گروه نرم افزاری آسمان






تربت جام


فهرست:


۱-نام گذاری
۲-پیشینه تاریخی
۳-معماری و بافت
۴-اطلاعات جغرافیا
۵-مردم و جمعیت شناسی
۶-بزرگان
۷-اماکن تاریخی و تفریحی
۸-حمل و نقل
۹-رسانه‌ها
۱0-ورزش و مسابقات
۱1-اقتصاد و صنعت
12-سیاست

توضیحات


1-نام گذاری
تُربَتِ جام به‌معنای: شهرِ آرامجایاحمد جامی) مرکز شهرستان تربت جام و یکی از شهرهای کهن خراسان بزرگ است که اکنون در استان خراسان رضوی واقع شده‌است.نام کنونی شهر از تربت شیخ احمد جام برگرفته شده‌است.البته به گفته برخی از منابع، در زمانهای گذشته از ارتفاعات اطراف، این شهر به شکل جام دیده میشده است . از این رو نام این شهر را تربت جام (سرزمین جام مانند) نامیدند. در طول تاریخ ناحیه کنونی شهرستان تربت جامو مرکز آن با نام پوژگان، بوزجان و جام نیز شناخته می‌شده‌است.

1-1-محل و نقشه
تُربَتِ جام به‌معنای: شهرِ آرامجایاحمد جامی) مرکز شهرستان تربت جام و یکی از شهرهای کهن خراسان بزرگ است که اکنون در استان خراسان رضوی واقع شده‌است.نام کنونی شهر از تربت شیخ احمد جام برگرفته شده‌است.البته به گفته برخی از منابع، در زمانهای گذشته از ارتفاعات اطراف، این شهر به شکل جام دیده میشده است . از این رو نام این شهر را تربت جام (سرزمین جام مانند) نامیدند. در طول تاریخ ناحیه کنونی شهرستان تربت جامو مرکز آن با نام پوژگان، بوزجان و جام نیز شناخته می‌شده‌است.
استان تاریخی جام یا زام در شرق ولایت زاوه و شمال شرقی قهستان نزدیک به رودخانه هرات قرار داشت است که کرسی آن در سده چهارم شهر بوژگان بود
1-2-استان یا ایالت
این شهر در استان خراسان رضوی واقع شده است.
1-3-کشور
این شهر در کشور ایران واقع شده است
2-پیشینه تاریخی
تربت جام از روزگاران کهن از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده‌است. اهمیت تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و بازرگانی آن، از سده ۳-۴ هـ . ق، نمایان گشته، و در زمان زندگی شیخ احمد جام (۴۴- ۵۳۶ هـ . ق) یعنی سده‌های ۵ و ۶ ه. ق، شکوفا شده‌است. تربت جام در سده‌های ۷ و ۸ هـ . ق، هم زمان با یورش مغول‌ها و تیمور لنگآسیب زیادی دید. تربت جام در دوران حکومت سلسله صفویه به ویژه شاه عباس بزرگ، اهمیت نظامی یافته و در آن، امنیت و آرامش برقرار بوده‌است. اما در اواخر این دوران و در زمانشاه سلطان حسین صفوی (۱۱۰۵- ۱۱۳۵ هـ . ق) اوزبک‌ها و افغان‌ها به مرزهای شرقی ایران، از جمله ناحیه تربت جام، دست اندازی کردند. سرانجام سرداری از شرق ایران، به نام نادر قلی افشار برخاست و افغان‌ها را از ایران راند و خود در ۱۱۴۸ هـ . ق، پادشاه ایران شد. در زمان نادرشاه افشار، ایران بار دیگر توانمند شد و نه تنها مرزهای شرقی آن، از یورش اوزبک‌ها، افغان‌ها و ترکمن‌هادر امان ماند، بلکه به سال ۱۱۵۳ هـ . ق / ۱۷۴۰ م، آن سوی رود جیحون یا آمودریا و قلمرو اوزبک‌ها، یعنی خوارزم و بخارا هم مطیع نادر شاه و حکومت ایران شد. با درگذشت نادر شاه در سال ۱۱۶۰ هـ . ق، بار دیگر نا آرامی در خراسان آغاز گشت و تا اوایل سده ۱۳ هـ . ق، ادامه یافت. کریم خان زند، که در شیراز بر ایران حکومت می‌کرد، به احترام نادر شاه افشار، خراسان را هم چنان در دست فرزندان نادرشاه باقی گذاشت. بعدها آقا محمد خان قاجار خراسان، از جمله تربت جام را، در ۱۲۱۰ هـ . ق گشود. فتحعلی شاه قاجار (۱۲۱۲- ۱۲۵۰ هـ . ق) حقوق متحدان نخستین خویش، یعنی ترکمن‌ها که برای دستیابی به حکومت ایران، به قاجاریه کمک کرده بودند، نادیده گرفت و در نتیجه سرکشی ترکمان‌ها آغاز شد و در دوران ناصرالدین شاه (۱۲۶۴ – ۱۳۱۳ هـ . ق) شدت یافت و یکی از شوم‌ترین دوران‌های تاریخی را برای مردم خراسان، از جمله ناحیه تربت جام و دیگر شهرهای خراسان شرقی، پدید آورد.
استان تاریخی جام یا زام در شرق ولایت زاوه و شمال شرقی قهستان نزدیک به رودخانه هرات قرار داشت است که کرسی آن در سده چهارم شهر بوژگان بود. بوژگان شهری بزرگ و دارای صد و هشتاد دهکده بود. ایرانیان آن را بوژگان می‌گفتند و در زمانهای گذشته آن را پوچکان نیز می‌نوشتند.
درباره جام حمدالله مستوفی در سده هشتم گوید:
غریب دویست پاره از توابع آنجاست. باغستان بسیار و میوه بیشمار دارد و آب شهر و ولایت مجموع از قنوات است و از مزار اکابر تربت ژنده‌پیل احمد جام آنجاست و در آنجا عمارتی و گنبدی عالی خواجه علاء الدین محمد ساخته و دیگر مزارات متبرکه بسیار است.
ابن بطوطه گوید
معرفترین اولیاء آن شهر ولی زاهد شهاب الدین احمد جامی است که اولاد و احفاد وی در حول و حوش آنجا دارای ضیاع و عقار هستند. احمد جامی آنچنان شهرت داشت که در پایان سده هشتم امیر تیمور قبر وی را زیارت نمود. امروز آن شهر که هنوز آبادی و رونق خود را از کف نداده معروف است به شیخ جام.

این شهرستان از شمال به شهرستان سرخس، از غرب به شهرستان‌های فریمان، مشهد و تربت حیدریه، از جنوب به شهرستان تایباد و از شرق به افغانستان و ترکمنستان محدود است.مسیر مشهد - دوغارون از شهرتربت‌جام می‌گذرد که یکی از مسیرهای ارتباطی مهم از ایران به افغانستان می‌باشد

2-1-در اسطوره‌ها و روایات و قبل از تاریخ


2-1-پیش از اسلام(ایلامیان,ماد ها,هخامنشیان,سلوکیان,اشکانیان)


2-3-حمله اعراب به ایران(خلفای راشدین,بنی امیه,بنی عباس)


2-4-استقلال دوباره ایران(طاهریان,سامانیان,غزنویان,آل بویه,آل غور,صفاریان,سلجوقیان,خوارزم شاهیان)


2-5-حمله مغول ها به ایران(گورکانیان,ملوک الطوایف)


2-6-صفویه,زندیه,افشاریه,قاجاریه,پهلوی


3-معماری و بافت


3-1-سبک ساختمان ها


3-2-محله ها و تقسیمات


3-3-پل ها


3-4-فروشگاه ها


3-5-هتل ها و مسافر خانه ها


3-6-مراکز درمانی و بیمارستان ها


3-7-اماکن مذهبی(معابد,مساجد,کلیسا ها وکنیسه ها...)

• مسجد خواجه عزیزالله تربت جام: در شهر تربت جام و در شمال آرامگاه شیخ جام قرار دارد. در حال حاضر به صورت نیمه ویران درآمده‌است و از سده ۵ هـ. ق. بر جای مانده‌است.
• مسجد عتیق تربت جام
• مسجد کرمانی تربت جام
مسجد نو تربت جام: این مسجد در جانب شرقی مزار واقع است و با یک مقصوره چلیپا شکل و شبستان‌های ستون دار طرفین آن و یک حیاط کوچک مستطیل شکل مشخص می‌شود. رواق شرقی، با مسجد عتیق پیوند خورده‌است و برای این کار، الزاماً بخشی از آن و احتمالاً بناهای مغولی شمال مجموعه تخریب شده‌است. دری که جایگزین محراب گنبد شده، راهی را برای ورود به مسجد جدید فراهم ساخته‌است. دیوارهای تکیه حیاط، تاق‌های رواق‌ها و شبستان‌های طرفین گنبد مقصوره و تزیینات زیر گنبد، نسبتاً جدید هستند. تنها بخش اصلی مسجد به نظر می‌رسد که گنبد مقصوره باشد. این بنا احتمالاً توسط جلال الدین فیروز شاه، در سال ۸۴۶ هـ. ق. ساخته شده‌است
• آرامگاه میر غیاث الدین تربت جام: روستای بزد در ۱۷ کیلومتری جنوب غربی تربت جام قرار دارد. در داخل قبرستان این روستا، بنایی است که به مقبره «میر غیاث الدین» معروف است و قبری در فضای باز و بیرونی ایوان آن جای دارد. نقشه بنا، مربع شکل و به ابعاد ۵/۱۳ * ۵/۱۳ متر است. به نظر می‌رسد که این بنا در دوره صفوی ساخته شده و در دوره‌های بعدی تزییناتی بر آن افزوده شده باشد. این بنا احتمالاً به عنوان مسجد و نمازخانه کاربری داشته‌است.
• آرامگاه خواجه عزیزالله تربت جام: این مقبره در یک کیلومتری جنوب شرقی مجموعه شیخ جام و در میان گورستانی قرار دارد که در نزدیکی آن، بقایای یک ایوان باستانی واقع است. نقشه این بنا به صورت مستطیل است که ابعاد خارجی آن، ۱۰/۱۳ * ۱۷ متر و ابعاد داخلی‌اش ۵/۱۳ * ۵/۱۴ متر است. در نمای اصلی این بنا، ایوانی با تاق آهنگ به عرض ۳۰/۵ و ارتفاع ۹۰/۷ متر وجود دارد. در اضلاع چهارگانه بنا، شاه نشین‌ها و در زوایای آن، غرفه‌هایی از بطن دیوار درآورده‌اند. این بنا فاقد هر نوع تزیین است؛ تنها تزیینات آن، منحصر به نحوه ارائه و نمایش تویزه‌ها (یزدی بندی) و سه کنج‌ها است. داخل بنا روکشی گچی داشته‌است. راه ارتباط این بنا با ایوان مجاور آن، از طریق درگاه‌هایی بوده که در ضلع جنوب غربی و داخل ایوان تعبیه شده بود و امروزه به جز درگاه داخل ایوان، بقیه آن مسدود شده‌است. شخص مدفون در این بنا، «خواجه زیدن الدین عزیز الله بن قطب الدین محمد زاهد بن صفی الدین محمود بن ابوالمعالی بن رضی الدین احمد بن قطب الدین محمد بن رضی الدین احمد متولی بن شهاب الدین اسماعیل بن قطب الدین محمد بن شمس الدین مطهر بن شیخ الاسلام احمد نامقی جامی» است که سلوک وی به طریقه «نقشبدنیه» و معاصر «سلطان حسین بایقرا» بوده‌است و در بیست و هفتم ربیع‌الثانی سال ۹۰۲ هـ. ق. درگذشته‌است. تاریخ ساخت بنا نیز به نظر می‌رسد مربوط به نیمه اول قرن دهم هجری باشد.
• مجموعه آرامگاهی تربت شیخ جام تربت جام: زیارتگاه احمد بن ابوالحسن شیخ احمد جامی(۴۴۱–۵۳۶ هـ. ق) در شهرستان تربت جام، در میان جاده مشهد به هرات قرار دارد و مشتمل بر ده بنای تاریخی است که در اطراف یک حیاط وسیع مجتمع شده‌است. قبر خود شیخ، بدون هیچ گونه بنایی، به صورت روباز در مقابل ایوان عظیمی قرار دارد.
• زیارتگاه شیخ احمد: یکی از مراکز زیارتی شرق ایران است که در قرن نهم هجری به اوج شکوفایی خود رسید. مجموعه، مشتمل بر ساختمان‌هایی است که در اضلاع غربی و شمالی حیاطی مستطیل شکل و بزرگ گرد آمده‌است و در قلب مجموعه، گنبد خانه با ایوانی در جلوی آن قرار دارد. در طرفین ایوان، دو بنا به نام‌های مسجد کرمانی و گنبد سفید یا مسجد رواق، قرار دارند. در جبهه غربی گنبدخانه، سراچه؛ در سمت مشرق آن مسجد عتیق، و در جبهه جنوبی،مسجد جامع جدید واقع شده‌است که شبستان گنبددار آن با گنبد خانه مزار، بر روی یک محور که از در ورودی مجموعه شروع می‌شود. قرار دارند. در جبهه غربی صحن بزرگ مقابل ایوان مزار، بنایی موسوم به گنبد سبز که قسمتی از مدرسه جلال الدین فیروز شاه است، قرار دارد. در جلوی مجموعه نیز سر در ورودی و در مقابل آن، آب انباری واقع شده‌است. علاوه بر این‌ها، بناهایی شامل دو خانقاه از امیر تیمور در جبهه شرقی مزار، و مدرسه‌ای از علاءالدین محمدفریوندی - وزیر خراسان در زمان ابوسعید و طغاتیمورخان - و نیز مدرسه دیگری در جبهه مقابل مدرسه فیروز شاه و متصل به مسجد جامع عتیق که توسط شخصی به نام «امیر شاه ملک» ساخته شده‌است، وجود دارد.
• مرقد شیخ احمد جامی نامقی تربت جام: پس از آن که شیخ احمد نامقی - عارف مشهور - در سال ۵۳۶ هـ. ق. درگذشت، او را در جلوی دروازه معدآباد به خاک سپردند. قبر شیخ که امروزه در جلوی ایوان قرار گرفته، با آجر و گچ به طول ۲۰/۵ و عرض حدود ۲ و ارتفاع حدود ۱ متر ساخته شده‌است و در کنار آن، درخت پسته کوهی کهنسالی قرار دارد که زایران تربت شیخ، اعتقاد خاصی بدان دارند. دو سنگ قبر افراشته سفید رنگ بر بالای سر و پایین پای مرقد وی نشانده‌اند که بر روی آن‌ها کتیبه‌هایی به خط کوفی و نستعلیق نوشته شده‌است و حواشی و قسمت‌های مختلف آن با گل و برگ و طرح مارپیچی و مقرنس زینت یافته‌است. بر گرداگرد مزار شیخ، معجری سفید رنگ به طول ۸ متر و ارتفاع ۵۰ سانتی‌متر کشیده‌اند و به فافصله هر یک متر آن، ستون سنگی سیاه رنگی قرار داده‌اند که تعداد آن‌ها ۱۸ عدد است و بر روی برخی از آن‌ها که در جبهه رو به روی صحن قرار دارند، کتیبه‌هایی به خط ثلث و نستعلیق دیده می‌شود.
• آرامگاه خواجه حسام تربت جام: در ۱۸ کیلومتری شمال شرقی صالح آباد، رشته کوه کناری هریرود پهلو گشوده و دره و گذرگاهی ساخته‌است و برابر آن آبادی بزرگی پدید آمده و قراول‌خانه‌ای دایر بوده‌است و چون در سده ۸ هـ. ق. خواجه حسام الدین، حسن بن علی بن محمد شافعی ابیوردی، از شاگردان ملا سعد تفتازانی در آن جا به خاک سپرده شده، از آن پس نام خواجه حسام را یافته‌است. آرامگاه خواجه حسام به گونه چهار طاقی بزرگ، از آجر ساخته شده و رکن الدوله، والی خراسان، که در سال ۱۲۹۹ هـ. ق. از این محل دیدن کرده‌است، نوشته‌است این چهار طاقی رو به خرابی است.


















3-8-مراکز آموزشی(مدارس,حوزه علمیه,دانشگاه هاو...)


3-9-قنات ها و چشمه ها


3-10-استخر ها

• آب انبار لنگر تربت جام: این انوار، واقع در روستای لنگر و ۲۴ کیلومتری غرب تربت جام، قرار گرفته و ظاهراً هم‌زمان با بنای آرامگاه در دوره تیموری ساخته شده‌است. آب انبار لنگر بنای آجری بزرگی به عرض ۱۸ و طول ۲۴ و عمق آبگیر ۶ متر است. ارتفاع پوشش گنبدی آن انبار از کف زمین نیز به ۹ متر می‌رسد. این منبع حدود ۱۳۲ متر مساحت دارد و تقریباً ۲۰۰۰ متر مکعب آب را در خود جای می‌دهد. در جانب شمالی و جنوبی بنا دو غرفه آجری ساخته شده که در یکی از آنها پلکان آجری برای دسترس به آب قرار دارد. پله‌ها در عمق منبع و داخل آب ادامه پیدا می‌کند تا هر قدر سطح آب پایین رود، بتوان به آن دست یافت. غرفه دیگری که کوچک‌تر و تقریباً قرینه غرفه پلکان دار است، برای استحکام پشت بند پوشش بنا، ساخته شده‌است. احتمال دارد این بنا از ساخته‌های امیرعلی شیرنوایی، وزیر دانشمند و خیر سلطان حسین بایقرا باشد.
• آب انبار تربت شیخ جام تربت جام: این بنا مقابل در ورودی باغ و متصل به صحن شمالی مرقد شیخ جام واقع شده‌است. بنای اولیه آب انبار در سال ۱۰۱۰ هـ. ق. توسط «فیروزبن حسین» نامی ساخته شده و در دوره ناصرالدین شاه (۱۲۷۰ هـ. ق) تعمیر و بازسازی شده‌است. (نقشه ش ۱۱۰ پایین) بنا با مصالح آجر و ساروج و گل ساخته شده و دارای طرحی مستطیل شکل با درگاهی در میانه هر ضلع و پوششی گنبدی است.



3-11-رستوران ها


3-12-بازار ها و مراکز خرید


4-اطلاعات جغرافیا



4-1-آب و هوا


4-2-جلگه ها


4-3-رود ها


4-4-کوه ها و رشته کوه ها
• تپه شور قلعه تربت جام: در ۳۰۰متری جنوب غربی روستای شور قلعه که در ده کیلومتری غرب پل خاتون است قرار دارد. ظاهراً تپه شور قلعه یکی از سکونت‌گاه‌های مردمان باستانی است که به گفته «گیرشمن» از طریق دره کشف رود خود را به درون ایران کنونی رسانیده‌اند. چون در یک جای تپه که به طور تصادفی خاک‌برداری شده لایه‌های نمایان‌گر وجود بازمانده فرهنگ پیش از تاریخ دیده می‌شود.
• تپه صدرآباد تربت جام: در کناره جنوب کشف رود، در ۳ کیلومتری غرب پل خاتون قرار دارد. در کاوش‌های غر مجاز، آجرهای سرخ رنگ ۵ * ۲۵ * ۲۵ سانتیمتر در آن پیدا شده‌است. در این تپه سفال‌های بدون لعاب با نقش برجسته قالب‌زده و دارای نقش‌های نیم استوانه‌ای و باندهای عمودی برجسته هستند، که تزیینات روی ظرف‌های نقره ساسانی را به یاد می‌آورند. این تأثیر از هنر دوران ساسانی مربوط به سده‌های نخستین اسلامی است.
• تپه جهانگیرآباد تربت جام: در ۷ کیلومتری جنوب شرقی پل خاتون و دو کیلومتری غرب گرماب قرار دارد. این تپه برای کشاورزی هموار شده، ولی در نقاط بلند آن، قطعه سفال‌هایی دیده می‌شود که شبیه سفال‌های تپه صدرآباد و مربوط به سده‌های نخستین اسلامی است.
• تپه طلایی تربت جام: در سه کیلومتری گوش لاغر، در کنار روستای شورستان قرار دارد. سفال‌های تپه طلایی شورستان، بیش‌تر بدون لعاب و دارای نقش‌های قالب زده و مهری هستند که این گونه سفال‌ها مربوط به سده‌های سوم تا اوایل هفتم هـ. ق. است. در غرب تپه، که خاک‌برداری شده، دیواری از خشت و گل به چشم می‌خورد و در همان محل تکه‌های آجر نیز دیده می‌شود. در میان انبوه سفال‌ها، یک سفال نخودی رنگ دست ساز مربوط به پیش از تاریخ نیز به دست آمده که اگر از جای دیگر به آن جا منتقل نشده باشد، دیرینگی تپه طلایی را به پیش از تاریخ هم می‌رساند. بیش از پنجاه گونه نقش گوناگون قالبی روی سفال، چندین قطعه ظرف سفالی و یک قطعه توپی کوره سفال‌گری، یک عدد هر سالم زیبا و سفال لعاب‌دار در تپه طلایی پیدا شده‌که همگی گویای یک استقرار مدنی دراز مدت از پیش از اسلام تا سده ۷ هـ. ق. در آن محل است.
• تپه قشه توت تربت جام: در ۱۰ کیلومتری صالح آباد و ۷۷ کیلومتری شمال شرقی شهر تربت جام، بر سر راه آن دو شهر قرار دارد. برش‌هایی که در اثر خاک‌برداری در بخش جنوبی محوطه ایجاد شده، تا ژرفای زیاد، لایه‌های خاکستر و خاک سوخته به همراه سفال و استخوان را نمایان کرده‌است. سفال‌های قشه توت از نظر گوناگونی در فرم، نقش‌های بسیار و دیرینگی به دو دسته بزرگ پیش از تاریخ و تاریخی بخش می‌شوند. در میان انبوه سفال‌های نقش دار تپه جنوبی، قطعه‌ای از کف یک ظرف کوچک مرمری سفید و یک صافی کوچک سفالی و نیمی از یک دوک گلی نیز به‌دست آمده‌است. با بررسی محوطه‌های پیش از تاریخ شمال شرق و شرق ایران روشن می‌شود که سفال‌های تپه قشه توت، از نظر نقش و فرم، با سفال‌های تپه‌های آنو، در نزدیکی عشق آباد ترکمنستان، محمدآباد مازندران، شهر سوخته سیستان، کویته پاکستان، نمازگاه، آق تپه در ترکمنستان قابل مقایسه‌است که در مجموع نزدیک هستند با سفال‌های طبقه دوم سیلک و از دوران کالکولیتیک. اما در جزییات، تأثیر پذیری بسیاری از اشیاء به دست آمده در شهر سوخته سیستان، قابل دیدن است. از جمله قطعه‌ای از ظرف کوچک مرمری‌که نمونه آن به فراوانی در میان آثار به دست آمده از شهر سوخته سیستان دیده می‌شود


4-5-تالاب ها


4-6-دریاچه ها


4-7-سد ها


4-8-زیست بوم ها


4-9-آلودگی محیط


5-مردم و جمعیت شناسی


5-1-اقوام
.اقوام مختلفی در تربت‌جام زندگی می‌کنند که ترکمن‌ها، اعراب، بلوچ‌ها و فارس‌ها از مهم‌ترین آنها هستند
5-2-زبان
زبان اکثر مردم شهر فارسی است


5-3-دین
. جمعیت غالب مردم این شهر پیرو مذهب تسنن و باقی تشیع هستند

5-4-فرهنگ
رقص‌های محلی زیادی فرهنگ مردم تربت‌جام وجود دارد، اما سه نوع رایج تر است:
• رقص هتن یا هتم: به معنی کرانه‌های کوه یا شیربیشه و نوعی سماع عارفانه است که در آن افراد دایره‌ای درست می‌کنند و در حال گردش پاهای خود را به زمین می‌کوبند.به تدریج به رقص خود سرعت می‌دهند و در حال چرخیدن دست‌های خود را به هم می‌کوبند و دایره را کوچک‌تر می‌کنند
• هپل بازی: این رقص به این صورت انجام می‌شود که یک نفر در درون دایره به انجام حرکاتی مشغول می‌شود و بقیه نیز از او تبعیت می‌کنند.
• چوب بازی:این رقص شاید نمونه‌ای از شمشیربازی‌های ایران باستان باشد و در آن دونفر به صورت دایره‌ای میچرخند و دو چوب در دست دارند و نفر اول چوب‌های خود را به چوب‌های نفر دوم می‌زند و هر که چوبش شکسته شود، از دایره بیرون می‌رود.از چوب‌بازان و هنرمندان رقص محلی تربت‌جام می‌توان به فاروق کیانی اشاره کرد.


5-5-جمعیت
. تربت جام در سال ۱۳۸۵، ۸۶٫۲۴۰ نفر جمعیت داشته است

5-6-آداب و رسوم


8-7-غذا ها محلی


8-8-سوغات ها
صنایع دستی شهرستان تربت جام را قالی‌بافی و قالیچه‌بافی، کرباس‌بافی، پلاس‌بافی، جوال وخورجین بافی، بافتن دستمال و چادرشب و ظروف سفالین تشکیل می‌دهد. از روزگار کهن صنعت فرش بافی در این شهرستان رواج داشته‌است و جنبه صادراتی دارد. دار قالی‌ها معمولاً در خانه‌ها برپا می‌شود و کارگاه‌های قالی بافی نیز در این شهرستان به فراوانی وجود دارند. قالی‌ها با طرح قالی مشهد در رنگ‌های لاکی، قرمز دانه و قهوه‌ای نیز به بازار عرضه می‌شود
خربزه معروف‌ترین سوغات و ارمغان تربت‌جام است زعفران را نیز در چند سال اخیر میتوان به یکی دیگر از سوغاتی های تربت جام افزود.

6-بزرگان



6-1-دانشمندان
قاضی جلال الدین فقهی سلجوقی عارف، شاعر و دانشمند معاصر که در منطقه موسی آبادزندگی می کرد


6-2-معماران


6-3-نویسندگان
• دکتر حسن نصیری جامی - نویسنده و پژوهشگر و استاد دانشگاه - تصحیح و نشر بعضی از آثارشیخ احمد جام و نوادگان وی و نیز تصحیح اشعار و آثار شاه قاسم انوار.



6-4-شاعران
• عبدالرحمن جامی - عارف و شاعر مشهور قرن نهم و صاحب مثنوی‌های هفت اورنگ و کتاب‌هایبهارستان و نفحات الانس
ابوجعفر زامی شاعر و ادیب عهد سامانیان و دربار نوح بن منصور سامانی هم عصر ابن سینا
پوربهای جامی - شاعر و عارف قرن هفتم
• شیخ ابوذر بوزجانی زاهد و صوفی عصر محمود غزنوی و هم عصر فردوسی و از پیشگامان شعر عرفانی
• قاضی جلال الدین فقهی سلجوقی عارف، شاعر و دانشمند معاصر که در منطقه موسی آبادزندگی می کرد
6-5-استادان و معلمان
ابوعبدالله حسین زوزنی ادیب و نحوی مشهور قرن پنجم و از بزرگان عرصه صرف و نحو و لغتعربی و صاحب کتاب المصادر
• ابوالوفای بوزجانی - ریاضی‌دان و منجم قرن چهارم هجری و عضو ارشد رصدخانه بغداد در دوره آل بویه و از پیشروان هندسه کروی و نجوم کروی

6-6-سیاست مداران
بوسهل زوزنی وزیر و مشاور سلطان محمود غرنوی و مسعود غزنوی و از شخصیت‌های اصلی حاضر در کتاب تاریخ بیهقی
• امیر تیمور کلالی رییس ایل تیموری و از شخصیت‌های سیاسی اواسط دوره پهلوی تا ملی شدن صنعت نفت
• دکتر منوچهر کلالی دبیرکل حزب ایران نوین و از سیاستمداران بانفوذ ایرانی دوران محمدرضا شاه پهلوی و وزیر مشاور دولت امیرعباس هویدا
6-7-پزشکان و دکتران
• دکتر محمد کوثری - پزشک انسان دوست و مردمی تربت جام. وی عمر خود را در خدمت محرومان این خطه صرف نمود.
6-8-نوازندگان
موسیقی تربت‌جام قدمت و پیشینه‌ای طولانی در فرهنگ ایران دارد.دوتار مهم‌ترین و رایجترین ساز در میان مردم تربت‌جام است که آن را به مهارت تمام می‌نوازند. از مشهور ترین مقامهای موسیقی تربت‌جام می‌توان به این موارد اشاره کرد: مقام الله، نوایی، اشترخجو، سبز پری، کبک زری، سرحدی و جمشیدی. از دوتار نوازان برجسته پیشکسوت تربت‌جام می‌توان به مرحوم نظر محمد سلیمانی، مرحوم حسین سمندری، مرحوم عبدالله سرور احمدی، مرحوم حسین جوهریان،ذوالفقار عسکریان و اسفندیار تخمکاراشاره کرد.
.موسیقی تربت جام برخاسته از دل آیینها و آداب و رسومی است که هزاران سال قدمت دارد.منظومه خوانی ، شاهد خوانی ، اضحی خوانی ،صلوات خوانی ، موسیقی سفر ، لالایی مادران ، موسیقی آموزشی، مناجات ، نعت ،منقبت وفضیلت خوانی از شاخه های موسیقی آوازی در تربت جام است. دوبیتی خوانی نیز در موسیقی تربت جام بسیار رایج است که خود شامل دوبیتی های عاشقانه ، هجرانی ، حکمی ، عارفانه و ... می شود. نسل امروز نیز در کنار پیشکسوتان به اشاعه فرهنگ ناب موسیقیایی تربت جام می پردازند. حسین دامن پاک،عزیز تنها، غفور محمدزاده،عبدالله عبدی ،پیمان غمخوار احمدی و .... برخی از این افرادند.
6-9-خوانندگان
غلام‌علی پورعطایی، نورمحمد درپور،کریم کریمی،حاج مراد علی سالار احمدی،غلامحسین غفاری،عبدالله امینی،عبدالعزیز احمدی،عبدالرئوف برنا، نورمحمد درپوراز خوانندگان معروف و مطرح شهرستان هستند

6-10-بازیگران


6-11-ورزشکاران


6-12-روزنامه نگاران



6-13-نویسندگان


6-14-روحانیون ,علماء و افراد مذهبی


7-اماکن تاریخی و تفریحی
آرامگاه شیخ جام، پل خاتون، تپه جهانگیر آباد، تپه سراب، تپه شور قلعه، تپه صدر آباد، تپه طلایی، تپه قشه توت، تپه گرماب، تپه گلارچه، تپه گنج آباد، خواجه حسام، قلعه استای، قلعه زور آباد، قلعه فیض آباد، قلعه گبری، قلعه گوش لاغر، قنقر، کاریز دیوان، گلار صارم و مسجد خواجه عزیزالله مکان‌های دیدنی و تاریخی این منطقه را تشکیل می‌دهند
مجموعه مزار و موزه شیخ احمد جام همراه با معماری بسیار زیبا و دیدنی که در درون شهر قرار گرفته است از مهم‌ترین بناهای دیدنی شهر است.کاروانسرا عباس اباد یکی از جاذبه های توریستی تربت جام کهن می باشد که مربوط به دوران شاه عباس صفوی می باشدو همچنین از آرامگاه شاهزاده قاسم انوار در لنگر یکی از روستاهای نزدیک تربت جام نیز می‌توان نام برد. علاوه بر این در اطراف تربت جام روستاهای با مناظر طبیعی و خوش آب و هوا وجود دارند که از جمله آنها می‌توان از رونج، ابدال آباد، بزد و تیمنک نام برد.


7-1-قصر ها


7-2-قلعه ها
• قلعه گبری تربت جام: این قلعه بر فراز کوهی در ۱ کیولمتری روستای قلعه گبری، در جنوب غربی پل خاتون قرار دارد. این دژ بایستی از دژهای اسماعیلیه باشد. قلعه شامل تأسیسات زیست دراز مدت، مانند حوض ساروجی یا سنگی و... نیست و تنها نیاز فوری و روزمره ساکنانش را برآورده می‌کرده‌است
• قلعه گوش لاغر تربت جام:در بیرون روستای گوش لاغر، بر سر راه مشهد - صالح آباد و در ۱۱ کیلومتری شمال غرب آن، بر روی یک تپه سنگی قرار دارد. از این قلعه یک محوطه مستطیل شکل ۱۵۰ * ۱۰۰ با یک برج خراب به بلندی حدود ۵ متر دیده می‌شود. سفال‌های لعابدار، با نقش‌های کنده زیر لعاب، که در این قلعه دیده شده، دیرینگی قلعه را به سده‌های نخستین اسلامی می‌رساند، یعنی به حدود ۱۰۰۰ سال پیش و سده‌های سوم و چهارم هجری قمری.
• قلعه زورآباد تربت جام: قلعه زورآباد در کنار صالح آباد قرار دارد. این دژ از خشت و گل ساخته شده‌است. حصار شرقی ویران شده، ولی حصار غربی پابرجاست، در هر گوشه حصار، برجی دو سه طبقه ساخته شده‌است.
• قلعه استادی تربت جام: در روستای استاد، در ۸۶ کیلومتری شهر تربت جام و ۲۳ کیلومتری جنت آباد و به فاصله چند کیلومتری غرب هریرود قرار دارد. امروز از آبادی استاد یا استای اثر برجسته‌ای دیده نمی‌شود ولی در آن محل بر فراز کوهی، قلعه‌ای نظامی و نیمه ویران و شاید از دوران صفوی وجد دارد. در پایین دست قلعه بازمانده آبادی‌های دیگری دیده می‌شود، با سفال‌هایی از دوره سلجوقی و تیموری.








7-3-دروازه ها


7-4-موزه ها


7-5-باغ ها


7-6-پارک ها


7-7-بازار ها


7-8-آبشار ها


7-9-جنگل ها


7-10-سایر اماکن دیدینی
• آب انبار لنگر تربت جام: این انوار، واقع در روستای لنگر و ۲۴ کیلومتری غرب تربت جام، قرار گرفته و ظاهراً هم‌زمان با بنای آرامگاه در دوره تیموری ساخته شده‌است. آب انبار لنگر بنای آجری بزرگی به عرض ۱۸ و طول ۲۴ و عمق آبگیر ۶ متر است. ارتفاع پوشش گنبدی آن انبار از کف زمین نیز به ۹ متر می‌رسد. این منبع حدود ۱۳۲ متر مساحت دارد و تقریباً ۲۰۰۰ متر مکعب آب را در خود جای می‌دهد. در جانب شمالی و جنوبی بنا دو غرفه آجری ساخته شده که در یکی از آنها پلکان آجری برای دسترس به آب قرار دارد. پله‌ها در عمق منبع و داخل آب ادامه پیدا می‌کند تا هر قدر سطح آب پایین رود، بتوان به آن دست یافت. غرفه دیگری که کوچک‌تر و تقریباً قرینه غرفه پلکان دار است، برای استحکام پشت بند پوشش بنا، ساخته شده‌است. احتمال دارد این بنا از ساخته‌های امیرعلی شیرنوایی، وزیر دانشمند و خیر سلطان حسین بایقرا باشد.
• آب انبار تربت شیخ جام تربت جام: این بنا مقابل در ورودی باغ و متصل به صحن شمالی مرقد شیخ جام واقع شده‌است. بنای اولیه آب انبار در سال ۱۰۱۰ هـ. ق. توسط «فیروزبن حسین» نامی ساخته شده و در دوره ناصرالدین شاه (۱۲۷۰ هـ. ق) تعمیر و بازسازی شده‌است. (نقشه ش ۱۱۰ پایین) بنا با مصالح آجر و ساروج و گل ساخته شده و دارای طرحی مستطیل شکل با درگاهی در میانه هر ضلع و پوششی گنبدی است.






8-حمل و نقل


8-1-بزرگ راه ها


8-2-پایانه ها


8-3-فرود گاه ها


8-4-تاکسی رانی


8-5-اتوبوس داخل شهر


8-5-مترو


8-7-راه آهن


9-رسانه ها


9-1-صدا و سیما


9-2-رادیو


9-3-مخابرات


9-4-نشریات


9-5-تلفن همراه


9-6-اینترنت


9-7-سالن های همایش


10-ورزش و مسابقات


10-1-تیم های ورزشی

10-2-سالن ها و مکان های ورزش

10-3-مسابقات بین المللی



11-اقتصاد و صنعت


11-1-کارخانه ها


11-2-محصولات کشاورزی


11-3-محصولات دام و طیور


11-4-گردشگری


11-5-تولید انرژی


11-6-منابع و ذخایر معدنی


11-7-صنایع دستی


12-سیاست


12-1-وقایع مهم سیاسی


12-2-ادارات و اماکن سیاسی