل زابل‌ کيلومتر 3 جاده زابل _زاهدان 5-2295121-0543
13 سيدالشهداء(ع) زهک زهك دانشگاه علوم پزشکي زابل - شهرستان زهک- خيابان پرستار 05432612614
14 امام خميني(ره)خاش خاش‌ خاش -خیابان امام خمینی(ره)-بلوارخیام -بیمارستان امام خمینی (ره) 0543-4216233-6
15 ايران ايرانشهر ايرانشهر ايرانشهر-كيلومتر 4 جاده بمپور-بيمارستان ايران 0547-3319735
16 خاتم الانبياء (ص )ايرانشهر ايرانشهر خيابان امام علی بيمارستان خاتم الانبياء (ع ) ايرانشهر 14-05472227411
17 17 شهريور ايرانشهر (زايشگاه ) ايرانشهر خيابن شهيد فاطمي 0547-32272411
18 رازي سراوان سراوان‌ خيابان عدالت شمالي 5223001-0548
19 سينا چابهار چاه‌بهار
20 امام علي (ع) چابهار چاه‌بهار چابهار بلوار صياد بيمارستان امام علي (ع ) چابهار 19-3333011-0545
21 بي نام کنارک كنارك بيمارستان شهيد رجائي
22 ولايت سرباز سرباز راسك - بلوار امام 05456222728
23 هامون (تامين اجتماعي) زابل‌ زابل-خیابان هیرمند-تقاطع سام غربی -جنب بنیاد شهید 05432281506
24 پيامبر اعظم(ص) زاهدان‌ زیباشهر 0541222222
25 شهداء هيرمند هيرمند شهرستان هیرمند -بیمارستان شهداء هیرمند 054-32622994
26 كلينيك ويژه عدالت دانشگاه زاهدان‌ خ خیام- جنب میدان توحید 33444200

استان قزوین


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 شهيد رجائي قزوين قزوين‌ خيابان پادگان 3335800
2 بوعلي سينا قزوين قزوين‌ قزوين-خيابان بوعلي غربي بيمارستان بوعلي سينا 33339049-0281
3 دهخداقزوين قزوين‌ خيابان فردوسي شمالي 3342050-3342060
4 پاستورقزوين قزوين‌ بلوار آيت الله خامنه اي-مقابل هتل مرمر 17-33378011-028
5 زکرياي رازي قزوين قزوين‌ خيابان شهيد بابايي 3665007-9
6 553 ارتش قزوين قزوين‌ قزوين - خيابان پادگان - روبروي خانه هاي شهرک ولايت 3326020
7 کوثر قزوين قزوين‌ خيابان طالقاني جنب اداره برق 76-33236374
8 قدس قزوين قزوين‌ ميدان وليعصر - بلوار شهيد بهشتي - اول فلسطين شرقي 3334807-10
9 22 بهمن قزوين قزوين‌ خيابان راه آهن ، کوچه پرستار 02812555054
10 خيريه رحيميان البرز البرز شهرصنعتي البرز بلوارخرمشهر سه راه مدرسه جنب پارك اينانلو 0283-2229701
11 اميرالمومنين(ع)بوئين زهرا بويين‌ زهرا بویین زهرا بلوارشهید بهشتی بالاتر از پلیس راه جنب دانشگاه آزاد 5386-0282422
12 تامين اجتماعي تاکستان تاكستان‌ تاکستان انتهاي خيابان شهيد رجائي 5-5220101 -0282
13 بيمارستان وليعصر آبيك آدرس شهرک قدس فاز یک بیمارستان ولیعصر 9/2822898001
14 ولايت قزوين قزوين‌ قزوین مینودر الهیه 02813790640
15 بيمارستان شفاء تاكستان تاكستان‌ تاکستان 02825245165
16 شهداء آبيك آبيك آبیک- خیابان 2827731
17 كلينيك ويژه دانشگاه قزوين‌ خیابان فردوسی 33339049
18 مهرگان قزوين‌ قزوین- خیابان فردوسی - جنب بخش دیالیز 3365160-70
19 درمانگاههاي تخصصي وليعصر(عج) البرز البرز الوند- خیابان ده متری-چهارراه هشت متری- روبروی مسجد حضرت ابوالفضل (ع) 32223729
20 كلينيك امام سجاد بويين زهرا بويين‌ زهرا بلوار امام خميني خيابان معلم 02834223241
21 پلي كلينيك تخصصي قدس تاكستان تاكستان‌ خيابان شهيد رجايي خيابان پيشگامان بسيج دانش آموزي 02835220404
22 كلينيك قزوين‌ قزوين خيابان فردوسي روبروي بيمارستان مهرگان 33332930

استان قم


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 مركز آموزشي درماني كامكار-عرب نيا قم قم‌ ابتداي خيابان 19دي 7713511-15
2 مرکزآموزشي درماني کودکان فاطمي سهاميه قم قم‌ خيابان ساحلي -جنب دانشگاه علوم پزشکي 7715214-0251
3 مركز آموزشي درماني نکويي - هدايتي قم قم‌ خيابان آذر ميدان نكويي 7211061-5
4 مركز آموزشي درماني فرقاني قم قم‌ ميدان نکويي جنب بيمارستان نکويي
5 مركزآموزشي درماني ايزدي قم قم‌ خيابان آذز بعذ از پمپ بنزين 5-7211301-0251
6 حضرت ولي عصر(عج) قم قم‌ بلوارامين - بلوار جمهوري اسلامي بيمارستان حضرت وليعصر(عج) 14-2884310
7 مرکزآموزشي درماني حضرت معصومه (س )قم قم‌ خيابان امام جنب مسجد امام حسن 6651801-9
8 مركز آموزشي درماني حضرت زهرا قم قم‌ خ امامزاده ابراهيم خ زندآبادبيمارستان حضرت زهرا 0251-8844214
9 آيت الله گلپايگاني قم قم‌ خيابان مولوي 36161111
10 الهادي قم قم‌ خيابان خاكفرج ميدان الهادي 0251-21134523
11 امام رضا (ع) تامين اجتماعي قم قم‌ کیلومتر 4 جاده اراک روبروي مجتمع مارال 49-38700840
12 علي بن ابي طالب(ع) قم قم‌ سالاريه خيابان سينا 3356525556
13 مرکز آموزشي درماني شهيد بهشتي قم قم‌ بلوار شهيد بهشتي ميدان آزادگان 02516122000
14 كلينيك ويژه تخصصي وفوق تخصصي قم قم‌ خیابان ساحلی ، جنب دادگستری 02537703884

استان گلستان


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 اميرالمومنين (ع) کردکوي كردكوي‌ خيابان ميرزا کوچک خان جنگلي -------5206
2 مسعود گرگان گرگان‌ خيابان فروردين شرقي 2324071
3 560 ارتش گرگان گرگان‌ بلوار جانبازان- 2229595
4 شهداء بندر گز بندرگز خيابان امام جعفر صادق(ع) - روبروي هلال احمر 2010-2015-0173372
5 امام خميني (ره) بندر ترکمن بندر تركمن‌ انتهاي بلوار شهيد آرخي - بيمارستان امام خميني (ره) بندر ترکمن 0173-4227022
6 آيت الله طالقاني گرگان گرگان‌ خيابان آزادي -بلوار جانبازان 2227720-0171
7 كلينيك ويژه دزياني گرگان‌ خيابان شهيد بهشتي 01712224848
8 دکتر موسوي گرگان گرگان‌ خيابان وليعصر -عدالت 11-13 01712237250
9 پنجم آذر گرگان گرگان‌ خيابان پنجم اذر روبروي سازمان انتقال خون 017-32220561
10 فلسفي گرگان گرگان‌ ميدان 15 خرداد-بيمارستان وزايشگاه فلسفي گرگان 32222618
11 حكيم جرجاني گرگان گرگان‌ ميدان بسيج 4430210
12 حاج آقي آل جليل آق قلا آق قلا ابتداي جاده بندرترکمن ـ بيمارستان 96 تختخوابي حاج آقي آل جليل 6767-0173522
13 قائم (عج) علي آباد کتول علي‌ اباد كتول خيابان امام رضا 0173-6220802
14 امام رضا (ع) خان به بين راميان خان به بين ميدان بسيج 01735862612
15 شهداء گنبدكاوس گنبد كاوس‌ خيابان امام خميني جنوبي 3330674
16 دكتر بسكي گنبد كاوس گنبد كاوس‌ خيابان طالقاني شرقي 33554441
17 برزويه گنبد کاوس گنبد كاوس‌ خيابان امامزاده غربي پ 131 33227150
18 خاتم الانبياءگنبدکاوس گنبد كاوس‌ جاده كمربندي 01733386064
19 شهيد مطهري گنبد کاوس گنبد كاوس‌ گنبد کاوس - خ طالقاني شرقي - بيمارستان شهيد مطهري 01733551111
20 فاطمه الزهرا(س) مينودشت مينودشت‌ ابتدای جاده مینودشت به گنبد 5224370
21 حضرت رسول اکرم «ص» کلاله كلاله جنب ميدان الغدير 8-01744247991
22 بقيه ا..اعظم (عج) علي آباد علي‌ اباد كتول علي آباد كيلومتر 2 گرگان 01734220001
23 200تخت خوابي خصوصي پارسيان گرگان گرگان‌ اتوبان گرگان -آق قلا جاده فرودگاه 01712378921
24 پيامبر اعظم (ص) گنبد گنبد كاوس‌ گنبدکاووس ابتدای جاده اینچه برون 01722280121
25 درمانگاه تخصصي مركز بهداشتي درماني سيمين شهر گميشان سیمین شهر-بلوار شهرداری 01734472231
26 صياد شيرازي گرگان گرگان‌ گرگان بلوار صیاد شیرازی 01714411256
27 آيت ا.. طالقاني گنبد كاووس گنبد كاوس‌ گنبد خیابان طالقانی شرقی 01733223997
28 64 تخت خوابي جديدالاحداث بندرگز بندرگز بندرگز ابتدای جاده تهران 01733722015
29 96 تخت خوابي جديد الاحداث مينودشت مينودشت‌ مینودشت ابتدای جاده گنبد 01745224371
30 حضرت معصومه(س) آزاد شهر آزادشهر میدان الله کارخانه پنبه سابق 01735731162
31 درمانگاه تخصصي پايگاه بهداشت ضميمه گميشان گميشان گمیشان- خیابان شهید بدخشان- جنب کلانتری 01734465006
32 كلينيك تخصصي شهداء12 دي گاليكش خیابان امام خمینی(ره)-بلوار امام رضا-نبش خیابان باهنر 01735837092
33 درمانگاه شبانه روزي عمومي قائم(عج) علي‌ اباد كتول خیابان امام رضا میدان شهدا 01734220801
34 مركز درمان بستر لقمان حكيم مراوه تپه شهرستان مراوه تپه-2 کیلومتری جاده مراوه تپه،قره گل 01735459231
35 قلب شفا گلستان گرگان‌ میدان پانزده خرداد خیابان شهید باهنر جنب بیمارستان فلسفی 5-01732330931

استان گیلان


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 22 آبان لاهيجان لاهيجان‌ خيابان امام خميني 2235501
2 اميرالمومنين رشت رشت‌ خ 17 شهريور 2238307-8
3 فاميلي رشت رشت‌ رشت خيابان بيستون روبروي موزه 2226556
4 17شهريور رشت رشت‌ رشت خ نامجومرکزآموزشیدرمانی 17شهریور 6-3229523
5 الزهرا(س) رشت رشت‌ رشت-خ نامجو روبروي ورزشگاه شهيد عضدي مرکز آموزشي درماني الزهرا(س) 3229523-0131
6 توتونكاران رشت رشت‌ خيابان نامجو - بيمارستان توتونكاران 3227010
7 آريا رشت رشت‌ بلوار انزلي - بيمارستان خصوصي آريا 7759790-9
8 وليعصر(عج)نيروي دريائي رشت رشت‌ خ پاسداران 01333336090
9 حضرت رسول اکرم (ص) رشت رشت‌ الاتر از ميدان گيل - بيمارستان حضرت رسول اکرم (ص) 6662214
10 مركز دانشگاهي رازي رشت‌ خيابان سردار چنگل 01333554593
11 گلسار رشت رشت‌ گلسار - بلوار سميه خيابان 142 131-7721718-27
12 پورسينا رشت رشت‌ خيابان نامجو 01333325866
13 دکترحشمت رشت رشت‌ کوي بياني 6669064
14 شفارشت رشت‌ بلوار امام خ 15 خرداد 01333662350
15 شهيد بهشتي انزلي بندرانزلي‌ جاده آستارا - کليور 2 - بيمارستان شهيد بهشتي انزلي 5222008
16 امام حسن مجتبي ( ع ) فومن فومن‌ جاده فومن به شفت ( کرد آ باد) 01327227017
17 امام خميني صومعه سرا صومعه‌سرا خيابان شهدا بلوار خرمشهر 3223041-3223042
18 طاهري تالش ط‌والش‌ گیلان _تالش _بلوار ولیعصر 44233122_44231051_44231052
19 شهيد نوراني تالش ط‌والش‌ تالش-خيابان شهيد بهشتي 4221101
20 شهيد دکتر بهشتي آستارا استارا خ حکيم نظامي شرقي 5213161-0182
21 دکتر شريعتي آستارا استارا چهار راه حکيم نظامي 0182-5222066
22 سيد الشهدا لاهيجان لاهيجان‌ بازکیاگوراب- 2292033-0134
23 کوثرآستانه اشرفيه استانه‌اشرفيه‌ استانه 8-4222147-0142
24 31 خرداد منجيل رودبار رودبار منجيل-شهرک ايثار گران 7-01326452276
25 وليعصر عج رودبار رودبار ولي آباد 0132622 -3311-3211
26 اميني لنگرود لنگرود خيابان امام خميني 5224005-0142
27 شهيد انصاري رودسر رودسر خ شهدا 01342623001
28 شفا لاهيجان لاهيجان‌ لاهيجان 2222320
29 مركز آموزشي پژوهشي درماني ولايت رشت رشت‌ خیابان نامجو - روبروی سازمان دامپزشکی استان گیلان 01313245133
30 رسالت ماسال ماسال‌ جاده شاندرمن 01824826104
31 سلامت رستم آباد رودبار رستم آباد - انتهاي بلوار شهيد بهشتي 01334675525
32 بيمارستان قائم رشت‌ رشت -بلوار شهید افتخاری 01333565011
33 كلينيك بعثت رشت رشت‌ رشت- خیابان انقلاب (حاجی آباد)- کلینیک فوق تخصصی بعثت رشت 01333361449
34 غدير سياهكل سياهكل‌ سیاهکل- خیابان امام- خیابان شهید انصاری 01342325521
35 امام رضا شفت شفت‌ میدان انقلاب- خیابان ولیعصر 01334786986
36 نيكوكار املش املش‌ املش- میدان امام حسین- بولوار امام خمینی- روبروی بانک تجارت 01342729851
37 بيمارستان پارس رشت‌ بلوار شهید قلی پور - بیمارستان پارس 01333126165

استان لرستان


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 كلينيك ويژه نگين خرم‌اباد چهارراه فرهنگ ساختمان پزشکان مادر 06633337449
2 بيمارستان خصوصي شفا خرم‌اباد کوی ارتش بلوار پیروزی 29-3305020
3 تخصصي زنان باختر خرم آباد خرم‌اباد خ شهداي شرقي چهارراه رنگين كمان 2205567-0661
4 شجاع خرم آباد خرم‌اباد سه راه شهيد مطهري ضلع جنوبي پارک گلستان بيمارستان شجاع 0661-33314024
5 ايران خرم اباد خرم‌اباد ميدان امام خميني 4209790-0661
6 525 منطقه اي ارتش خرم آباد خرم‌اباد کیلومتر10جاده انديمشک 5200525
7 نرگس دورود دورود ميدان آزادگان بلوار شهيد مدرس 0665-4231447
8 شهيد آيت الله مدني خرم آباد خرم‌اباد ميدان امام حسين خيابان شهيد بهشتي (خير آباد) 4219124-0661
9 اعصاب و روان پل کرگانه خرم آباد خرم‌اباد کرگانه اندیشه 13 2214908
10 شهداي عشاير خرم آباد خرم‌اباد خيابان انقلاب 4-33236401
11 حضرت ابو الفضل العباس(ع)خرم آباد خرم‌اباد خيابان 60 متري جنب بزشکي قانوني 06613214154
12 توحيد خرم آباد خرم‌اباد قاضي آباد - خيابان توحيد- ميدان دوم 4207733
13 زنان و زايمان خيريه حاج کريم عسلي خرم آباد خرم‌اباد کو ي فلسطين 4206099
14 256 تختخوابي تامين اجتماعيي خرم آباد خرم‌اباد كيلومتر 2 جاده انديمشك گلدشت شرقي 600-4213100
15 ابن سينادلفان(نورآباد) دلفان‌ استان لرستان -شهر ستان دلفان -خيابان معلم 066637228001
16 امام خميني ره کوهدشت كوهدشت‌ کوهدشت- بلوار کشاورز بيمارستان امام ره کوهدشت 06636232057
17 امام خميني (ره)پلدختر پلدختر كوي بسيجيان - بلوار بيمارستان 06634228223
18 امام جعفر صادق (ع) اليگودرز اليگودرز بلوار شرقي - خيابان مدرس شرقي - ميدان رازي - 06642225898
19 امام علي (ع) ازنا ازنا كوي امام خميني (ره) - بيمارستان امام علي (ع) 06664223061
20 شهداي هفتم تير دورود(مجتمع هفتم تير وسيد مصطفي خميني) دورود ميدان بسيج مجتمع بيمارستاني شهداي هفتم تير 0665-4224051-3
21 سيد مصطفي خميني دورود(با شهداي هفتم تير ادغام شده) دورود ميدان فرمانداري اول خيابان كندوان 06654223892
22 امام خميني سپيد دشت خرم‌اباد سپددشت 06634723212
23 امام خميني سلسله(الشتر) سلسله‌ خيابان شهید رحیمی 06632529312-17
24 شهيد دکتر چمران بروجرد بروجرد خيابان دکتر فاطمي خيابان دانشگاه 06623502031
25 امام خميني بروجرد بروجرد خيابان سيدمصطفي -بيمارستان امام خميني (ره) 8-42503054
26 کوثر بروجرد بروجرد ميدان امام (ره)- نبش ميدان-بيمارستان كوثر 7-4449975
27 شهيد سيد فخرالدين رحيمي خرم‌اباد خرم آباد -میدان آزادی_خیابان مجاهدین 6612236150
28 آيت الله بروجردي بروجرد بروجرد 3223054
29 شهيد عليرضا وليان اليگودرز الیگودرز 43349980
30 اعصاب وروان خرم‌اباد خرم آباد 12345
31 كوهدشت كوهدشت‌ کوهدشت 12354
32 دورود دورود دورود 12345
33 اطفال خرم‌اباد خرم آباد 12345
34 مهرگان خرم‌اباد خرم آباد 12345
35 جايگزين عشاير خرم‌اباد خرم آباد 12345
36 كلينيك ويژه بعثت خرم‌اباد خیابان بعثت 06633302035

استان مازندران


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 بوعلي نكا نكا نكا ميدان امام حسين جاده اومال جنب دادگستري 19-34745118
2 شهيد رجايي تنكابن تنكابن‌ خ-جمهوري 10-01154237001
3 شفا ساري ساري‌ ساري -كمربندي شرقي -بلوار وليعصر 9-3255006-0151
4 امام علي(ع) آمل امل‌ جاده نور بالاتر از شركت كاله 4-2264661-0121
5 امام رضا (ع) آمل امل‌ خيابان امام رضا 01213274011
6 17 شهريور آمل امل‌ خيابان هلال احمر-جنب هلال احمر 01144224001
7 امام خميني نور نور خ امام - بيمارستان امام خميني 13-6222010-0122
8 شهيدبهشتي نوشهر نوشهر خيابان ابن سينا روبروي شبكه بهداشت ودرمان 01152333211
9 رازي چالوس چالوس‌ خيابان نواب صفوي (كوروش)-جنب شهرك نواب صفوي 8-2243006
10 ايت الله طالقاني چالوس چالوس‌ خيابان امام خمینی طالقاني بيمارستان طالقاني 0115223055
11 امام سجاد(ع) رامسر رامسر خيابان شهيد مطهري ميدان انقلاب رويروي اداره پست 01155212031
12 شهيد يحيي نژاد- بابل بابل خ مدرس-خ شهيد مصطفي خميني 2225035
13 با بل كلينيك (خصوصي )- بابل بابل بابل- میدان باغ فردوس 32338001
14 شهيد بهشتي بابل بابل خيابان سرگرد قاسمي 32252071
15 آيه الله روحاني - بابل بابل بابل- میدان دانشگاه-خیابان گنج افروز 01112238301-14
16 مركزباروري و ناباروري فاطمه الزهرا(س) - بابل بابل بابل- جاده قديم آمل بابل- ترک محله 32274881-011
17 حضرت زينب بابلسر بابلسر خيابان شهيد چمران سادات محله 01135363250
18 شفا بابلسر بابلسر خ امام خميني - جنب كارخانه فيبر 01125238031
19 شهيد رجائي بابلسر بابل خيابان شريعتي 01135289258
20 مرحوم شفيع زاده اميرکلا - بابل بابل بابل - اميرکلا - خيابان امام خميني ( ره ) - خيابان دارالشفاء 3242151
21 امام خميني فريدونکنار فريدونكنار فريدونکنار خيابان امام بيمارستان امام خميني (ره) فريدونکنار 01125652006
22 هفده شهريور مرزيكلا - بابل بابل شهرستان بابل - بخش بابلکنار - شهر مرزيكلا 32637400-011
23 وليعصر (عج) قائم شهر قائم‌شهر خيابان ساري 42032035
24 عزيزي جويبار جويبار جيابان امام (ره)-روبروی مسجد اعظم 42544711-011
25 شهداي زيراب سوادكوه‌ زيراب خيابان آزادي 56-01245352955
26 بوعلي سيناساري ساري‌ بلوارپاسداران-مرکزآموزشي درماني بوعلي سينا 16-01512233010
27 نيمه شعبان ساري ساري‌ بلوار پارسداران 01133340111
28 مركز آموزشي درماني امام خميني (ره )ساري ساري‌ خيابان رازي 33361700-011
29 اميرمازندراني ساري ساري‌ خيابان اميرمازندراني - سه راه کشاورزي 33255201-4
30 رازي قائمشهر قائم‌شهر خ يوسف رضا 22-2218017
31 مرکز روانپزشکي وسوختگي زارع ساري ساري‌ کيلومتر3جاده ساري نکا 9-33283886
32 حکمت ساري ساري‌ بلوار طالقاني - بيمارستان حکمت 01133268920
33 فاطمه زهرا (س) ساري ساري‌ میدان امام حسین-بلوار ارتش - جنب سازمان انتقال خون 01133323023
34 مهر ساري ساري‌ بلوار کشاورز راهبند 01513236797
35 شهداي بهشهر بهشهر بهشهر - ابتداي ورودي شهر از ساري - بلوار شهيد هاشمي نژاد 9-5281327-0152
36 دکتر اميدي بهشهر بهشهر خيابان بعثت بيمارستان دکتر اميدي 01134525152
37 امام خميني(ره)بهشهر بهشهر خيابان امام خميني(ره) بيمارستان امام خميني(ره) 01134541401
38 كلينيك حاج مصطفي آشوري مياندورود میاندورود-سورک--خ امام 01133886271
39 شمال آمل امل‌ آمل بلوار مدرس خیابان آفتاب 47 44230750-011
40 ثامن الائمه گلوگاه گلوگاه کمربندی شرقی 01526220191
41 حضرت قائم كلاردشت چالوس‌ كلاردشت بلوار امام خميني 01922625115
42 امام حسين (ع) نكا نكا روبروی مصلی امام خمینی (ره) 01525632151
43 سوانح و سوختگي بابل بابل - میدان دانشگاه - بلوار کشاورز 01112999591
44 احمد نژاد كتالم رامسر کتالم خ 22 بهمن 01925243196
45 مهر بهشهر بهشهر چهار راه گرگان خيابان پاسداران 01525220270
46 کلينيک شفا رامسر ساري‌
47 کلينيک تخصصي و فوق تخصصي آرين آمل امل‌
48 کلينيک مصطفويان ساري ساري‌ 000000000000000 0000000000
49 کلينيک طوبي ساري ساري‌ ---------------------------- ------------------
50 شهدا ء محمودآباد محموداباد محمود آباد- خیابان آزادی-جنب پل نفت-بیمارستان شهدا 01144741561
51 مهرگان بابل بابل بابل - ابتدای امیرکلا- بلوار امام رضا- حنب استخر ضرابپوری- کد پستی : 13119-47317 01113295591
52 كلينيك شهروند ساري ساري‌ ساری-بلوار کشاورز-بن بست44 011332918951
53 كلينيك امام رضا بهشهر بهشهر بهشهر-خ شهید مفتح-روبه روی مسجد رضوی 01134538362
54 كلينيك ويژه شهروند بابلسر بابلسر بابلسر-خ امام-روبه روی کلانتری 11-ساختمان بهار 01135339790
55 كتينيك ويژه عباس آباد عباس‌آباد عباس آباد خ امام -قبل از میدان عباس آباد 01154622050
56 كلينيك طوبي نكا نكا نکا-خ انقلاب-روبه روی بیمارستان امام حسین-مجتمع درمانی مصلی طبقه اول 01134733050
57 امام خميني(ره) آمل امل‌ جاده هراز دوراهی امام زاده عبداله جنب دانشگاه شمال 44204491-4
58 كلينيك ويژه تخصصي و فوق تخصصي اميد بابل بابل- میدان دانشگاه-بلوار کشاورز-ضلع غربی بیمارستان آیت ا.. روحانی-روبروی شهرک شمال 25-01132207724
59 درمانگاه تخصصي و فوق تخصصي اميد دانشگاه بابل خیابان طبرسی - بین میدان کارگر و کشوری- روبروی مسجد النبی -طبقه فوقانی درمانگاه فرهنگیان 5-32261102
60 كلينيك طوبي چالوس چالوس‌ چالوس-خ امام -خ سلامت-- 01152223055

استان مرکزی


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 امام خميني (ره ) اراک اراك‌ کمربندي جنوب روبروي کوي رضوي(گردو) 32782021
2 امام خميني( ره) محلات محلات‌ خيابان جمهوري 43222055
3 امام صادق (ع ) دليجان دليجان‌ خيابان دکتر بهشتي شمالي 44224114
4 قدس اراك اراك‌ خيابان فلسطين 32223019
5 وليعصر(ع)اراك اراك‌ ميدان وليعصر 32248046
6 آيت الله طالقاني اراك اراك‌ اراك- خيابان امام خميني(ره)- بيمارستان طالقاني 32776063
7 امير کبير اراك اراك‌ خيابان شهيد شيرودي 33130040
8 امام علي (ع) كميجان كميجان كميجان - خ شهيدبهشتي 35453583
9 امام خميني (ره)خمين خمين‌ بلوار پاسداران 46332211
10 مدرس ساوه ساوه‌ خيابان شهيد مطهري - بلوار شهيد مدرس 29-2223026
11 شهيد چمران ساوه ساوه‌ جاده قديم تهران-جاده گلها 4222440-2
12 شهداي 17 شهريور ساوه ساوه‌ خ مطهری بلوار مدرس 42222042
13 شهداي آسيابک- زرنديه زرنديه زرنديه-مامونيه-خيابان شهيد محمديان 02565222441
14 والفجر تفرش تفرش‌ طرخوران-خيابان شهيد فياض بخش 36223266
15 امام سجاد (ع) آشتيان آشتيان خیابان شهید بهشتی 37222123
16 تامين اجتماعي شازند شازند کيلومتر 1 جاده اراک- شازند 38223551
17 حضرت فاطمه(س) ساوه ساوه‌ ميدان دانشگاه بلوار شهيد ناصري ( دادگستري) 08642442400
18 اميرالمومنين(ع) اراك‌ ميدان بسيج (سردشت)جنب دانشكده پزشكي 34173617
19 آيت الله خوانساري اراك اراك‌ انتهاي خيابان دانشگاه 08633675005
20 فرهنگ خسرواني فراهان فراهان فرمهين - بلوار شهيد فهميده فرمهين 33724175
21 كلينيك تخصصي وفوق تخصصي كوثر اراك‌ خيابان امام كنار پل مسجد سيدها 3233823
22 خنداب اراك‌ خنداب- بلوار شهيد بهشتي - خ آموزش و پرورش 35623797
23 حضرت زينب كبري (س) خمين خمين‌ بلوار قدس -بيمارستان حضرت زينب كبري (س) 08652226533
24 بوعلي اراك اراك‌ اراك------------------------------------------------------ -------------------
25 كلينيك تخصصي وفوق تخصصي امام رضا(ع) اراك‌ خيابان شهيد شيرودي كلينيك تخصصي وفوق تخصصي امام رضا(ع) 34020020
26 درمانگاه درمان بستر امام رضا(ع) شازند خ دادگستري 38224937

استان هرمزگان


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 بقيه الله الاعظم بشاگرد بشاگرد هرمزگان، شهرستان بشاگرد 07665630002
2 دكترعلي شريعتي بتدر عباس بندرعباس‌ بلوار ناصر جنب دادگاه انقلاب 3330352
3 امام رضا(ع) بندر عباس بندرعباس‌ بلوار امام خميني - نايبند شمالي پشت امامزاده سيد مظفر (ع) 07633333338
4 ام ليلا بندرعباس بندرعباس‌ بلوار امام خميني -نايبند شمالي -پشت آستان سيد مظفر 07613330667
5 كودكان بندر عباس بندرعباس‌ گلشهر شمالي 2-33666240
6 خاتم الانبيا، بندرعباس بندرعباس‌ خيابان امام خميني بيمارستان خاتم الانبيا، 3335660
7 سيد الشهدا(ع) منطقه يكم نداجا بندرعباس‌ شهرک نيروي دريايي وليعصر (عج) منازل سازماني سورو بيمارستان 33564331
8 خليج فارس تامين اجتماعي بندرعباس بندرعباس‌ بلوارامام خميني -خيابان دانشگاه آزاد-بلوار برديس 9-6670280-0761
9 شهيد محمدي بندر عباس بندرعباس‌ بلوار جمهوری اسلامی ایران-خیابان کمربندی-روبروی مرکز بهداشت شهرستان 8-07613347001
10 بيمارستان تخصصي و فوق تخصصي كيش كيش جزيره كيش ،ميدان هرمز ، بلوار حريره ، خيابان ابن سينا 07644459400
11 فکري بستک بستك خيابان ولي عصر 3223262
12 شهدا بندر لنگه بندرلنگه‌ بلوار معلم خیابان شهداء بیمارستان شهداء بندرلنگه 44226066
13 اعصاب و روان ابن سينا بندرعباس بندرعباس‌ خيابان جمهوري اسلامي - ضلع غربي بيمارستان شهيد محمدي - اعصاب وروان ابن سينا 3347897 - 0761
14 فاطمه الزهرا حاجي آباد حاجي‌اباد ضلغ شرقي جاده بندرعياس سيرجان 07635422167
15 فاطمه الزهرا قشم قشم‌ ميدان شفا 5227353 0763
16 صاحب الز ما ن بندر عباس بندرعباس‌ بلوار پاسداران -بلوار بسيج 3262401-10
17 رستماني پارسيان پارسيان پارسيان کيلومتر4جاده دريا 07644624026
18 خاتم الانبياء(ص)جاسک بندرجاسك‌ خيابان امام خميني 07665223861
19 حضرت ابوالفضل (ع )ميناب ميناب‌ بلوار آل احمد -جنب آموزشگاه فني وحرفه اي 07642282907
20 علي ابن ابي طالب رودان رودان‌ بلور شهدا خیابان ولایت صندوق پستی 7991688115 07664222096
21 سيد عبدالباقي نياپور خمير ابتدای ورودی شهر روبروی دانشگاه پیام نور 076333224112
22 پارس ابوموسي ابوموسي‌ شهر ابوموسی-بیمارستان پارس 07636223601
23 مركز بيماريهاي خاص ابوريحان بندرعباس‌ خیابان جمهوری کوی شفا بلوار پرستار 07613354454
24 شهداي بندرلنگه بندرلنگه‌ بین لنگه وکنگ روبروی دانشگاه آزاد 2226066
25 كلينيك مستقل شماره دو ميناب ميناب‌ بلواربسیج_جنب آزمایشگاه دانش 07642231128
26 كلينيك ويژه تخصصي و فوق تخصصي دانشگاه علوم پزشكي بندرعباس‌ خیابان شریعتی شمالی -کوچه جاویدان 07632210137
27 پيامبر الاعظم قشم قشم‌ روبروی پدافند هوایی-بیمارستان پیامبر الاعظم 37-07635212530
28 امام سجاد (ع) سيريك سيريك شهرستان سیریک 07658543351
29 فارابي بستك بستك بلواردکترسعیدی-بیمارستان فارابی 46-07644325744

همدان


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 آتيه همدان همدان‌ شهرک مدني - بيمارستان آتيه همدان 4290231
2 بعثت همدان همدان‌ ميدان رسالت ، ، بلوار شهيد مطهري 51-2640020 3
3 اكباتان همدان همدان‌ خيابان طالقاني-بيمارستان اكباتان 8251244-0811
4 خيريه شهيدمطهري همدان همدان‌ بلوارشهيدخرم رودي-پل پيشاهنگي-12متري خوشه 4-38224003
5 امام خميني همدان همدان‌ همدان ميدان شريعتي خيابان ميرزاده عشقي 40-8353438
6 مباشر همدان همدان‌ خيابان مهديه 8269051
7 فرشچيان همدان همدان‌ خ ميرزاده عشقي اول خ هنرستان-بيمارستان فرشچيان 08118274191
8 بوعلي همدان همدان‌ خيابان مهديه جنب بوستان مردم 8265011
9 فاطميه همدان همدان‌ خيابان پاسداران 0811-8277082
10 شهيد بهشتي همدان همدان‌ ابتداي بلوار ارم 38380703
11 557 ارتش همدان همدان‌ ابتداي بلوار ارتش 4274717
12 آيت ا... بهاري بهار بهار همدان _ بهار _ بلوار كشاورز_ بيمارستان آيت ا... بهاري 08124220441
13 اميرالمومنين(ع) اسدآباد اسداباد بلوار 22 بهمن 3232015
14 امام رضا(ع) کبودرآهنگ كبودراهنگ‌ بلوار وليعصر جنب پارک آزادگان بيمارستان امام رضا (ع) 5224771-0812
15 امام حسن(ع) فامنين همدان فامنين فامنين-خيابان مفتح- بيمارستان امام حسن (ع) 08136826041
16 وليعصر رزن رزن‌ همدان شهرستان رزن ميدان شهرذاري بيمارستان ولي عصر 08136222211
17 دکتر غرضي ملاير ملاير بلوار نبوت 6-33340044
18 مهر ملاير ملاير بلوار نبوت بيمارستان مهر 33351046
19 امام حسين(ع) ملاير ملاير ملایر-خیابان پارک خ دانشگاه آزاد بلوار پرستار 0851-2220002-4
20 وليعصر (عج) تويسركان تويسركان‌ باوار شهيد بهشتي 62-4222858
21 آيت ا... عليمراديان نهاوند نهاوند جاده بروجرد - بلوار جانبازان 3236743
22 شهيد حيدري نهاوند نهاوند بلوار شهيد حيدري بيمارستان شهيد حيدري 2-0853237181
23 كلينيك تخصصي وفوق تخصصي شيخ الرئيس همدان‌ همدان جهاررراه خواجه رشيد روبروي شركت گاز 38321002
24 كلينيك تخصصي فخريه ملاير میدان بسیج ابتدای بلوار پاسداران 32222445
25 قائم (عج) اسداباد خيابان رفسنجاني - بلوار شهید قهاری 08123245625
26 پايگاه نوژه كبودراهنگ‌ پايگاه 2521145
27 قلب فرشچيان همدان‌ میدان قائم-خیابان شهید فهمیده-بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی قلب فرشچیان 38381742-6
28 كلينيك ويژه شماره 3 شهيدمباشركاشاني همدان‌ خ مهدیه-جنب کانون بسیج-کلینیک ویژه شماره 3 مباشرکاشانی 38268909
29 كلينيك امام خميني(ره) همدان‌ خ میرزاده عشقی محل سابق بیمارستان امام خمینی(ره) 38321370
30 كلينيك تخصصي و فوق تخصصي مهديه همدان‌ خیابان شهدا میدان شهدا بلوار شهید خضریان 32646701-7
31 كلينيك تخصصي امام خميني(ره)نهاوند نهاوند چهارراه شهرداری 08133247096

استان یزد


ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 مركز بهداشتي درماني شبانه روزي دكتر عليم مروستي خاتم مروست- بلوار کشاورز 32582500
2 مركز شبانه روزي حضرت ابوالفضل كاريزات يزد تفت گاریزات 03532672201
3 شهيد رهنمون يزد يزد یزد - خیابان فرخی 6260000-0351
4 گودرز يزد يزد خ سلمان فارسي - ك بيمارستان گودرز 6262081
5 محمد صادق افشار يزد يزد يزد بلوار جمهوري بيمارستان محمد صادق افشار 0351-5255011
6 حضرت خاتم الاانبياء ابرکوه ابركوه‌ بولوار امام علي (ع) 03526822129
7 امام جعفر صادق (ع) ميبد ميبد بلوار بسيج 03527751201
8 دكتر مجيبيان يزد يزد خيابان آيت الله كاشاني بيمارستان دكتر مجيبيان يزد 03516240061
9 سيدرضا شاه ولي يزد يزد يزد خيابان پرفسور حسابي جنب دانشگاه آزاد اسلامي واحد يزد 3-8211091
10 شهيد صدوقي يزد يزد يزد-بلوار شهيد قندي-خيابان ابن سينا-بيمارستان شهيد صدوقي 0351-8224000
11 مرتاض يزد يزد خيابان کاشاني - بيمارستان مرتاض 8248000-0351
12 تخصصي زنان زايمان ونازائي مادر يزد يزد چهاراه مهديه 6230030
13 سوانح سوختگي يزد يزد چهارراه معلم روبروي هتل بهاره 35250093
14 سيدالشهداء يزد يزد خيابان امام خميني 6210010_0351
15 شهداي كارگر يزد يزد بلوار آيت الله مدرس 03531822000
16 ضيائي و قائم اردكان اردكان‌ اردکان میدان آزادی بلوار معلم بیمارستان ضیایی 7222114-0352
17 حضرت وليعصر (عج)بافق بافق‌ ميدان وليعصر - بيمارستان حضرت وليعصر (عج) 4224041-0352
18 حضرت فاطمه الزهرا (س) مهريز مهريز انتهاي بلوار مطهري 5223001
19 آيت ا... خاتمي هرات خاتم هرات خيابان نهر مسيح شرقي 03532573407
20 شهيد بهشتي تفت تفت‌ بلوار شهيد بهشتي 03526233001
21 مركزجامع روانپزشكي تفت تفت‌ تفت-ابتداي بلوارشهيدبهشتي 6232003-0352
22 كلينيك ديابت يزد یزد- میدان باهنر بلوار شهید صدوقی 7240171-0351
23 مركز بهداشتي درماني اشكذر صدوق‌ اشکذر - خ امام جنب شهرداری اشکذر 03523622424
24 مركز پرتودرماني شهيد رمضان زاده يزد یزد - خیابان شهید مطهری 7251174-0351
25 كلينيك خاتم الانبياء يزد یزد - خیابان طالقانی 7261505-0351
26 كلينيك امام علي يزد یزد - بلوار نواب صفوی 6301700-0351
27 مركز بهداشتي و درماني طالقاني زارچ يزد زارچ - خ امام - درمانگاه شبانه روزی طالقانی 03523674888
28 بيمارستان حكيم بهابادي بافق‌ بهاباد - میدان پرستار - بیمارستان حکیم بهابادی 32471500
29 مركز درماني ناباروري يزد یزد - صفائیه 8248119-0351
30 كلينيك تخصصي دندانپزشكي خاتم الانبياء يزد یزد- خیابان طالقانی - جنب آزمایشگاه مرکزی 7264180-0351
31 مركز تخصصي مغز و اعصاب و روان يزد خ کاشانی بیمارستان بهمن 03536292300

استان کردستان

ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 توحيد سنندج سنندج‌ خيابان گرياشان 3286112-0871
2 بعثت سنندج سنندج‌ خيابان کشاورز 3285891-0871
3 قدس سنندج سنندج‌ خيا بان پاسداران نرسيده به دانشگاه علوم پزشکي کردستان- مرکز پزشکي آموزشي ودرماني قدس 0871-6660025
4 تامين اجتماعي سنندج سنندج‌ بلوار پاسداران _خيابان خانقاه _بالاتر از دانشگاه علوم پزشكي 33661803-087
5 524 منطقه اي سنندج ارتش سنندج‌ ميدان لشگر - داخل منازل سازماني ل28 پ کردستان 33160404-087
6 سينا کامياران كامياران‌ خ پرستار-بيمارستان سينا 3522925-0872
7 امام خميني (ره ) ديواندره ديواندره‌ خ شهيد باقري روبه روي فرمانداري 38722930-087
8 امام حسين(ع)بيجار بيجار بلوار شهید رحمانی 0872-4236066
9 شهيد بهشتي قروه قروه‌ انتهای بلوارسيدجمال الدين اسد ابادي 08725220150
10 فجر مريوان مريوان‌ بلوار رسالت. روبروي شهرداري 3221460-0875
11 بوعلي مريوان مريوان‌ بلوار کردستان 3301114-0875
12 امام خميني (ره) سقز سقز خيابان قدس . يمارستان امام خميني (ره) 3224755-0874
13 تامين اجتماعي سقز سقز انتهاي خيابان معلم بيمارستان تامين اجتماعي سقز 3230460
14 صلاح الدين ايوبي بانه بانه‌ خيابان صلاح الدين ايوبي -خيابان پرستار 08734263800
15 شهداء دهگلان دهگلان شهر دهگلان،میدان امام خمینی(ره) 3133-0872562
16 540تختخوابي كوثر سنندج‌ بلوار پاسداران-روبروبی بیمارستان تامین اجتماعی 08716668311
17 دكتر سيد بقاء سيدالشهدايي سنندج‌ خیابان آبیدر-مبارک آباد-بالاتر از میدان کوهنورد جنب مسجد مبارک آباد 08733565112
18 بيمارستان آريا سنندج‌ شهرک بهاران-میدان قانع-جنب پارک شهرداری 08717283300
19 شهيد چمران سروآباد سروآباد بالاتر از بلوار فرهنگیان، روبروی دبیرستان فنی و حرفه ای 4-34824101-087


کرمان

ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 وليعصر(عج) شهربابک شهربابك‌ بلوار جهاد 03434115002
2 افضلي پور کرمان كرمان‌ بزرگراه امام پرديسه افضلي پور 03433222250
3 حضرت فاطمه (س) کرمان كرمان‌ خ پروين اعتصامي 03432466116
4 شهيددكترمحمدجوادباهنر کرمان كرمان‌ خ شهيدقرني 16-03412235011
5 ارجمند کرمان كرمان‌ کرمان-خيابان شريعتي بعد از ميدان باغ ملي 03432228989
6 الزهرا (س) کرمان كرمان‌ خ کارگر - نبش کارگر 14 2233811
7 آيت الله كاشاني کرمان كرمان‌ خيابان ابوحامد 2260041
8 راضيه فيروزکرمان كرمان‌ خيابان مطهري غربي -بيمارستان راضيه فيروز 03432228484
9 سيدالشهدا (ع) ناجا کرمان كرمان‌ خ استقلال 32526280-034
10 شفا کرمان كرمان‌ خ فارابي شمالي.بيمارستان شفا 32115871-034
11 شهيد بهشتي کرمان كرمان‌ ................................. 0341-2111006
12 علي ابن اابيطالب(ع) راور راور راور - خيابان امام خميني-بيمارستان علي ابن ابيطالب (ع) 33729131
13 پاستور بم بم‌ كيلومتر5جاده بم بروات 03442319400
14 نيک نفس رفسنجان (فعال) رفسنجان‌ خيابان شهدا مرکز اموزشي درماني نيک نفس 03915233337
15 سينا زرند زرند خيابان شهيد چمران كوچه شهيد پاسداران 03433422600
16 افلاطو نيان بم بم‌ جاده کرمان - زاهدان اتوبان اول شهر 03444210007
17 مرادي رفسنجان (فعال) رفسنجان‌ خيابان شهدا -روبروی زایشگاه نیک نفس 03915230080-2
18 حضرت علي ابن ابيطالب رفسنجان (فعال) رفسنجان‌ بلوار طالقاني ميدان ايت الله سعيدي 03918220001-6 , 03918226001-6
19 وليعصر(عج) انار-رفسنجان انار انار -بلوار ولیعصر-بیمارستان ولی عصر(عج) 03434383008
20 امام علي (ع) زرند زرند بلوار جمهوري اسلامي خ پرستار 03424225000
21 غرضي سير جان سيرجان‌ 4220101
22 امام رضا (ع) سيرجان سيرجان‌ خ ابن سينا -بيمارستان امام رضا 5-42202051
23 قائم (عج) بردسير بردسير شهرستان بردسير - بلوار آزادگان 85-03433525081
24 خاتم الانبياء (ص) بافت بافت خیابان امام(ره) بلوار پیامبر اعظم 0347-4228814
25 آيت الله کاشاني جيرفت جيرفت‌ خيابان پرستار 2412401-0348
26 امام خميني (ره) جيرفت جيرفت‌ بلوار امام خميني (ره)- خ شفا 14-24
27 دوازده فروردين کهنوج كهنوج‌ بلوار مصطفي خميني 0349-5222508
28 579ارتش كرمان‌ خ قرنی 03432239979
29 پيامبر اعظم (ص) كرمان‌ خيابان ابوحامد، ميدان جيحون 9-32260041
30 امام حسين (ع) رفسنجان‌ خ پاسداران مقابل پليس +10 3915230101
31 خاتم الانبياء بافت بافت خیابان امام (ره) بلوار پیامبر اعظم 03474228814
32 مهرگان كرمان كرمان‌ خیابان شهید کامیاب- کوچه 3 03432220210
33 كلينيك جوادالائمه كرمان‌ خيابان ابوذر شمالي كوچه 25 2510025
34 كلينيك ويژه مدرس رفسنجان‌ بلوار مدرس 03915232299
35 كلينيك هلال احمر سيرجان‌ خيابان تختي جمعيت هلال احمر 03442205232
36 كلينيك بعثت كرمان‌ خيابان جهاد ، خيابان ابن سينا 2268740
37 ردوبار رودبار جنوب رودبار -خ آزادی 03495230408
38 امام حسين (ع) منوجان منوجان منوجان خ امام 03495332504
39 امام حسين (ع)ارزوئيه ارزوئيه ارزوئیه، بلوار خلیج فارس، جنب شهرداری 42480825
40 بيمارستان قائم جيرفت‌ میدان شاهد 03443317828
41 كلينيك تخصصي امام رضا بم‌ خیابان شهید صدوقی جنب بانک کشاورزی 5-44211304
42 نوريه كرمان‌ کرمان - ابتدای خیابان مدیریت - 03433126602
43 افضل الدين ابوحامد كوهبناني كوهبنان کوهبنان - میدان آزادی 33491103
44 شهداي قلعه گنج قلعه گنج قلعه گنج -جنب دانشگاه پیام نور 09906025276
45 عنبرآباد عنبرآباد عنبرآباد خ امام 3495223702
46 بيمارستان رودبار جنوب رودبار جنوب رودبار جنوب خ رسالت 03495222408
47 امام خميني بم‌ شهرستان بم 123456
48 كلينيك ثامن الحجج كرمان‌ انتهاي خيابان شهيد رجايي 2712001
49 غير فعال انار بلوار خلیج فارس 03923223007


استان کرمانشاه
ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 شهيددکتربهشتي کرمانشاه كرمانشاه‌ خيابان شريعتي 7277708-0831
2 امام رضا (ع) کرمانشاه كرمانشاه‌ سرخه ليژه - بلوار پرستار 34276301
3 شهدا کرمانشاه كرمانشاه‌ بلوار شهيد بهشتي جنب استاديوم آزادي 0831-8354113
4 امام حسين (ع) کرمانشاه كرمانشاه‌ کرمانشاه - طاقبستان - نرسيده به پارک کوهستان 3-4274641
5 رازي کرمانشاه كرمانشاه‌ بلوار شهيد بهشتي پشت بيمارستان طالقاني 8367996
6 520 کرمانشاه كرمانشاه‌ خ دانشجو - بلوار دانشجو - روبروی پادگان شهید همت 18-7272016
7 شهداء هرسين هرسين‌ بلوار شهداء08345124820 083-45121148
8 امام خميني (ره) سنقر سنقر ميدان شهرداری 08384221461-64
9 شهدا سرپلذهاب سرپل‌ذهاب‌ بلوار راه کربلا روبروی ترمینال 08342230830
10 امام علي (ع)- کرمانشاه كرمانشاه‌ بلوار شهيد بهشتي- جنب دانشگاه علوم پزشکي- بيمارستان قلب و عروق امام علي (ع) 8362970-0831
11 آيت الله طالقاني کرمانشاه كرمانشاه‌ بلوار شهيد بهشتي بيمارستان طالقاني 8367984
12 حضرت معصومه (س) کرمانشاه كرمانشاه‌ بلوار شهيد شيرودي (طاق بستان ) نرسيده به سه راه مسکن 4247005
13 بيستون کرمانشاه كرمانشاه‌ بلوار کيهانشهر جنب شهرک رسالت 7-8321701
14 امام خميني (ره) کرمانشاه كرمانشاه‌ خيابان نقليه 08317279104
15 شهيد فهميده کرمانشاه كرمانشاه‌ خيابان منزه بيمارستان شهيد فهميده 7226768
16 معتضدي کرمانشاه كرمانشاه‌ ميدان فردوسي 52-7246350
17 سجاد کرمانشاه كرمانشاه‌ خيابان بهار - بيمارستان سجاد 37253607
18 سينا کرمانشاه كرمانشاه‌
19 چهارمين شهيد محراب کرمانشاه كرمانشاه‌ دولت آباد
20 فارابي کرمانشاه كرمانشاه‌ ميدان ايثار ابتدای بلوار دولت آباد 8260700
21 شهيد چمران کنگاور كنگاور بلوار انقلاب جنب اداره برق 48223042
22 دکتر معاون صحنه صحنه‌ بلوار امام خميني (ره) روبروي پارك معلم 3222572-0838
23 امام خميني (ره) اسلام آباد غرب اسلام‌ابادغرب‌ خ شهيد چمران بيمارستان امام خميني (ره) 08325228596
24 حضرت ابوالفضل العباس(ع) قصرشيرين قصرشيرين‌ قصرجديد 08354223873
25 الزهراء (س) گيلان غرب گيلانغرب‌ بلوار بسیج کدپستی 67881-93764 3226460_0834
26 قدس پاوه پاوه‌ ابتداي شهر خيابان کمربندي 7225254-7225452
27 حضرت رسول (ص) جوانرود جوانرود خيابان برادران اميني 6957-0832622
28 مركز آموزشي درماني فوق تخصصي دكتر محمد كرمانشاهي كرمانشاه‌ چهارراه هلال احمر روبروی حسینیه اندیشه پاک 37218211
29 كلينيك ويژه مادر كرمانشاه‌ 22 بهمن سی متری اول 08317239023
30 كلينيك فوق تخصصي دانشگاه(مهديه1) كرمانشاه‌ کرمانشاه 7277700
31 درمانگاه ثلاث باباجاني ثلاث باباجاني تازه آباد ورودی شهر پشت بنزین کامرانی مرکز خدمات جامع سلامت شهری روستایی تازه آباد 08346724900
32 درمانگاه دالاهو دالاهو شهرستان دالاهو-بلوار راه کربلا روبه روی شهرک نظامی قدیم 08343724128
33 درمانگاه روانسر روانسر روانسر بلوار معلم روبه روی مسجد ویس القرن 46522820
34 كلينيك ويژه دانشگاه مهديه 2(هلال احمر) كرمانشاه‌ کرمانشاه 7230003


استان کهکیلویه و بویر احمد

ترتیب نام مرکز شهرستان آدرس تلفن
1 كلينيك والفجر گچساران گچساران‌ گچساران 074322222061
2 امام خميني دهدشت كهكيلويه كهگيلويه‌ دهدشت-انتهاي خيابان سپاه پاسداران 3225908-0744
3 بهداشت و درمان صنعت نفت گچساران(بعثت) گچساران‌ گچساران : بلوار شهيد تندگويان - بيمارستان بعثت 2223025
4 شهيدرجائي گچساران گچساران‌ خيابان شهيدبلاديان ميدان شفابيمارستان شهيدرجائي 222061-0742
5 سلمان ياسوج ياسوج بلوار مطهري -خيابان تختي -پايين تر از نقليه شهرداري 07413331759
6 شهيد بهشتي ياسوج ياسوج ياسوج-خيابان شهيد محمد منتظري 07412224721
7 امام سجاد(ع) ياسوج ياسوج جنب هتل آزادي ياسوج 07412220165
8 مركز درمان بستر باشت باشت باشت خیابان بهداشت 07413337938
9 دانشگاه آزاد ياسوج ياسوج یاسوج سرابتاوه پردیس دانشگاه آزاد 07413373212
10 شهداء گمنام ياسوج ياسوج یاسوج جاده آبشار ابتدای بلوار ارم 07412229206
11 دكتر شهامت كهگيلويه‌ دهدشت خیابان سپاه 07413337938
12 مركز درمان بستر لنده لنده لنده خیابان دانش آموز 07413337938
13 مركز درمان بستر بهمئي بهمئي لیکک خیابان وحدت 07413337938
14 مركز درمان بستر چرام چرام چرام خیابان مرکز بهداشت 07413337938
15 اميد ياسوج ياسوج یاسوج خیابان شهید محمد منتظری 07412222391
16 مهر گچساران گچساران‌ گچساران خیابان بلادیان غربی 07422228618
17 مركز درمان بستر دنا دنا دنا خ وحدت 07413337938
18 200 تختخوابي ياسوج ياسوج یاسوج بلوار شهید قرنی 07413337938
19 64 تخت خوابي گچساران گچساران‌ گچساران 07413337938
20 زاگرس ياسوج یاسوج بلوار ابوذر 07412231160
21 كلينيك امام سجاد (ع) دهدشت كهگيلويه‌ دهدشت روبروی شصت دستگاه 07432261347
22 شهيد رجايي ياسوج ياسوج یاسوج میدان امام حسین(ع) 07412222292
23 96 تخت خوابي در حال ساخت گچساران گچساران‌ گچساران کارکنان 07413337938
24 كلينيك شهيد مفتح ياسوج شهید محمد منتظری 0741228212

مراکز درمانی:


11-4-پزشکان


12-راه و ترابري

فهرست جاده‌های ایران پیرامون بررسی در رابطه با جاده‌های ایران است. در پایان حکومت قاجاریه طول راه‌های ایران حدود ۳۹۰۰ کیلومتر بود. در دوران حکومت رضاشاه طول راه‌ها به ۲۴ هزار کیلومتر رسید. در آغاز انقلاب سفید محمدرضا شاه ایران دارای ۳۵۰۰۰ کیلومتر راه بود. با اجرای برنامه‌های عمرانی اول تا چهارم قبل از انقلاب سال ۱۳۵۷ طول راه‌ها به ۴۲ هزار کیلومتر و در برنامه عمرانی پنجم قبل از انقلاب به ۴۶۰۰۰ کیلومتر راه افزایش یافت. ایران در سال ۱۳۸۷، دارای ۱۴۶۵ کیلومتر آزادراه، ۵۴۶۸ کیلومتر بزرگراه بود.

ایران در سال ۱۳۸۹ دارای ۲۰۰،۰۰۰ کیلومتر راه اصلی، فرعی و روستایی بود که از این مقدار ۸۰،۰۰۰ کیلومتر راه اصلی و فرعی و ۱۲۰،۰۰۰ کیلومتر راه روستایی بود. در سال ۱۳۹۱، ایران دارای ۱۰،۷۸۹ کیلومتر بزرگراه بود که در سال ۱۳۸۸، ۱،۵۴۵ کیلومتر و در سال ۱۳۸۹ ۱،۶۰۸ کیلومتر و در سال ۱۳۹۰، ۱،۸۴۸ کیلومتر بزرگراه احداث شده بود. در دهه ۸۰، ۲۴۱٬۲۳۶ نفر در ایران بر اثر تصادفات رانندگی جان خود را از دست داده‌اند. استان تهران با ۲۸٬۴۰۸ کشته بیش ترین کشته در ایران را به خود اختصاص داده است که پس از آن خراسان با ۲۴٬۴۱۶ نفر و فارس با ۱۸٬۰۰۶ نفر در رتبه‌های بعدی بیش تری کشته‌ها در ایران هستتند.

بیش ترین فصل کشته‌ها در ایران، تابستان و بیش ترین ماه کشته‌ها بر اثر تصادف، شهریور است. فصل زمستان دارای کم ترین کشته در اثر تصادف است و همچنین ماه بهمن نیز به عنوان کم ترین ماه کشته‌های تصادف رانندگی در دهه هشتاد خورشیدی است.

۸۰ % از آمار کشته‌ها در رانندگی در ایران برای مردان است.

پر تردد ترین راه‌های ایران به ترتیب آزادراه کرج – تهران، آزادراه قزوین – کرج، آزادراه تهران – کرج، آزادراه قم - تهران، آزادراه کرج – قزوین، آزادراه ساوه - تهران، جاده مخصوص کرج - تهران، جاده قائمشهر - ساری، محور رودبار - منجیل و محور چناران - مشهد هستند.


12-1-راه آهن

ناحیه اداره کل راه‌آهن آذربایجان
پل قطور خوی
ایستگاه راه‌آهن گار

ایستگاه راه‌آهن تبریز
ایستگاه راه‌آهن جلفا

ایستگاه راه‌آهن تشکیلاتی

ایستگاه راه‌آهن عجبشیر
ایستگاه راه‌آهن شهید رهبری
ایستگاه راه‌آهن صوفیان
ایستگاه راه‌آهن سهلان
ایستگاه راه‌آهن مرند
ایستگاه راه‌آهن شرفخانه
ایستگاه راه‌آهن سلماس
ایستگاه گذرگاه مرزی رازی خوی.

ایستگاه راه‌آهن تحت فرمان

ایستگاه راه‌آهن آذربناب
ایستگاه راه‌آهن پرویز بهمن
ایستگاه راه‌آهن زارعی
ایستگاه راه‌آهن عباسی
ایستگاه راه‌آهن پیام
ایستگاه راه‌آهن هرزند
ایستگاه راه‌آهن گرگر
ایستگاه راه‌آهن دیزج خلیل
ایستگاه راه‌آهن چشمه کنان
ایستگاه راه‌آهن بابکان
ایستگاه راه‌آهن میلادی

ایستگاه راه‌آهن بسته

ایستگاه راه‌آهن شیر آئین
ایستگاه راه‌آهن سیوان
ایستگاه راه‌آهن کندلج
ایستگاه راه‌آهن زال
ایستگاه راه‌آهن تسوج قلعه
ایستگاه راه‌آهن شکر یازی
ایستگاه راه‌آهن اقبالی

ناحیه اداره کل راه‌آهن تهران

ایستگاه راه‌آهن آپرین
ایستگاه راه‌آهن آبیک
ایستگاه راه‌آهن انشعاب
ایستگاه راه‌آهن زیاران
ایستگاه راه‌آهن فرودگاه
ایستگاه راه‌آهن لشکری
ایستگاه راه‌آهن ملکی
ایستگاه راه‌آهن نمکزار
ایستگاه راه‌آهن نودژ
ایستگاه راه‌آهن هشتگرد
ایستگاه راه‌آهن کردان
ایستگاه راه‌آهن ابوذر
ایستگاه راه‌آهن اسلامشهر
ایستگاه راه‌آهن انجیلاوند
ایستگاه راه‌آهن بهرام
ایستگاه راه‌آهن پرندک
ایستگاه راه‌آهن پیشوا
ایستگاه راه‌آهن تپه سفید
ایستگاه راه‌آهن تهران
ایستگاه راه‌آهن خیری پور
ایستگاه راه‌آهن رود شور
ایستگاه راه‌آهن ری
ایستگاه راه‌آهن شهریار
ایستگاه راه‌آهن ورامین
ایستگاه راه‌آهن کوهپنگ
ایستگاه راه‌آهن کویر

ناحیه اداره کل راه آهن قم

ایستگاه راه‌آهن رودشور
ایستگاه راه‌آهن پرندک
ایستگاه راه‌آهن ناهید
ایستگاه راه‌آهن کوهپنگ
ایستگاه راه‌آهن انجیلاوند
ایستگاه راه‌آهن نودژ
ایستگاه راه‌آهن گارمانوری
ایستگاه راه‌آهن قم
ایستگاه راه‌آهن ساقه
ایستگاه راه‌آهن قمرود
ایستگاه راه‌آهن محمدیه
ایستگاه راه‌آهن جمکران
ایستگاه راه‌آهن شوراب

ناحیه اداره کل راه آهن اراک

ایستگاه راه‌آهن اراک
ایستگاه راه‌آهن ملایر
ایستگاه راه‌آهن باغیک
ایستگاه راه‌آهن سواریان
ایستگاه راه‌آهن راهگرد
ایستگاه راه‌آهن نانگرد
ایستگاه راه‌آهن مشک آباد
ایستگاه راه‌آهن ملک‌آباد
ایستگاه راه‌آهن مؤمن آباد
ایستگاه راه‌آهن سمنگان
ایستگاه راه‌آهن شازند
ایستگاه راه‌آهن نورآباد
ایستگاه راه‌آهن سمیه

ناحیه اداره کل راه‌آهن لرستان

ایستکاه راه آهن کشور
ایستکاه راه آهن ازنا
ایستگاه راه‌آهن دورود
ایستگاه راه‌آهن قارون
ایستگاه راه‌آهن بیشه
ایستگاه راه‌آهن سپیددشت
ایستگاه راه‌آهن چمسنگر

ناحیه اداره کل راه‌آهن زاگرس

ایستگاه راه آهن تنگه هفت
ایستگاه راه آهن تنگه پنج
ایستگاه راه آهن تله زنگ
ایستگاه راه آهن شهبازان
ایستگاه راه آهن مازو
ایستکاه راه آهن گل محک
ایستگاه راه آهن بالارود
ایستگاه راه آهن دوکوهه
ایستگاه راه آهن اندیمشک
ایستگاه راه آهن سبزاب
ایستگاه راه آهن شوشتر
ایستگاه راه آهن شوش
ایستگاه راه آهن هفت تپه

ناحیه اداره کل راه‌آهن خراسان

ایستگاه جوین (شهرستان جغتای)
ایستگاه نقاب
ایستگاه اسفراین
ایستگاه بیهق
ایستگاه راه‌آهن سبزوار (سلطان آباد)
ایستگاه فردوس (بتو)
ایستگاه بجستان
ایستگاه فولاد
ایستگاه راه‌آهن نیشابور
ایستگاه خیام
ایستگاه کاشمر
ایستگاه تربت
ایستگاه ابومسلم
ایستگاه فریمان
ایستگاه سلام
ایستگاه راه‌آهن مشهد

ناحیه اداره کل راه‌آهن استان فارس

ایستگاه راه‌آهن زرقان
ایستگاه راه‌آهن مرودشت
ایستگاه راه‌آهن آباده
ایستگاه راه‌آهن اقلید
ایستگاه راه‌آهن شیراز
ایستگاه راه‌آهن سعادت‌آباد

ناحیه اداره کل راه‌آهن جنوب
ایستگاه باز

ایستگاه راه‌آهن شهدای بستان
ایستگاه راه‌آهن شهید علم الهدی
ایستگاه راه‌آهن شهید بهرام نوروزی
ایستگاه راه‌آهن شهدای هویزه
ایستگاه راه‌آهن نطامیه
ایستگاه راه‌آهن قدس
ایستگاه راه‌آهن شهید حمید موسوی
ایستگاه راه‌آهن حسینیه
ایستگاه راه‌آهن گرگر
ایستگاه راه‌آهن جانبازان
ایستگاه راه‌آهن ماهشهر
ایستگاه راه‌آهن سربندر

ایستگاه بسته

ایستگاه راه‌آهن شهدای شلمچه
ایستگاه راه‌آهن آهو
ایستگاه راه‌آهن مرغزار
ایستگاه راه‌آهن فتح

ایستگاه تشکیلاتی

ایستگاه راه‌آهن اهواز
ایستگاه راه‌آهن خرمشهر
ایستگاه راه‌آهن کارون
ایستگاه راه‌آهن میاندشت
ایستگاه راه‌آهن بندرامام خمینی

ناحیه اداره کل راه‌آهن جنوب شرق

ایستگاه راه‌آهن زاهدان
ایستگاه راه‌آهن میرجاوه

ناحیه اداره کل راه‌آهن شرق

ایستگاه راه‌آهن طبس
ایستگاه راه‌آهن بشرویه
ایستگاه راه‌آهن بجستان
ایستگاه راه‌آهن تربت حیدریه
ایستگاه راه‌آهن جندق
ایستگاه راه‌آهن بهاباد
ایستگاه راه‌آهن رباط پشت بادام
ایستگاه راه‌آهن عشق آباد

ناحیه اداره کل راه‌آهن شمال شرق

ایستگاه راه‌آهن گرمسار
ایستگاه راه‌آهن سمنان
ایستگاه راه‌آهن دامغان
ایستگاه راه‌آهن شاهرود
ایستگاه راه‌آهن نقاب
ایستگاه راه‌آهن جاجرم
ایستگاه راه‌آهن سنخواست
ایستگاه راه‌آهن جوین شهرستان جغتای

ناحیه اداره کل راه‌آهن شمال غرب

ایستگاه راه‌آهن مهاباد
ایستگاه راه‌آهن قزوین
ایستگاه راه‌آهن تاکستان
ایستگاه راه‌آهن خرمدره
ایستگاه راه‌آهن سلطانیه
ایستگاه راه‌آهن زنجان جزء شش ایستگاه بزرگ کشور می‌باشد ساختمان اولیه آن به دوران پادشاهی رضا خان برمیگردد دارای خانه‌های متعدد سازمانی به صورت ویلایی می‌باشد، که در روزهای اولیه دیوارهایی این ساختمان به صورت پرچین بود که بعدها به صورت بتنی درامدو تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷داراری مدرسه، پیش دبستانی، باشگاه ورزشی، مرکز بهداشتی بود.
ایستگاه راه‌آهن خرمدره
ایستگاه راه‌آهن میانه
ایستگاه راه‌آهن هشترود
ایستگاه راه‌آهن سهند
ایستگاه راه‌آهن مراغه

ناحیه اداره کل راه‌آهن هرمزگان

ایستگاه راه‌آهن بندرعباس
ایستگاه راه‌آهن فین
ایستگاه راه‌آهن بندرعباس
ایستگاه راه‌آهن بندرعباس

ناحیه اداره کل راه‌آهن کرمان

ایستگاه راه‌آهن دره ریگ
ایستگاه راه‌آهن مانی
ایستگاه راه‌آهن سی ریز
ایستگاه راه‌آهن گل زرد
ایستگاه راه‌آهن جلال‌آباد
ایستگاه راه‌آهن زرند
ایستگاه راه‌آهن پورمند
ایستگاه راه‌آهن کرمان
ایستگاه راه‌آهن راین
ایستگاه راه‌آهن تهرود
ایستگاه راه‌آهن بم
ایستگاه راه‌آهن خودروسازی
ایستگاه راه‌آهن فهرج
ایستگاه راه‌آهن میل نادری
ایستگاه راه‌آهن شورگز

ناحیه اداره کل راه‌آهن شمال

راه‌آهن مازندران

ایستگاه راه‌آهن گرگان
ایستگاه راه‌آهن قائمشهر
ایستگاه راه‌آهن شیرگاه
ایستگاه راه‌آهن بندرامیرآباد
ایستگاه راه‌آهن گلوگاه
ایستگاه راه‌آهن ورسک
ایستگاه راه‌آهن ساری
ایستگاه راه آهن تیرتاش

ناحیه اداره کل راه‌آهن یزد

ایستگاه راه‌آهن یزد
ایستگاه راه‌آهن اردکان
ایستگاه راه‌آهن میبد
ایستگاه راه‌آهن بافق

ناحیه اداره کل راه‌آهن اصفهان

ایستگاه راه‌آهن اصفهان
ایستگاه راه‌آهن زرین شهر
ایستگاه راه‌آهن سیستان
ایستگاه راه‌آهن کاشان
ایستگاه راه‌آهن بادرود
ایستگاه راه‌آهن سگزی


12-2-فرودگاه(داخلي و خاجي)

فرودگاه‌های نظامی
مکان ایکائو یاتا نام فرودگاه
(به ترتیب نوشته شده است)
احمدی پایگاه هوایی احمدی
محمودآباد OINJ BSM پایگاه هوایی بیشه‌کلا
الگو:شهرستان بستک OIBH پایگاه هوایی بستک
Darrahi Darrahi Air Base
Gorreh Gorreh Air Base
همدان OIHS پایگاه هوایی نوژه (سوم شکاری)
اصفهان OIFP پایگاه هوایی بدر
اصفهان OIFE IFH پایگاه هوایی هسا
اصفهان OIFH پایگاه هوایی شهید وطن‌پور
کرج OIIM پایگاه هوایی ناجا
کاشان OIFK KSN پایگاه هوایی کاشان
نایین پایگاه هوایی نایین
امیدیه OIAJ OMI پایگاه هوایی امیدیه (پنجم شکاری)
Qezel Qeshl Qezel Qeshl Air Base
شوگا OIMX پایگاه هوایی شوگا
تهران OIID پایگاه هوایی دوشان‌تپه
وایقان پایگاه هوایی وایقان
مکان ایکائو یاتا نام فرودگاه نوع
(به ترتیب نوشته شده است)
آبادان OIAA ABD فرودگاه بین المللی آبادان بین المللی
آباده OISA فرودگاه آباده در دست ساخت
آبدانان OICD فرودگاه آبدانان داخلی
جزیره ابوموسی OIBA AEU فرودگاه ابوموسی داخلی
کاشان OIFK KSN فرودگاه کاشان داخلی
آغاجاری OIAG AKW فرودگاه آغاجاری داخلی
اهواز OIAW AWZ فرودگاه بین‌المللی اهواز بین‌المللی
اراک OIHR AJK فرودگاه اراک مرز هوایی
اردبیل OITL ADU فرودگاه اردبیل مرز هوایی
عسلویه OIBI YEH فرودگاه عسلویه مرز هوایی
عسلویه OIBP PGU فرودگاه خلیج فارس مرز هوایی
بابلسر OINB BBL فرودگاه بابلسر داخلی
بهرگان، (امام‌حسن) OI20 IAQ فرودگاه بهرگان داخلی
بم OIKM BXR فرودگاه بم مرز هوایی
بندرعباس OIKB BND فرودگاه بین‌المللی بندرعباس بین‌المللی
بندرعباس OIKP HDR فرودگاه هوادریا
بندر لنگه OIBL BDH فرودگاه بندرلنگه مرز هوایی
بهبهان OIAE فرودگاه بهبهان داخلی
بیرجند OIMB XBJ فرودگاه بیرجند مرز هوایی
بجنورد OIMN BJB فرودگاه بجنورد مرز هوایی
بندر بوشهر OIBB BUZ فرودگاه بوشهر مرز هوایی
بندر چابهار OIZC ZBR فرودگاه کنارک مرز هوایی
داراب OISD فرودگاه داراب داخلی
دزفول OIAD DEF فرودگاه دزفول داخلی
فسا OISF FAZ فرودگاه فسا داخلی
فیروزآباد (تهران) فرودگاه فیروزآباد
دوگنبدان OIAH GCH فرودگاه گچساران داخلی
گنبد کاووس فرودگاه گنبد کاووس داخلی
گرگان OING GBT فرودگاه گرگان مرز هوایی
همدان OIHH HDM فرودگاه همدان مرز هوایی
ایلام OICI IIL فرودگاه ایلام (فرودگاه شهدای ایلام) مرز هوایی
ایرانشهر OIZI IHR فرودگاه ایرانشهر داخلی
اصفهان OIFM IFN فرودگاه اصفهان (فرودگاه شهید بهشتی) بین‌المللی
جهرم OISJ JAR فرودگاه جهرم داخلی - غیرفعال
جاسک OIZJ فرودگاه جاسک داخلی
جیرفت OIKJ JYR فرودگاه جیرفت داخلی
کلاله OINE KLM فرودگاه کلاله داخلی
جم OIBJ KNR فرودگاه توحید جم اختصاصی
کرج OIIP فرودگاه بین‌المللی پیام بین‌المللی
کرمان OIKK KER فرودگاه بین‌المللی کرمان بین‌المللی
کرمانشاه OICC KSH فرودگاه بین‌المللی کرمانشاه (فرودگاه شهید اشرفی اصفهانی) بین‌المللی
پیرانشهر OITH KHA فرودگاه خانه داخلی
خررود فرودگاه خررود
جزیره خارگ OIBQ KHK فرودگاه خارک
خرم‌آباد OICK KHD فرودگاه خرم‌آباد داخلی
خوی OITK KHY فرودگاه خوی داخلی
جزیره کیش OIBK KIH فرودگاه بین‌المللی کیش بین‌المللی
لامرد OISR LFM فرودگاه لامرد مرز هوایی
شهرستان لارستان OISL LRR فرودگاه بین‌المللی لارستان بین المللی
جزیره لاوان OIBV LVP فرودگاه لاوان داخلی
محمودآباد (اصفهان) فرودگاه محمودآباد (اصفهان)
محمودآباد (شیراز) فرودگاه محمودآباد (شیراز)
بندر ماهشهر OIAM MRX فرودگاه ماهشهر داخلی
منظریه OIIC فرودگاه کوشک نصرت
مراغه OITM ACP فرودگاه سهند داخلی
مشهد OIMM MHD فرودگاه بین‌المللی مشهد (فرودگاه شهید هاشمی‌نژاد) بین‌المللی
مسجدسلیمان OIAI فرودگاه مسجد سلیمان(فرودگاه شهید آسیایی) داخلی
مهترکلاته فرودگاه مهترکلاته
نوشهر OINN NSH فرودگاه نوشهر داخلی
پارس‌آباد OITP PFQ فرودگاه پارس‌آباد مغان داخلی
قزوین OIIK GZW فرودگاه قزوین داخلی
قزوین OIIA فرودگاه آزادی قزوین داخلی
جزیره قشم OIKQ GSM فرودگاه دیرستان مرز هوایی
جزیره قشم فرودگاه جنوبی قشم مرز هوایی
قم OIIQ فرودگاه بین‌المللی قم در دست احداث
رفسنجان OIKR RJN فرودگاه رفسنجان مرز هوایی
رامسر OINR RZR فرودگاه رامسر داخلی
رشت OIGG RAS فرودگاه رشت مرز هوایی
سبزوار OIMS AFZ فرودگاه سبزوار مرز هوایی
سقز - - فرودگاه سقز در حال احداث
فردوس - - فرودگاه فردوس در حال احداث
سنندج OICS SDG سنندج داخلی
سرخس OIMC CKT فرودگاه سرخس داخلی
سراوان OIZS فرودگاه سراوان داخلی
ساری OINZ SRY فرودگاه بین‌المللی دشت ناز ساری بین‌المللی و مرز هوایی
سروستان فرودگاه سروستان داخلی
سمنان OIIS فرودگاه سمنان داخلی
سمنان فرودگاه جدید سمنان داخلی
Shahabad, Iran Shahabad Highway Strip
شهرکرد OIFS CQD فرودگاه شهرکرد مرز هوایی
شاهرود OIMJ فرودگاه شاهرود داخلی
شیراز OISS SYZ فرودگاه بین‌المللی شیراز (فرودگاه شهید دستغیب) بین‌المللی
سیرجان OIKY SYJ فرودگاه سیرجان داخلی
جزیره سیری OIBS SXI فرودگاه جزیره سیری داخلی
طبس OIMT TCX فرودگاه طبس داخلی
تبریز OITT TBZ فرودگاه بین‌المللی تبریز (فرودگاه شهید مدنی) بین‌المللی
تهران OIIG فرودگاه قلعه‌مرغی
تهران OIIE IKA فرودگاه بین‌المللی امام خمینی بین‌المللی
تهران OIII THR فرودگاه بین‌المللی مهرآباد بین‌المللی
جزیره تنب بزرگ OIBX فرودگاه تنب داخلی
ارومیه OITR OMH فرودگاه بین‌المللی ارومیه بین‌المللی
یاسوج OISY YES فرودگاه یاسوج داخلی
یزد OIYY AZD فرودگاه یزد (فرودگاه شهید صدوقی) مرز هوایی
زابل OIZB ACZ فرودگاه زابل داخلی
زاهدان OIZH ZAH فرودگاه بین‌المللی زاهدان بین‌المللی
زنجان OITZ JWN فرودگاه زنجان مرز هوایی
زرگان OISO فرودگاه زرگان
زرین‌شهر OIFV فرودگاه زرین‌شهر داخلی


12-3-راه هاي زميني


12-4-راه هاي دريايي