دانلود نرم افزار تاریخ ایران
دانلود نرم افزار مترو تایم
بنی اسرائیل / سوره

گروه نرم افزاری آسمان

بنی اسرائیل / سوره


بنی اسرائیل / سوره => اسراء / سوره

بنی اَسلم

اشاره

بنی اَسلم : شاخه ای از قبیله قحطانی خزاعه
آنان از تبار اسلم بن اَفصی بن حارثة بن عمرو بن مزیقیا (عامر)، از عرب قحطانی و از زیرشاخه های خزاعه دانسته شده اند.[1] از تیره های همنام بنی اسلم می توان به اَسلم بن الحاف و اسلم بن ربیعه از سعد بن حِمْیَر اشاره کرد که هر دو به قحطانیان نسب می برند[2] و در این مقاله مدّ نظر نیستند. بنا به نقلی، پیامبر(صلی الله علیه وآله)، اسلمیها را از تبار اسماعیل(علیه السلام)خواند؛ اما ابن حَجَر، با این استدلال که در این صورت، همه عرب قحطانی از نسل آن حضرت خواهند بود این روایت را نپذیرفته است[3]، ضمن آنکه در میان عرب عدنانی نیز، تیره ای از بنی قَمْعه به نام اسلم وجود دارد.[4] نسل اسلم از دو فرزندش سلامان و هَوازن استمرار یافت.[5]
اسلمیها در مسیر مکه به مدینه و در همسایگی قبیله بنی غفار استقرار داشتند. مناطق منتسب به ایشان عبارت است از: «جَمدان» (کوهی در حجاز حد فاصل قُدید و عُسْفان)[6]، «ضَجْنان» (متعلق به اسلم، هُذَیل و غاضره[7])، شَبَکه شَدَخ (آبی از آن اسلم و غفار)[8]، «وَبْرَه» (قریه ای دارای نخلستان از مناطق پیرامونی مدینه[9]). آنان همچنین در «مر الظهران» نخلستانهایی داشتند[10]، از این رو به نظر می رسد، عمده اشتغال اسلمیان، کشاورزی و دامداری بوده است.
از آداب، ایام و مسائل مربوط به عصر جاهلی آنان گزارشی ارائه نشده است، جز آنکه همپیمان قبیله غفار بودند[11] و در تیراندازی مهارت داشتند[12]، چنان که پیامبر(صلی الله علیه وآله)به آنان فرمود: پدر شما از تیراندازان بود.[13]

روابط با پیامبر(صلی الله علیه وآله):

روابط با پیامبر(صلی الله علیه وآله):
در خصوص

زمان و کیفیت اسلام آوردن اسلمیها، اخبار چندانی برجای نمانده است؛ اما از گزارشهای پراکنده برمی آید که برخی از ایشان در همان سالهای نخست هجرت، اسلام آورده و پیامبر(صلی الله علیه وآله)را در غزواتش یاری کرده اند. در غزوه حَمْراء*الاسد[14] (سال سوم) یا اُحد*[15] برخی از اسلمیان در مقدمه سپاه اسلام حضور داشتند. پس از حادثه بِئرمَعونه (سال چهارم) که طی آن شماری از مبلغان به شهادت رسیدند، رسول خدا(صلی الله علیه وآله)درباره قبایلی چون «عَضْل» و «قاره» نفرین و در حق قبایلی چون اَسلم دعا کردند[16] که حاکی از اسلام یا حداقل بی طرفی برخی از اسلمیهاست. در خبری دیگر، پیامبر(صلی الله علیه وآله)این قبیله را از جمله موالی خود معرفی کرده، بهتر از قبایلی چون تَمیم و غَطَفان دانستند.[17]
گویند: عمر بن افصای اسلمی با گروهی نزد پیامبر(صلی الله علیه وآله)آمدند و با معرفی خود به عنوان تیراندازان عرب، از حضرت خواستند، تا منزلتی برای آنان نزد خود قائل شود تا دیگران آن را بپذیرند و به آن اقرار کنند. به همین منظور به دستور رسول خدا نامه ای برای آنان نوشته شد.[18]
اسلام آوردن آنان و برخی دیگر از قبایل صحرانشین که نزد قبایلی چون قریش، بنوعامر و غطفان پایگاه اجتماعی پستی داشتند، موجب ناخرسندی ایشان شد و با خرده گیری و سرزنش آنان می گفتند: اگر اسلام خوب بود هرگز آنها بر ما پیشی نمی گرفتند[19]: «و قالَ الَّذینَ کَفَروا لِلَّذینَ ءامَنوا لَو کانَ خَیرًا ما سَبَقونا اِلَیهِ».(احقاف/46، 11) مطابق قولی این آیه درباره اسلام اسلمیها و دیگر قبایل صحرانشین مسلمان و همچنین خرده گیری مشرکان بر ایشان نازل شده است. در مقابل تهمتها و سرزنشهای مشرکان، خداوند آنان را از جمله صحرانشینانی معرفی کرد که به خدا و روز قیامت، ایمان دارند: «و مِنَ الاَعرابِ مَن یُؤمِنُ بِاللّهِ والیَومِ الأخِرِ و یَتَّخِذُ ما یُنفِقُ قُرُبـت عِندَ اللّهِ وصَلَوتِ الرَّسولِ اَلا اِنَّها قُربَةٌ لَهُم سَیُدخِلُهُمُ اللّهُ فی رَحمَتِهِ اِنَّ اللّهَ غَفورٌ رَحیم» توبه/9،99) به نقل ابن عباس[20]، مقصود از صحرانشینان مؤمن در این آیه، اسلمیان و دیگر قبایل با ایمان هستند.
به نقل واقدی در حدیبیّه که مسلمانان به قصد انجام عمره، به مکه رفتند (سال ششم) 100 و به قولی 70 تن از اسلمیان حضور داشتند[21] و ناجیة بن جندب اسلمی با جوانانی از قبیله خود، قربانیها را حرکت می دادند.[22] 8 تن از فرزندان

حارثه اسلمی نیز در بیعت رضوان شرکت کردند.[23]
به رغم ایمان بالای برخی از اسلمیان، برخی دیگر ضعیف الایمان و منافق بودند. مطابق نوشته برخی مفسران، گویا برخی اسلمیها، در جریان اعزام سرایای پیامبر به سمت مناطق ایشان، برای حفظ جان و مالشان اظهار اسلام کردند؛ اما به هنگام فراخوانی جهت یاری پیامبر(صلی الله علیه وآله) از فرمان آن حضرت سرپیچی کردند[24]، از این رو بنا به نقل سدی آیه «قالَتِ الاَعرابُ ءامَنّا قُل لَم تُؤمِنوا و لـکِن قولوا اَسلَمنا و لَمّا یَدخُلِ الایمـنُ فی قُلوبِکُم ... =عربهای بادیه نشین گفتند: ایمان آورده ایم. بگو: شما ایمان نیاورده اید؛ ولی بگویید: اسلام آورده ایم؛ اما هنوز ایمان به قلبهای شما وارد نشده است ...» (حجرات/49، 14) درباره قبایلی چون اسلم نازل شده که در عین اظهار ایمان، برخی از ایشان از همراهی با پیامبر در حدیبیه* تخلف کردند.[25] چنین گزارشی ذیل آیه 17 حجرات/49 نیز آمده است که آنان در شمار قبایلی بودند که درباره اسلام آوردنشان بر پیامبر(صلی الله علیه وآله) منت* می گذاشتند و چون برای شرکت در «عمره» فراخوانده شدند، سرپیچی کردند[26]:«یَمُنّونَ عَلَیکَ اَن اَسلَموا قُل لا تَمُنّوا عَلَیَّ اِسلـمَکُم بَلِ اللّهُ یَمُنُّ عَلَیکُم اَن هَدکُم لِلایمـنِ اِن کُنتُم صـدِقین».(حجرات/49، 17)
به نقل ابن عباس مقصود از «المُخَلَّفونَ مِنَ الاَعرابِ»در آیه 11 فتح/48، اسلمیان و دیگر منافقان صحرانشین هستند که در پی فراخوانی رسول خدا برای شرکت در غزوه حدیبیه با بهانه تراشی، دعوت پیامبر را اجابت نکردند[27]: «سَیَقولُ لَکَ المُخَلَّفونَ مِنَ الاَعرابِ شَغَلَتنا اَمولُنا واَهلونا».
در غزوه خیبر، هنگامی که اسلمیان به مدت 10 روز دژ «نَطَاة» را در محاصره داشتند و نتوانستند آن را بگشایند، اسماء بن حارثه اسلمی را نزد پیامبر(صلی الله علیه وآله) فرستادند تا در حق ایشان دعا کند. اسماء، سلام آنان را به رسول خدا رسانید و گرسنگی و ناتوانی اسلمیها را یادآور شد. رسول خدا برای آنان دعا کرد که خداوند بزرگ ترین دژ را که از همه بیشتر آذوقه داشته باشد برای اسلمیان بگشاید.[28] مطابق گزارش دیگری، آنان دژ صعب بن معاذ را محاصره و به همراهی قبیله غفار آن را فتح کردند[29] و یک تن از ایشان در این غزوه به شهادت رسید.[30]
در عُمرة القضاء (سال هفتم) جوانانی از اسلم تحت امر ناجیه اسلمی مأمور بردن قربانیها بودند.[31]

در فتح مکه (سال هشتم)، اسماء و هند پسران حارثه اسلمی مأموریت یافتند تا اسلمیان را برای شرکت در آن فرا خوانند و از ایشان بخواهند که در ماه رمضان در مدینه حضور داشته باشند[32]، از این رو آنان به تعداد 400 تن و با دو پرچم که یکی را بُریدة بن حُصیب و دیگری را ناجیه حمل می کرد، به پیامبر(صلی الله علیه وآله) پیوستند.[33] در همین سال و قبل از فتح مکه، بُریده اسلمی نزد رسول خدا آمد و به دستور آن حضرت نامه ای در تأیید ایشان نوشته شد.[34] در غزوه حُنین* نیز اسلمیها دو پرچم داشتند و به قولی به تعداد 1000 تن شرکت داشته اند.[35]
در غزوه تبوک* (سال نهم) پیامبر(صلی الله علیه وآله)بُریده اسلمی را مأمور فراخوانی آنان کرد و به وی دستور داد که اسلمیان در ناحیه «فُرع» به آن حضرت بپیوندند[36]؛ اما برخی از ایشان از فرمان رسول خدا سرپیچی کرده، در تبوک حضور نیافتند. آن دسته از مسلمانان به ویژه صحرانشینان که به رغم فرمان پیامبر(صلی الله علیه وآله)ایشان را در سپاه اعزامی به تبوک همراهی نکردند منافق خوانده شدند، از این رو ذیل آیات مربوط به نفاق سوره توبه به ویژه آیات 90[37]، 101[38] و 120[39] مفسران به قبایل و افرادی اشاره کرده اند که از فرمان پیامبر سرپیچیدند و از آن جمله از اسلمیها یاد شده که شامل همه مسلمانان اسلمی نمی شود: «و جاءَ المُعَذِّرونَ مِنَ الاَعرابِ لِیُؤذَنَ لَهُم وقَعَدَ الَّذینَ کَذَبُوا اللّهَ ورَسولَهُ سَیُصیبُ الَّذینَ کَفَروا مِنهُم عَذابٌ اَلیم».(توبه/9، 90) خداوند در این آیه ضمن دروغگو خواندن قاعدان و تخلف کنندگان از فرمان جهاد آنان را از عذاب دردناکشان آگاه می کند.«ومِمَّن حَولَکُم مِـنَ الاَعرابِ مُنـفِقونَ ومِن اَهلِ المَدینَةِ مَرَدوا عَلَی النِّفاقِ لا تَعلَمُهُم نَحنُ نَعلَمُهُم سَنُعَذِّبُهُم مَرَّتَینِ ثُمَّ یُرَدّونَ اِلی عَذاب عَظیم».(توبه/9، 101) در این آیه خداوند منافقان صحرانشین از جمله اسلمیها[40] و همچنین آن دسته از ساکنان مدینه را که به نفاق خو گرفته اند به دوبار عذاب در دنیا و آخرت تهدید می کند؛ نیز آیه «ما کانَ لاَِهلِ المَدینَةِ و مَن حَولَهُم مِنَ الاَعرابِ اَن یَتَخَلَّفوا عَن رَسولِ اللّهِ ولا یَرغَبوا بِاَنفُسِهِم عَن نَفسِهِ... =سزاوار نیست که اهل مدینه و بادیه نشینانی که اطراف آنان هستند، از [فرمان ]رسول خدا تخلف جویند و جان خود را عزیزتر از جان او بدانند...» (توبه/9،120) به سرزنش آنان می پردازد[41] که آنان نباید از غزوه

تبوک تخلف کنند.

بنی اسلم پس از پیامبر(صلی الله علیه وآله):

بنی اسلم پس از پیامبر(صلی الله علیه وآله):
آنان به سهم خود در تثبیت خلافت ابوبکر، نقش محوری داشتند و با مساعدت ایشان، برای ابوبکر بیعت گرفته شد.[42]
در دوره خلافت امیرمؤمنان علی(علیه السلام)، آنان در نبرد صفین حضور یافته، کسانی چون بریده، عبدالله، مُنْقذ و عُرْوَه به شهادت رسیدند و امام ضمن خواندن رجزی به ستایش از ایشان پرداخت.[43] آنان همچنین در قیام نفس زکیه برضدّ منصور عباسی، به همراهی قبایل مُزینه و جُهینه، طائف را از عباسیان گرفتند.[44]
مشهورترین افراد اسلمیان در عصر رسول خدا عبارت اند از: هند و اسماء پسران حارثه[45] از خادمان رسول خدا، بُریدة بن حُصیب[46] راوی حدیث پیامبر، ناجیة بن جندب صاحب شتران قربانی رسول خدا در حجة الوداع[47]، ابوفراس ربیعة بن کعب اسلمی، حمزة بن عمرو، ابوبرزه عبدالله بن نضله اسلمی و عطاء بن ابی مروان.[48] واقدی (مؤلف المغازی) نیز از موالی اسلمیان بوده است.[49] از دیگر محدثان آنان می توان به إیاس بن سلمة بن اکوع[50] و محمد بن حمزة بن عمرو اسلمی[51] اشاره کرد.