دانلود نرم افزار تاریخ ایران
1 / 3
نرم افزار مترو تایم
2 / 3
نرم افزار دانشنامه شهرهای ایران
3 / 3
نرم افزار تاریخ ایران
4 / 3
نرم افزار دانشنامه جانوران
5 / 3
نرم افزار دانشنامه نجوم و فضا
6 / 3
نرم افزار دانشنامه کشورها
7 / 3
نرم افزار دانشنامه بیماری ها
8 / 13
دانشنامه مشافل و کسب و کار ها
9 / 13
دانشنامه رشته های تحصیلی
10 / 13
دانشنامه مشاغل و کسب و کار ها
11 / 13
دانشنامه رشته های تحصیلی
12 / 13
دانش نامه مشاغل و کسب و کار ها
13 / 13
دانشنامه مشاغل و کسب و کار ها

سخنان علی علیه السلام به کمیل

گروه نرم افزاری آسمان

سخنان علی علیه السلام به کمیل







در خلال مطالعات بر خورد نمودم به ملحقات تفسیر (اصفی )( 7) تاءلیف محقق ارجمند و فیلسوف و فقیه بزرگوار مرحوم فیض
کاشانی که در آنجا نقل از نسخه نفیس منحصر به فردي از نهج البلاغه سخنان امیرالمؤ منین را به کمیل ذکر کرده که شاید در
خیلی نسخه هاي نهج البلاغه نباشد و در آن در حدود صد مرتبه امیرالمؤ منین (یا کمیل ) می فرماید که داراي دستوراتی اخلاقی و
عرفانی و توحیدي است ، لذا براي کمیل این جزوه در اینجا با ترجمه ذکر می نماییم تا - ان شاء الله مورد استفاده عموم برادران و
خواهران قرار گیرد . روایت از حسن بن شعبه حرانی صاحب تحف العقول ( 8) است که با یک سلسله اسناد از سعد بن زیدبن ارطاة
نقل می کند که گوید : کمیل بن زیاد را دیدم و از فضائل امیرالمؤ منین از او سؤ ال کردم ، در جواب گفت می خواهی تو را خبر
دهم به وصیتی که امیرالمؤ منین به من نموده و آن وصیت براي تو بهتر است از دنیا و هر چه در آن است . در جواب گفتم : آري ،
بعد گفت امیرالمؤ منین به من چنین وصیت نمود . (یا کمیل سم کل یوم باسم الله و قل لاحول ولا قوة الا بالله . و توکل علی الله
واذکرنا و سم باسمائنا وصل علینا . و ادربذلک علی نفسک و ما تحوطه عنایتک ، تکف شر ذلک الیوم ان شاء الله ) . اي کمیل ! هر
روز (بسم الله الرحمن الرحیم ) بگو ، و سپس ذکر (لاحول ولا قوة الا بالله ) را بخوان و توکل بر خدا کن ، سپس اسامی ، (ائمه
معصومین ) را بگو و بر آنها درود و صلوات بفرست و به خدا پناه ببر و بعد به ما پناهنده شود ، و همچنین خود و اولاد و آنچه داري
، همه را به خدا و ما بسپار ، از شر آن روز مصون خواهی ماند . (یا کمیل ان رسول الله (صلی الله علیه و آله ) ادبه الله وهو (علیه
السلام ) ادبنی و انا اودب المؤ منین و اورث الاداب المکرمین ) . اي کمیل ! به تحقیق ، پیغمبر را خدا ادب آموخت ، و پیغمبر مرا
ادب آموخت و من مؤ منین را ادب می نمایم . آداب را من براي بزرگان به ارث گذاشتم . (یا کمیل مامن علم الا و انا افتحه و مامن
سر الا القائم (علیه السلام ) یختمه ) . اي کمیل ! هیچ علمی نیست مگر آنکه من آن را افتتاح کردم . و هیچ چیزي نیست ، مگر
آنکه امام قائم (عج ) آن را ختم کند . (یا کمیل ذریه بعضها من بعض و الله سمیع علیم اي کمیل ! (پیامبران و ائمه معصومین از یک
نسل و شجره طیبه هستند که ) بعضی تز ایشان از بعضی دیگرند ، و خداوند شنوا و آگاه است ) . (یا کمیل لا تاخد الا عنا تکن منا
اي کمیل ! علمت را جز از ما مگیر ، تا از ما محسوب شوي ) . (یا کمیل مامن حرکۀ الافانت محتاج فیها الی معرفۀ اي کمیل ! هر
حرکت و کاري از تو نیاز به شناخت دارد (باید در کارها با شناخت و معرفت وارد شوي ) . (یا کمیل اذا اءکلت الطعام فسم باسم
الذي لایضر مع اسمه داء و فیه شفاء من کل الاسواء) . اي کمیل ! هنگام غذا خوردن ، (بسم الله ) بگو که با آن ، هیچ چیز ضرر نمی
رساند . و در اسم خداي شفاي هر دردي است . (یا کمیل وآکل الطعام ولا تبخل علیه ، فانک لن ترزق الناس شیئا و الله یجزل لک
الثواب بذلک احسن علیه خلقک . وابسط جلیسک . ولا تتهم خادمک ) . اي کمیل ! هنگام غذا خوردن ، کسانی را با خود در غذا
خوردن شریک کن و بخل مکن ، زیرا تو مردم را رزق نمی دهی . و خدا در این کار تو را ثواب بسیار عطا می فرماید . اخلاق خود
را با وي (کسی که با تو غذا می خورد) نیکو کن و با گشاده روئی با وي برخورد کن و به خدمتگذار خود تهمت مزن و با او خشن
رفتار نکن . (یا کمیل اذا اکلت فطول اکلک لیستوفی من معک و یرزق منه غیرك ) اي کمیل ! هنگامی که مشغول غذا خوردن می
صفحه 17 از 28
شوي ، غذا خوردن خود را طول بده تا کسانی که با تو غذا می خورند سهم خود را از سفره برگیرند . (و دیگران نیز از غذا و
روزي خود استفاده کنند) . یا کمیل اذ استوفیت طعامک فاحمد الله علی ما رزقک بذلک صوتک یحمده سواك فیعظم بذلک
اجرك ) . اي کمیل ! وقتی که از غذا خوردن فارغ شدي ، سپاس خدا را در مقابل روزي که به تو داده ، به جا بیاور و هنگام
سپاسگزاري صداي خود را بلند کن تا دیگران نیز سپاسگزاري کنند و بدین وسیله اجر تو زیاد شود . (یا کمیل لا توقرن معذلک
طعاما ودع فیها للماء موضعا و للریح مجالا ولا ترفع یدك من الطعام الا و انت تشتهیه ، فان فعلت ذلک فانت تستمرئه ، فان صحۀ
الجسم من قله الطعام و قله الماء) . اي کمیل ! معده خود را پر از غذا نکن و جائی براي آب و تنفس باقی نگهدار و دست از غذا
خوردن برمدار مگر زمانی که هنوز به آن مایل باشی و اگر چنین کنی ، از غذا نیرو می گیري (یعنی غذا خوب جذب می شود) و
بدان که سلامت بدن از کم خوردن و کم نوشیدن است . (یا کمیل البرکۀ فی مال من اتی الزکاة و واسی المؤ منین و وصل الاقربین
) . اي کمیل ! برکت در مال کسی است که زکات می دهد و به مؤ منان یاري می کند وصله رحم می کند . (یا کمیل زد قرابتک
المؤ من علی ما تعطی سواه من المؤ منین وکن بهم اراف و علیهم اعطف . و تصدق علی المساکین ) . اي کمیل به قوم خویش مؤ
من خود ، بیشتر از قوم خویش غیر مؤ منت عطا و بخشش کن و به آنها مهربانتر باش و نسبت به آنان بیشتر عطوفت کن و به فقرا و
مساکین صدقه بده . (یا کمیل لا ترد سائلا و لومن شطر حبۀ عنب اوشق تمرة ، فان الصدقۀ تنمو عندالله ) . اي کمیل ! نیازمندي را
محروم نگردان ولو به نصف دانه انگور یا خرما باشد ، بدرستیکه صدقه نزد خدا رشد می کند . (یا کمیل احسن حلیۀ المؤ من
التواضع و جماله التعفف و شرفه التفقه و عزه ترك القال و القلیل ) . اي کمیل ! بهترین زینت و آرایش مؤ من ، فروتنی . است و
جمال او عفت و شرف او یاد گرفتن (احکام دین ) و آبروي او ، ترك بگو و مگو می باشد . (یا کمیل فی کل صنف قوم ارفع من
قوم ، فایاك و مناظرة الخسیس منهم و ان اسمعوك و احتمل وکن من الذین و صفهم الله (و اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما) . اي
کمیل ! در هر صنفی ، قومی است که بعضی (از نظر فکري ) بالاتر از بعضی دیگرند . پس بپرهیز از بحث و کشمکش با انسانهاي
پست . و اگر بگفته تو گوش فرا داد از او تحمل کن و از آنها باش که خدایتعالی ایشان را توصیف کرده که می فرماید : هر گاه
طرف خطاب نادانان قرار گیرند ، با آرامش با آنها برخورد می کنند . (یعنی ناسزاي آنها را تحمل می کنند) . (یا کمیل قل الحق
علی کل حال ووادالمتقین و اهجر الفاسقین و جانب المنافقین ولا تصاحب الخائنین ) اي کمیل ! در هر حال حق را بگو و پشتیبان
پرهیزکاران باش از فاسقین دوري کن و از منافقین اجتناب کن و با خائنین همنشین مباش . (یا کمیل لا تطرق ابواب الظالمین
للاختلاط بهم و الا معهم و ایاك ان تعظمهم و ان تشهد فی مجالسهم بما یسخط الله علیک و ان اضطررت الی حضورهم فداوم ذکر
الله و التوکل علیه و استعذ بالله من شرورهم و اطرق عنهم و انکر بقلبک فعلهم و اجهر بتعظیم الله تسمعهم ، فانک بها توید و تکفی
شرهم ) . اي کمیل ! در ظالمان را مکوب براي آنکه با آنها رفت آمد داشته باشی و با آنها کسب مال یا اعتبار کنی و بپرهیز از
تعظیم کردن و اطاعت ایشان یا حضور در مجالس ایشان به کاري که سبب غضب خدا برتوگردد و اگر به حضور در مجلسشان
ناچار شدي دائما به ذکر خدا باش و بر او توکل کن و از شر آنها به خدا پناه ببر و به تجملات آنها توجه نکن و در دل کارهاي
آنها را منکر باش و پیش آنها به خدا تعظیم کن و عظمت خدا را به آنها گوشزد نما زیرا تو بدین وسیله تاءیید می شوي و از شر
آنها ایمن می مانی . (یا کمیل ان احب ما تمتثله العباد الی الله بعد الاقرار به و باولیائه التعفف و التحمل و الا صطبار) . اي کمیل !
بهترین کاري که بندگان خدا پس از اقرار به خدا و اولیاي خدا ، می توانند انجام دهند ، عفت و بردباري و صبر است . (یا کمیل
لاتا الناس اقتارك و اصبر علیه احتسابا بعزوتستر) . اي کمیل فقر و ناچاري خود را به مردم آشکار مکن و بر آنها صبر کن و براي
خشنودي خدا و با عزت آنها را بپوشان . (یا کمیل لاباس ان تعلم اخاك سرك . و من اخوك ؟ اخوك ، الذي لایخذلک عند
الشدیدة ولا یقعد عنک عند الجریرة ولا یدعک ختی تساله ولا یذرك و امرك حتی تعلمه ، فان کان ممیلا فاصلحه ) . اي کمیل
باکی نیست که برادرت را از سر خود آگاه سازي ، اما کدام برادر ؟ که هنگام سختی تراپست نگرداند و هنگام جریر ، (زیانهاي
صفحه 18 از 28
مالی ) پشتیبان تو باشد و عقب نشینی نکند و اگر چیزي از او بپرسی بر تو خیانت نکند و تو را تنها نگذارد تا بداند که تو گرفتاري
نداري و اگر گرفتاري داشته باشی آن را اصلاح کند . (یا کمیل المؤ من مراة المؤ من ، لانه یتامله فیسد فاقته و یجمل حالته ) . اي
کمیل ! مؤ من آئینه مؤ من است یعنی عیب هاي او را به او می گوید و تفقد حال او می کند و در فقر بیماري او را یاري می کند .
(یا کمیل المومنون اخوة و لاشی ء آثر عند کل اخ من اخیه اي کمیل مؤ منین با یکدیگر برادرند و هیچ چیز نزد برادر اولی و بهتر از
برادر نیست . (یا کمیل ان کم تحب اخاك فلست اخاه ، ان المومن من قال بقولنا ، فمن تخلف عنه قصر عنا و من قصر عنا لم بلحق
بنا و من لم یکن معنا ففی الدرك الاسفل من النار) . اي کمیل ! اگر برادرت را دوست نداري برادرش نیستی مؤ من کسی است که
پیرو ما ائمه معصومین باشد و گفتار ما را بگوید پس کسی که از گفتار ما تخلف کند از ما بریده و کسی که از ما جدا شود به ما
ملحق نمی گردد و با ما نمی باشد پس (در آن صورت ) در درك اسفل از آتش است . (یا کمیل کل مصدور ینفث فمن نفث
الیک منا بامر امرك بسترد فاباك ان تبدیه ولیس لک من ابدائه توبه و اذا کم یکن توبه فالمصیر الی لظی ) . اي کمیل ! هر افسرده
دلی که دل اندوه بار دارد اظهار درد دل می کند ، پس کسی که اظهار درد دل با تو نمود آن را مستور کن مبادا آن را براي غیر
اظهار و افشا کنی ، زیرا افشاي آن توبه ندارد و گناهی که توبه نداشته باشد عاقبت آن آتش دوزخ است . (یا کمیل اذاعۀ سر آل
محمد (صلوات الله علیهم ) لایقبل منها ولا یحتمل احد علیها و ما قالوه فلا تعلم الا مومنا موفقا) . اي کمیل فاش کردن سر آل محمد
(صلی الله علیه و آله ) قابل جبران و گدشت نیست و از کسی تحمل نمی شود و سر آل محمد (صلی الله علیه و آله ) را جز به مومن
موفق و با هوش نگوئید . (یا کمیل قل عند کل شدة : (لاحول ولا قوة الا بالله ) تکفها و قل عند کل نهمۀ : (الحمدلله ) تزددمنها . و
اذا ابطات الا رزاق علیک فاستغفرالله یوسع علیک فیها) . اي کمیل در هنگام هر شدت و سختی بگو (لاحول ولا قوة لا بالله ) که
خدایتعالی بوسیله آن ترا نجات می دهد . و نزد نعمت بگو (الحمدلله ) که خداوند آن را فزونی می بخشد . پس هنگامی که رزق
تو دیرتر رسید استغفار کن خداوند در کار تو گشایش می دهد . (یا کمیل انه مستقر و مستودع فاحذر ان تکون من المستود عین و
انما یستحق ان یکون مستقرا اذا لزمت اجادة الواضحۀ التی لا تخربک الی عوج ولا تزیلک عن منهج ) . اي کمیل ! ایمان بر دو قسم
است : مستقر و مستودع ، (یعنی ایمان ثابت و ایمان عاریتی ) بپرهیز از ایمان عاریتی ، و اگر می خواهی حتما مستحق آن باشی که
ایمان مستقر داشته باشی ، هنگامی به آن موفق می شوي که ملازم راه و روش باشی که ترا به راه انحرافی نکشاند و از راه دست بر
نگرداند : (یا کمیل لا رخصۀ فی فرض ولا شدة فی نافلۀ ) اي کمیل ! براي کسی اجازه نیست واجبی را ترك کند و در انجام
مستحبات به زحمت و مشقت بیفتد (یعنی در صورت مشقت داشتن نوافل ، ترك آن جایز است ) . (یا کمیل انج بولایتنا من ان
یشرکک الشیطان فی مالک و ولدك ) اي کمیل به وسیله ولایت و دوستی خود را نجات ده که شیطان در مال و اولاد تو شرکت
نکند . (یا کمیل ان ذنوبک اکثر من حسناتک و غفلتک اکثر من ذکرك و نعم الله علیک اکثر من عملک ) اي کمیل ! به تحقیق
که گناهان تو بیشتر از کارهاي نیک تو است و غفلت تو از یاد خدا بیشتر از ذکر و یاد خداست و نعمتهاي خدا بیش از عمل و
کارهاي تو است . (یا کمیل انک لا تخلو من نعم الله عندك و عافیته ایاك ، فلا تخل من تحمیده و تمجیده و تسبیحه و تقدیسه (و
شکره ) و ذکره علی کل حال ) . اي کمیل بیرون از نعمتهاي خدا نیستی ، در حالی که عافیت را به تو عنایت کرده (یعنی سرآمد
تمام نعمتها عافیت است ) بنابراین هیچگاه از حمد و تمجید و تسبیح و تقدیس و شکر گزاري و یاد او فارغ مباش (یعنی سلامت ،
بدان واجد همه نعمتهاي خدا هستی بنابراین ، غفلت از سپاسگزاري او مکن و در همه حال به یاد او باش . (یا کمیل لا تکونن من
الذین قال الله (نسوالله نسیهم انفسهم ) و نسبهم الی الفسق فهم فاسقون ) . اي کمیل ! سعی کن از آنهائی نباشی که خداي تعالی
درباره آنها فرموده : (آنها خدا را فراموش کردند ، پس خدا خودشان را از یاد خودشان برد) و نسبت فسق به آنها داد پس آنها
فاسقند . (یا کمیل لیس الشان ان تصلی و تصوم و تتصدق ، الشان ان تکون الصلاة بقلب نقی و عمل عندالله مرضی و خشوع سوي و
انظر فیما تصلی و علی ما تصلی ان لم یکن من وجهه وحله فلاقبول ) . اي کمیل ! کار (شاءن ) آن نیست که نماز بخوانی و روزه
صفحه 19 از 28
بگیري و صدقه دهی ؛ بلکه کار آنست که نماز تو با قلب پاکیزه و کار خدا پسند و خشنوع کامل باشد و ببین در چه لباسی و بر چه
زمین و فرشی نماز می گزاري ؟ اگر از راه مشروع و حلال نیست نماز تو قبول نخواهد شد . (یا کمیل اللسان ینزح من القلب و
القلب یقوم بالغذاء فانظر فیما قلبک و جسمک فان لم یکن ذلک حلالا لم یقبل الله تسبیحک ولا شکرك ) . اي کمیل ! زبان آنچه
می گیرد و می گوید ، از دل است و دل انسان قوامش به غذا است . ببین دل خود را به چه وسیله تغذیه می کنی ؟ اگر از راه حلال
نیست ، خداي تعالی تسبیح و ذکر ترا نمی پذیرد . (یا کمیل افهم و اعلم انا لانرخص فی ترك اداء الامانۀ لاحد من الخلق ، فمن
روي عنی فی ذلک رخصۀ فقد ابطل و اثم و جزاوه النار بما کذب ، اقسم لسمعت رسول الله (صلی الله علیه و آله ) یقول لی قبل
وفاته بساعۀ مرارا ثلاثا : یا اباالحسن اءد (اء) الامانۀ الی البر و الفاجر فیما جل و قل حتی الخیط و المخیط . اي کمیل بفهم و بدان ما
کسی را از مردم در ترك امانتها رخصت نمی دهیم ، پس کسی که از من نقل کند چنین رخصتی را بتحقیق بیهوده و گناه است و
پاداش او آتش است به واسطه دروغی که گفته . سوگند یاد می کنم هر آینه شنیدم از پیغمبر اکرم ، یک ساعت قبل از وفاتش که
سه مرتبه فرمود : یا اباالحسن ! (کینه امیرالمؤ منین علی (علیه السلام ) است ) امانت را به صاحبش رد کن ، خواه نیکوکار باشد یا
بدکار ، خواه امانت کوچک باشد یا بزرگ ولو یک رشته نخ باشد . یا کمیل لاغز والا مع امام عادل ولا نفل الا نفل الا من امام
فاضل اي کمیل ! جنگ وجهادي نیست مگر با امام عادل (یعنی با اذن و اجازه او) و استحبابی در نماز جماعت نیست مگر با امامی
که داراي فضیلت است (یعنی امام جماعت حتما باید یک مزیت به ماءموم داشته باشد) . یا کمیل لولم یظهر نبی و کان فی الارض
مومن تقی لکان فی دعائه الی الله مخطئا او مصیبا ، بل و الله مخطئا حتی ینصبه الله لذلک و یوهله له . اي کمیل ! اگر پیامبري روي
زمین ظاهر نمی شد و در روي زمین یک مؤ من پرهیزکار می بود ، هر آینه در دعاي خود به سوي خدا یا خطاکار بود و یا به هدف
رسیدن و مصیب بود . (بعد فرمود) بلی قسم به خدا خطاکار بود تا اینکه خداي تعالی براي شما یک پیامبر می فرستاد و به مقام
پیامبري او را منصوب می کرد و اهلبیت و شایستگی او را گواهی می نمود . یا کمیل الدین لله فلا یقبل الله من احد القیام به الا
رسولا اونبیا اووصیا . اي کمیل ! دین ، دین خداست . و خداوند قیام بر دین را از هیچ کس نمی پذیرد مگر از رسول یا نبی یا وصی
باشد . یا کمیل هی نبوة و رسالۀ و امامۀ و لیس بعد ذلک الاموالین متبعین او عامهین مبتدعین ، انما یتقبل الله من المتقین . اي کمیل
! (رهبري جامعه مسلمین به واسطه ) نبوت و رسالت و امامت است و غیر از اینها ، یا ولایت از طرف امام دارند یا متحیر و بدعتگزار
. بدرستی که خداوند کارهاي نیک را از پرهیزکاران می پذیرد . یا کمیل ان الله کریم حلیم عظیم رحیم دلنا علی اخلاقه و امر نابالا
خذبها و حمل الناس علیها ، فقد ادیناها غیر متخلفین و ارسلناها غیر منافقین و صدقناها غیر مکذبین و قبلناها غیر مرتابین . اي کمیل !
خداي تعالی کریم و حلیم و عظیم و رحیم است خداوند دلالت کرده ما را به اخلاق و صفات خویش . امر کرده ما را که اخلاق او
را در خود پیاده کنیم و مردم را نیز وادار به آن اخلاق نمائیم . پس به تحقیق ما ، این وظیفه را ادا نمودیم و بدون تخلف و دو روئی
، آن را به مردم رسانیدیم و بدون تکذیب احکام و دستورات الهی را تصدیق نمودیم و بدون شک و تردید آن را قبول کردیم . (یا
کمیل لست و الله متملقا حتی اطاع ولا ممنیا حتی لا اعصی ولا مائلا اطعام الاعراب حتی انحل امرة المومنین وادعی بها) . اي کمیل !
به خدا قسم ، من آن نیستم که چاپلوسی کنم تا مرا اطاعت کنند . و این تمنا را ندارم که با من مخالفت نکنند و رشوه به اعراب نمی
دهم که مرا امیرالمؤ منین بگویند . توضیح آنکه این اوصافی را امیرالمؤ منین می شمارد ، اوصافی است که در معاویه و معاویه
صفتان وجود دارد چون معاویه گاهی نهایت چاپلوسی را می کرد براي اغفال مردم و آرزوي او این بود که مردم با آرمانهاي
سیاسی او مخالفت نکنند . (یا کمیل انما حظی من بدنیا زائلۀ مدبرة و نحظی باخرة باقیۀ ثابتۀ ) . اي کمیل ! کسانی که از دنیا بهره و
رشدند ، بهره دنیا زوال پذیر وگول زننده است و بهره ما از آخرت ، باقی و ثابت است . (یا کمیل ان کلا یصیر الی الاخرة والدي
نرغب فیه منها رضی الله والدرجات العلی من الجنۀ التی یورتها من کان تقیا) . اي کمیل ! تمام مردم به سوي آخرت می روند ، ولی
چیزي که ما از آخرت می خواهیم رضاي خدا و درجات عالیه بهشت است که از خداي تعالی آن را به پرهیزکاران ارث می دهد .
صفحه 20 از 28
(یا کمیل من لایسکن الجنۀ فبشرة بعذاب الیم و خزي مقیم : اي کمیل ! کسی که ساکن بهشت نشد پس مژده او را به عذاب
دردناك و پستی دائمی ) . (یا کمیل انا احمد الله علی توفیقه و علی کل حال اذا شئت فقم اي کمیل ! من خداي را در هر حال
سپاس می گذارم بر توفیقی که به من عنایت فرموده (سپس فرمود) اگر خواستی بروي برخیز یعنی وقت تمام شده که این خود
دستوري است درباره نظم در وقت و کارها) .
فضلیت و